Mańǵystaýda tarıf máselesi ózekti máselege, qyp-qyzyl daýǵa aınalyp tur. Elektr energııasyn óndirýshi «MAEK-Kazatomprom» JShS-nyń ónimin tutynýshylarǵa jetkizemin dep, ıaǵnı elektr energııasyn jabdyqtaýmen aınalysý úshin óńirde «Alıansenregosnab-Aktaý» degen sý jańa seriktestiktiń paıda bolýy jáne onyń turǵyndarǵa óz qyzmeti úshin usynǵan tólem kólemi Aqtaý turǵyndarynyń ashýyn týdyrdy.
О́tken jyldyń sońǵy aılarynda quzyrly oryndar jergilikti aqparat quraldary arqyly buǵan deıin elektr energııasyn taratýmen aınalysyp kelgen «AÝES» kompanııasy óz qyzmetin toqtatyp, ornyna alty jyldyq is-tájirıbesi bar jańa kompanııanyń keletindigin málimdegen bolatyn.
Belgilengen merzimde turǵyndardan úıde tirkelgen adamdar týraly tolyq aqparatty berýdi suraǵan jańa kompanııa tarapynan aýyr soqqan tus - elektr energııasyn óndirýshi mekeme «MAEK-Kazatomprom» JShS-nyń ózi 11 teńge 64 tıyn dep belgilep, endi jeti jyl boıy ózgermeıdi degen tarıfti qymbattatyp 16 teńgeden belgileýi boldy. Turǵyndar tilimen aıtsaq, kompanııa kele-sala aqtaýlyqtarǵa «erikti-májbúrli» túrde kelisim-shartqa otyrýdy usynǵan.
«MAEK-Kazatomprom» JShS-nyń tarıfti tizgindeýiniń negizi Memleket basshysy N.Nazarbaevtyń tarıfti retteý týraly tapsyrmasy negizinde júzege asqan bolatyn, sebebi Mańǵystaý oblysy Energetıka jáne turǵyn-úı kommýnaldyq sharýashylyǵy basqarmasy jergilikti gazetterge bergen aqparatynda 2019 jylǵy 1 qańtardan bastap MAEK mekemesine beriletin gazdyń tarıfi 12 paıyzǵa tómendegenin, ıaǵnı buryn 19 teńge 121 tıyn bolyp kelgen tekshe metr gaz baǵasy jańa jyldan bastap 16 teńge 126 tıyn bolatyndyǵyn aıtqan. «Alaǵan qolym – beregen» degendeı, «MAEK-Kazatomprom» JShS óz kezeginde gazdyń tekshe metriniń baǵasy tómendeýine baılanysty buryn 1 kv/saǵaty 13 teńge 12 tıyn bolyp kelgen tarıfin 11 teńge 64 tıynǵa túsirip, endi osy kórsetkishtiń jeti jyl boıy saqtalatyndyǵyn aıtyp qalǵan bolatyn.
Alaıda, óz jumysyn zańdy, ıaǵnı elimizdiń «Elektr energııasymen qamtý týraly» Zańynyń 18-babynyń 1-tarmaǵyna saı, energııa salasyndaǵy ózara eseptesýdiń úlgisiniń ózgergendigin, osy zańǵa sáıkes elektr energııasyn satý jáne satyp alý negizinde energııa óndirýshi kompanııadan, naqtyraq aıtsaq «MAEK-Kazatomprom» JShS-nan alǵan ónimdi turǵyndarǵa jetkizýdi bólshek saýda naryǵynda energııamen qamtý uıymdary iske asyrýy kerek dep túsindiretin, sóıtip, daıyn ónimdi taratýdy jabdyqtaýdy qolyna alǵan «Alıansenergosnab-Aktaý» JShS qyzmetin tarıf baǵasyn qymbattatýmen bastady.
Bul turǵyndardyń jańa kompanııanyń tarıfti kóterýine qarsylyǵyna, tipti «Alıansenergosnab-Aktaý» JShS-nyń zańdy tirkelimine kúdiktenýine ákelip soqtyrdy.
Kompanııa men tarıfke baılanysty daý týyndamaı turyp, Energetıka jáne turǵyn-úı kommýnaldyq sharýashylyǵy basqarmasy basshylyǵy jergilikti basylym betterinde Memleket basshysy tapsyrmasyna saı elimizdiń Energetıka mınıstrligi tarıfter saıasatynda kommýnaldyq qyzmetterge arnalǵan jańa tarıfterdi bekitkendigin, munda qýattylyǵy úshin degen arnaıy tólem engizilgendigin, onyń ólshemi qýattylyq naryǵyndaǵy saýda-sattyqtyń nátıjesine baılanysty anyqtalatyndyǵyn aıtyp, qýattylyǵy úshin barlyq tutynýshylar aqy tóleýge mindetti ekendigin jetkizgen bolatyn. Sondaı-aq, bólshek saýda naryǵy syndy energııamen qamtý uıymdary tizimde kórsetilýi sebepti óz aldyna derbes áreket etetindigin jáne qýattylyq naryǵynan alynǵan qarjy ınvestısııany tolyqtyrýǵa, tartýǵa baǵyttalatyndyǵyn aıtty. Qýattylyq úshin alynatyn tólem elektr energııasymen qamtýdy jańǵyrtýǵa, elektr energııasy júıelerin jóndeýge jumsalady eken. Al, Tabıǵı monopolııalardy retteý jáne básekelestikti qorǵaý departamenti energııamen qamtý naryǵy básekeli orta bolyp tabylatyndyqtan, komıtettiń energııamen qamtý kompanııasynyń tarıfterin retteýge quqy joqtyǵyn, kompanııa óz esepteý ádisterine saı tarıfti derbes taǵaıyndap, bekitetindigin málimdegen.
