Salyq organdarynyń málimetter qoryn ózektendirmeý jáne aqparattyq júıelerin jańǵyrtpaýy salyq tóleýshilerdi túrli qıyndyqtarǵa túsirýde. Sonyń saldarynan azamattar salyq bereshekterine baılanysty qoıylǵan shekteýlerdi shetelge shyǵar aldynda ǵana bilip jatady. El azamattary sońǵy jyldary kezigip otyrǵan bul máseleler Májiliste palata Tóraǵasynyń orynbasary Gúlmıra Isımbaevanyń tóraǵalyǵymen ótken Úkimet saǵatynda kóterildi. Depýtattar aldynda «Salyqtyq jáne kedendik ákimshilendirýdegi sıfrlyq tehnologııalar» taqyryby boıynsha Qarjy mınıstri Álıhan Smaıylov baıandama jasady.
Salyqtyq bereshektiń qısynsyz beıneti
Baıandamashy Á.Smaıylovtyń aıtýyna qaraǵanda, Memlekettik kirister organdary byltyr 22 mln qyzmet kórsetken. Endi memlekettik qyzmetterdi ári qaraı ońtaılandyrý jáne avtomattandyrý maqsatynda vedomstvoaralyq komıssııa deńgeıinde jol kartalary bekitilgen. Sondaı-aq qyzmetterdiń kóbin elektrondyq úkimet portalyna shyǵarý kózdelip otyr. Atalǵan jumystardyń nátıjesinde 2025 jylǵa qaraı Qarjy mınıstrligi qyzmetteriniń 95 prosenti elektrondyq formatta kórsetiletin bolady.
Qarjy mınıstri kóp uzatpaı, ıaǵnı 2019 jyldyń sońyna taıaý salyq tóleý júıesi biryńǵaı elektrondyq ámııan arqyly júzege asatyndyǵyn atap ótti. Bul jańashyldyqqa Estonııanyń tájirıbesi ońtaıly sanalǵan.
– Onda salyq tóleýshiler salyqty bir rekvızıtke tóleıdi. Sosyn sol soma jeke tulǵalardyń barlyq salyqtary boıynsha avtomatty túrde taraıdy. Osyǵan sáıkes, Qarjy mınıstrliginiń aqparattyq júıeleri 2019 jyldyń sońyna qaraı Biryńǵaı elektrondyq ámııanǵa túsken salyq tólemderin ózderi shottar boıynsha taratady. Salyqtardy qate tóleýdi boldyrmaý nátıjesinde tólem qujattarynyń sany qysqartylady, anyqtalmaǵan tólemder men negizsiz aıyppuldar alynyp tastalady, ınkassalyq ókimder sany qysqartylady, salyq tóleýshilerdiń ýaqyty únemdeledi, – dedi Qarjy mınıstri.
Endi osyǵan baılanysty elektrondyq ámııan arqyly salyqtardy tóleýdiń biryńǵaı servısine ótý úshin aqparattyq júıeni pysyqtaý jáne derekter bazasyn ózektendirý qajettiligi týyndap otyr.
Á.Smaıylov sıfrly tehnologııalar týraly egjeı-tegjeıli aıtqanymen, depýtattar sońǵy 4 jyldan beri oń sheshimin tappaı otyrǵan máselelerdi qozǵady. Atap aıtqanda, depýtat Gúljan Qaraǵusova halyq arasynda túsindirý jumystarynyń kemshindiginen azamattar salyq bereshekterine baılanysty shekteýlerdi tek bankter men áýejaılarda ǵana bilip jatatyndyǵyn alǵa tartty. Oǵan qosa atalǵan málimetter kóp jaǵdaıda qate bolyp shyqqan.
– Jyljymaıtyn múlik nysandary, kólik pen jer telimine baılanysty málimetter ýaqytynda jańartylmaıtyndyqtan, onyń zardabyn salyq tóleýshiler tartyp keledi. Sonyń kesirinen kóptegen adam eńbek demalysy kezinde el aýmaǵynan tys jerge shyǵýda, bankterden esepshot ashýda, nesıe rásimdeýde kedergilerge tap bolyp, ýaqyttaryn joǵaltady. Salyqty ýaqytynda tólegenderin dáleldeý úshin edáýir beınettenedi, – dedi G.Qaraǵusova.
Eń jamany, bul áýreshilikter úshin eshkim de jaýapkershilik almaǵan. Al eń soraqysy, atalǵan máselelerdi biryńǵaılaýǵa bıýdjetten jyl saıyn qomaqty qarajat bólinedi eken. Máselen, tek 2015-2018 jyldar aralyǵynda Qarjy mınıstrliginiń 30-dan astam aqparattyq júıesiniń, onyń ishinde Memlekettik kirister komıtetiniń 20 júıesiniń qyzmetin qoldaý úshin 34,5 mlrd teńge jumsalǵan. Salyqtyq ákimshilendirý júıesin reformalaýǵa munan bólek 2,5 mlrd teńge bólingen. Al 2019 jylǵa dál osy maqsattarǵa sáıkesinshe 9,5 mlrd jáne 2,4 mlrd teńge qarajat qarastyrylǵan.
