«Has batyrdyń eskertkishi qaıda?»

Juma, 23 qarasha 2012 7:06

(«Egemen Qazaqstan». 20 qazan, 2012 jyl)Halyq maqtanyshyQazirgi ýaqytta surapyl soǵystyń soıqanyn kórip, ot pen oqtyń arasynda jan berisip, jan alysqan alapatty jyldar aýyrtpalyǵyn bastan keshken býyn, onyń ishinde, soǵys ardagerleriniń qatary sıredi. Meniń jasym 88-de. 18 jasymda maıdanǵa attanyp, 1942 jyly Stalıngrad shaıqasynda bolyp, Polsha, Avstrııany azat etip, Berlındi alýǵa qatysqan men úshin «Has batyrdyń eskertkishi qaıda?» degen maqalanyń máni erekshe boldy. Kóz aldyma Berlındi alýdaǵy qııan-keski urys keldi.

Juma, 23 qarasha 2012 7:06

(«Egemen Qazaqstan». 20 qazan, 2012 jyl)Halyq maqtanyshyQazirgi ýaqytta surapyl soǵystyń soıqanyn kórip, ot pen oqtyń arasynda jan berisip, jan alysqan alapatty jyldar aýyrtpalyǵyn bastan keshken býyn, onyń ishinde, soǵys ardagerleriniń qatary sıredi. Meniń jasym 88-de. 18 jasymda maıdanǵa attanyp, 1942 jyly Stalıngrad shaıqasynda bolyp, Polsha, Avstrııany azat etip, Berlındi alýǵa qatysqan men úshin «Has batyrdyń eskertkishi qaıda?» degen maqalanyń máni erekshe boldy. Kóz aldyma Berlındi alýdaǵy qııan-keski urys keldi.

Nemisterdi basyp alǵan jerlerinen túre qýyp, Ger­manııaǵa jetip, Berlınge kirgenimizde nemis ushqysh­­­­­tary tóbemizden únparaqtar jaýdyrdy. Onda: «Berlın qala­syn­da 600 myń úı bar, ár úıde mergender men pýle­met­shi­ler otyr, oǵan qosa ózge de qarý-jaraq túrleri bar, sender Berlındi báribir ala almaısyńdar, bosqa áýre bol­mańdar, orystar keıin qaıtyńdar» degen jazýlar bar edi. Biz bolsaq, qandaı alynbas qamaldy baǵyndyr­­­­dyq, biz úshin Berlın ne, qaıtkende de jaýdy óz ordasynda oırandaımyz, dep urysqa daıyndaldyq.Birinshi Ýkraına maıdany, birinshi jáne ekinshi Belarýs maıdany Berlındi tar qursaýmen qorshady. Áıtse de, Berlındi alý qıynǵa tústi. Ár súıem jerinde tórt jyl­ǵy qyr­ǵynnan aman kelgen nebir órimdeı jigit­terimiz qyr­shy­nynan qıylyp jer jastandy. Ár qarýlas dosyń kóz jum­­­ǵan saıyn tamaǵyńa tas tyǵylyp, kózińe jas kelip, jaýǵa degen kegiń órshı túsedi. Kóshelerdiń ón boılaryna barrıkadalar jasalǵan, kedergileri mol sol oq qarsha boraǵan Berlın ishindegi urys naǵyz qan maıdan bolatyn. Kóshedegi aýa qan sasyp, oq-dáriniń ashy tútini qolqany atty. Osy Berlındi alǵan shaıqasta qanshama úı shańyraǵynyń shy­raǵy sóndi, qanshama úmit-arman kóktemeı jatyp otaldy.Mamyrdyń 2-si kúni Berlın baǵyndy. Ýralap, bir-birimizdi julmalap, qushaqtap súıip, barlyǵymyz Reıhstagty kózben kórýge júgirdik. Gıtlerdiń jasyrynǵan jeri – býnkeriniń ishine sý toltyryp tastapty, biraq kó­ńil­de tasyǵan qýanysh. Sol jerde barlyǵy shýlap «Reıh­stagqa alǵash tý tikken Raqymjan Qoshqarbaev degen qa­zaq jigiti» degenin estidik. Keýdeni maqtanysh sezimi kernep: – Áı, marqasqam aı, qandaı erlik jasaǵan, bul jaq­sylyqty el estip, ulym batyr boldy dep bir kóterilip jatqan shyǵar dep, kóńilimiz ósip, rýhymyz odan da bıikteı túsken edi. Maqalany oqyǵanda sol sezimderim qaıta oıandy. Sodan otyryp, qolyma qalam aldym. Jaza berseń, sóz kóp, kóp sózdiń túıini – Raqymjan Qoshqarbaevqa Astanada eskert­kish ornatylýy tıis degen oıymdy jetkizip otyrmyn. «О́li rıza bolmaı, tiri baıymaıdy». Raqymjandaı has batyrdyń erligi umytylmaýǵa tıis.Kámetaı TOQABAI,soǵys ardageri.

Eldigimizge syn

Shynynda da, Vokzal Kárimuly aǵamyz óte ma­ńyz­dy máseleni kóterip otyr. Qazaqtyń Raqymjan Qosh­qarbaev syndy uldaryna laıyqty qurmet kórsetý – bul ótkenge emes, bolashaqqa qyzmet etetin saýapty is. El basyna kún týǵanda Otanymyzdy, týǵan jerimizdi jaýdan qorǵaǵan ata-babalarymyzdy qalaı ulyqtasaq ta artyq emes.Raqymjan aǵa teńdesi joq erlik jasaǵan qazaq soldaty. Eren erlik jasaǵanmen qarapaıym azamat eken­digin bir ret kezdesip, suhbattasqan kezde-aq baıqa­ǵan­myn. Al batyr aǵaǵa eskertkish ornatý – aǵa úshin emes, búgingi bizder úshin, qazirgi jastar úshin, erteńgi jelkildegen jetkinshekter úshin kerek-aq!Jalpy, óskeleń býyndy otansúıgishtikke tárbıe­leı­miz desek, elimiz úshin qasyq qanyn qıyp, sheıit bolyp ketken batyr ata-babalarymyzdy umytpaýymyz kerek. Osyndaı mańyzy bar máseleni josparly túrde iske asyryp jatsaq, utarymyz kóp bolatyn tárizdi. Raqymjan aǵamyzdyń eskertkishi janynda jas ulan­­dardyń moınyna kók baı­ra­ǵymyzdyń jurnaǵyn baılap jatyp: «Mynaý bizdiń halq­y­myzdyń batyr uly, «Halyq Qaharmany» Raqymjan Qosh­qarbaev babań­nyń eskertkishi. Osy babań­nyń elin súı­genindeı sen de elińdi, Qazaqstanyńdy súı!» dep aıtqan aǵa, ata sózi jas býynnyń máńgi esinde qalary sózsiz!Qazaqtyń taǵy bir batyr uly Raqymjan Qosh­qar­baev týraly Baýyrjan aǵamyz «Taǵdyr onyń tarıhı adam re­tinde ómirbaıanyn sol sátte jazǵan!!! Sen­der­diń min­det­teriń endi sony elge aıtyp, jalpaq jurtqa jetkizý» demep pe edi. Osyndaı erliktiń úlgisin elemeý eldigimizge syn emes pe?! Oılanaıyq, saýapty isti qolǵa alaıyq, aǵaıyn!Álibek SÁTBAEV,Qazaqstan Jýrnalıster odaǵynyń múshesi. Oral.