Mańǵystaýda «MAEK-Kazatomprom» JShS óndirgen elektr energııasyn satý úshin 7 elektr energııasymen qamtý kompanııasymen kelisimshartqa otyrǵan. Olardyń ishinde «Alıansenergosnab-Aktaý», «MańǵystaýJaryq» jáne «Elektr júıeleri» jaýapkershiligi shekteýli seriktestikteri jeke tulǵalarǵa qyzmet kórsetýmen aınalyssa, qalǵandary zańdy tulǵalary qyzmet etedi. Bular tarapynan jasalǵan zańbuzýshylyqtar básekelestik naryǵy sýbektisiniń zańbuzýshylyǵy retinde qarastyrylsa, Mańǵystaý oblysynda elektr energııasyn satý salasynda tek «AÝES» MQK-y ǵana tabıǵı monopolııalardy retteý komıtetine qarasty.
Aqtaýda áp degennen turǵyndardyń tarıfke qatysty tegeýrindi qarsylyǵyna ushyraǵan «Alıansenergosnab-Aktaý» JShS dıfferensıaldy tarıfter jolyn usyndy. Bul usynysta kompanııa tarıf tóleýdiń úsh satyly mólsherin kórsetedi. Birinshi deńgeı boıynsha, adam basyna elektr energııasyn tutynýda 70 kv/saǵat qalypty, jetkilikti dep esepteıdi, kórsetilgen osy mólsherge deıin turǵyndar 17 teńge 62 tıynnyń ornyna 16 teńge 58 tıyn tóleıdi delingen. Al, ekinshi saty boıynsha bul deńgeıden, ıaǵnı adam basyna tutyný 70 kv/saǵattan assa qosymsha qun salyǵymen birge 21,14 teńge dep kórsetiledi. Úshinshi saty boıynsha, bul mólsher 150 KV/saǵatqa deıin jetse 26,43 teńge deıin kóterilmek. Bul turǵyndardy odan ári shoshytyp, daý-damaıdy ulǵaıta tústi. Aqtaý turǵyndary «MAEK-Kazatompromnyń» ónimin taratýdy jabdyqtaýmen aınalysamyn dep bilek sybana kirisken «Alıansenergosnab-Aktaý» JShS-yn «jer astynan jik shyqty, eki qulaǵy tik shyqty» degendeı, oıda joqta «daıyn asqa tik qasyq» bola ketý dep baǵalap otyr. Áıtpese, óz eshqandaı ónim óndirmeıtin, jóndemeıtin, tek daıyn ónimdi jabdyqtaýmen, ıaǵnı jetkizýge jaǵdaı jasaýmen aınalysatyn, naqtyraǵy burynǵy «AÝES» kompanııasynyń jumysyn jalǵastyrýmen ǵana aınalysatyn mekemeniń kele sala tarıfti kóterýine ne sebep, ol qanshalyqty durys? Sondaı-aq, jeke kompanııa retinde lısenzııasynyń baryna kóz jetkize almaǵan turǵyndar óndirýshi men atalmysh kompanııa arasynda qandaı baılanys bar, tender qalaı ótti, nege halyq úni tyńdalyp, másele halyq tańdaýyna salynbaǵan, «Alıansenergosnab-Aktaý» JShS tarıfterge qoıyp otyrǵan baǵany qaıdan aldy, qandaı zańdy negizge súıendi jáne bul seriktestik buryn jeke tulǵalarǵa qyzmet etti me degen saýaldarǵa jaýap taba almaı júr. Tarıftiń sharyqtaı kóterilgenin túsinbegen turǵyndar saýaldarǵa jaýap berýge, máseleniń mán-jaıyn ashyp túsindirýge bılik ókilderi men zańdylyqty qadaǵalaýshy oryndar ókilderiniń asyqpaǵanyna ań-tań. Aqtaý qalasynda ótkizilgen, quzyrly oryndardan eshkim qatyspaǵan qoǵamdyq tyńdaýda atalmysh kompanııanyń basshysy A.Tólemisovtiń bergen jaýaptaryna qanaǵattanbaǵan kópshilikti bul istiń astarynda ne bar degen oı eriksiz kúmánǵa qaldyrdy. О́ıtkeni, Elbasynyń ózi tapsyrma bergen tarıfti tálkekke salýǵa kimniń qandaı quqy bar? Bul – turǵyndar ýáji.