Al depýtat Qudaıbergen Erjan ishki ister jáne salyq organdaryndaǵy málimetter jańartylmaıtyndyqtan, turǵyndar buryn satylyp ketken kóligi úshin salyq tóleýge májbúr ekendigine nazar aýdardy.
Bul saýalǵa jaýap bergen Ishki ister mınıstriniń orynbasary Erlan Turǵymbaevtyń aıtýynsha, sońǵy eki jylda IIM kólik boıynsha 16 mıllıonnan astam qate derekti túzetken.
– Endi 16 150 jazbany túzetý kerek. Bul jumysty 5-6 aıda bitiremiz dep oılaımyz. Endi kólik týraly aqparat Qarjy mınıstrligine onlaın rejimde beriledi. Osy qyzmet 2019 jyldyń 10 qańtarynan bastap iske qosyldy, – dedi E.Turǵymbaev.
Onyń sózin qostaǵan Qarjy mınıstri Álıhan Smaıylov aldaǵy ýaqytta bir adamǵa birneshe ondaǵan kóliktiń tirkelýi syndy qatelikti boldyrmaý úshin vedomstvonyń aqparattyq júıesinde bıyldan bastap arnaıy formattyq-logıstıkalyq baqylaý qarastyrylatyndyǵyn aıtty.
Qarjy mınıstriniń depýtattardyń derekter qoryndaǵy qatelikterge baılanysty saýaldaryna túıtkildi máseleniń bar ekendigin moıyndaı otyryp, jaýap berýine týra keldi.
Kassalyq apparattardy jańǵyrtý merzimi qysqardy
Á.Smaıylov keltirgen derekterge qaraǵanda, kontrafaktilik ónimderden qorǵaý, bıznestiń básekelestik jaǵdaılaryn teńestirý jáne kóleńkeli ekonomıka kólemin qysqartý maqsatynda taýarlardy tańbalaý jáne qadaǵalaý júıesin qurý boıynsha jumys júrgizilýde. Osyǵan baılanysty qazir teri buıymdaryn tańbalaý boıynsha qanatqaqty joba júzege asyrylýda. Búginge deıin 250 myńnan astam teri buıymdary tańbalanǵan. Osynyń arqasynda, teri buıymdaryn deklarasııalaıtyn ımporttaýshylardyń sany 40 prosentke ósken.
– Tabysty tómendetip kórsetetin salyq tóleýshiler anyqtaldy. Patent negizinde qyzmetin júzege asyratyn sýbektiler sany 13 esege qysqardy. Import boıynsha kedendik bajdar men salyqtar túsimderi 1,5 esege ósti. 2018 jylǵy qazan aıynan bastap temeki ónimderin tańbalaý boıynsha qanatqaqty joba bastalsa, bıyl dárilik zattar tańbalana bastaıdy, – dedi Qarjy mınıstri.
Á.Smaıylovtyń aıtýynsha, búgingi kúni qoldanylatyn fıskaldyq jadysy bar baqylaý-kassa mashınalary elimizde 1995 jyldan beri qoldanyla bastaǵan. Demek, tehnologııalardyń damýyn eskersek, olar tehnıkalyq turǵyda eskirgen deýge negiz bar.
Sondaı-aq «Atameken» ulttyq kásipkerler palatasymen birlese onlaın baqylaý-kassa mashınalaryn jappaı qoldaný merzimin 2024 jyldan 2020 jylǵa aýystyrý boıynsha sheshim qabyldanǵan. Oǵan qosa, smartfondaǵy mobıldi onlaın baqylaý-kassa mashınalaryn damytý iske asyrylýda.
– Onlaın baqylaý-kassa mashınasyn engizý óz tıimdiligin kórsetti. Astanada qanatqaqty qadam retinde 1700 kásipkerlik sýbektisi irikteldi. Olar kúnine bir ǵana chek shyǵaryp, kún saıyn birqalypty tabysty kórsetetin. Onlaın baqylaý-kassa mashına aqparattarynyń negizinde olardyń resmı túsimderi 3 ese artty (68 mln teńgeden 171 mln teńgege deıin). Bıýdjetke osy bastamanyń arqasynda tek byltyrǵy ekinshi jartyjyldyqta qosymsha 1 mlrd teńgege jýyq qarjy tústi, – dedi Álıhan Smaıylov.
Osylaısha, Qarjy mınıstrligi Memleket basshysynyń Joldaýlaryn iske asyrý maqsatynda salyqtardyń jınalýyn 2018 jylǵy 16,9 prosentten 2025 jyly ishki jalpy ónimniń 25 prosentine deıin arttyrýdy maqsat etip otyr. Absolıýttik mánde bul 2025 jylǵa deıin bıýdjetke 5,5 trln teńge qosymsha túsim beredi.
Úkimet saǵatynyń qorytyndysy boıynsha memlekettik organdarǵa salyqtyq jáne kedendik ákimshilendirýdegi sıfrly tehnologııalar jóninde usynymdar ázirlenetin bolady.
Serik ÁBDIBEK,
«Egemen Qazaqstan»