Máseleniń mán-jaıyn anyqtaý úshin Mańǵystaý oblystyq Energetıka jáne turǵyn úı kommýnaldyq sharýashylyǵy basqarmasyna habarlasyp, birneshe saýal bergen bolatynbyz.
«О́ńirde Memleket basshysynyń kommýnaldyq qyzmetterge tarıfti tómendetý boıynsha birqatar is-shara júrgizildi. Birinshi - Energetıka mınıstrligimen 2019 jyldyń 1 qańtarynan bastap, «MAEK-Qazatomónerkásip» JShS elektrstansalaryna tarıf 1000 m3 úshin 21 415,5 teńgeden 18 845,7 teńgege nemese 12 % tómendedi, turǵyndarǵa 1 m3 úshin 10,3 teńgeden 9,9 teńgege nemese 4 % tómendedi, ekinshiden osynyń nátıjesinde «MAEK-Qazatomónerkásip» JShS elektr qýatyn óndirý tarıfyn 11,3% ( 1 kvt/saǵ úshin 14,69 teńgeden 13,04 teńgege deıin). tómendetti. Úshinshiden, «MREK» elektr qýatyn jetkizý tarıfy 8 % tómendedi (1 kVt/saǵ úshin 2.79 teńgeden 2.56 teńgege deıin). Jalpy oblys kóleminde ortasha eseppen tarıf: elektrenergııasyna 14,14 %-ǵa, sýmen qamtýǵa – 6 %-ǵa, jylýmen qamtýǵa – 6 %-ǵa, ystyq sýǵa – 2,82 %-ǵa tómendedi» delingen atalmysh basqarma jaýabynda daýǵa negiz bolǵan kompanııa týraly
«AlıansenergosnabAqtaý» JShS energııa taratýshy emes, energııa jabdyqtaýshy uıym bolyp tabylady. Uıymnyń energııamen jabdyqtaýǵa 14.08.2009j. №000576 lısenzııasy bar jáne Aqtaý qalasyn qyzmetimen tolyq qamtýǵa múmkindigi bar qajetti mamandarmen qamtamasyz etilgen. Uıym óziniń qyzmetin Qazaqstan Respýblıkasynyń qoldanystaǵy zańanamalaryna sáıkes júzege asyratyn bolady. Qazirgi tańda, Aqtaý qalasy boıynsha tarıf jeke tutynýshylarǵa 1 kvt/saǵat úshin qosylǵan qun salyǵymen 17,29 teńge kóleminde belgilendi, 2018 jylǵy qoldanysta bolǵan tarıfpen salystyrǵanda 2,13 teńgege nemese 11 % tómendep otyr» delingen.
P.S. Maqala jazylyp bitken sátte Mańǵystaýda elektr energııasynyń baǵasy arzandaǵany týraly málimet kelip jetti. Bul jóninde О́ńirlik kommýnıkasııalar qyzmeti alańynda ótken brıfıngte oblys ákiminiń orynbasary О́rken Bısaqaev málimdegen.
Aqtaý qalasy boıynsha elektr energııasynyń baǵasy byltyr 19 teńge 42 tıyndy qurasa, 2019 jyldyń 1 qańtarynan bastap 17 teńge 29 tıyn bolyp bekip, ótken jylmen salystyrǵanda 11 paıyzǵa tómendedi. Qala turǵyndaryna elektr energııasyn tasymaldaýda «AllianceEnergoSnab» jaýapkershiligi shekteýli seriktestigi qyzmet kórsetetin bolady. Aqtaý qalasynyń quramyna kiretin irgeles jatqan eldimekender úshin de baǵa dál osyndaı. Al, Mańǵystaý, Beıneý, Túpqaraǵan, Qaraqııa aýdandary úshin bir tarıf belgilendi. Buryn bul aýdandar elektr energııasyna 20 teńge, 02 tıyn tólep otyrǵan bolsa, qańtar aıynyń birinen bastap baǵa 16 teńge 89 tıyn bolyp belgilendi. Munaıly aýdanyndaǵy tarıf 17 teńge 45 tıynnan 15 teńge 62 tıynǵa tómendedi. Bul baǵalardyń barlyǵyn búgin erteń úılerińizge keletin túbirtekterden kóre alasyz. Úsh deńgeıli tarıf júıesi engizilmeıdi, degen óz sózinde Mańǵystaý oblysy ákiminiń orynbasary. Sonymen, kimdiki durys? Máseleni sheshý elimizdiń Energetıka mınıstrligimen ózge de quzyrly oryndar úlesinde turǵandaı...
Gúlaıym ShYNTEMIRQYZY,
«Egemen Qazagstan»
Mańǵystaý oblysy