Qaterli isikten qutylýdyń amaldary qarastyrylýda

– Jyl saıyn Semeıde qa­ter­li isiktiń aýyr túrine shal­dyqqan 1500-deı syrqat tir­keledi, – dedi qaladaǵy Iаd­rolyq medısına jáne onkologııa ortalyǵy strategııalyq damý sektorynyń meńgerýshisi Tatıana Belıhına, – olar ne­gizinen 60-69 jas aralyǵyn­daǵylar. Bul barlyq tirkelgen syrqattyń 32 paıyzy. Anyq­talǵan naýqastardyń 20-40 pa­­ıyzy syrqattary ábden as­qynyp ketken kezde ǵana qa­ral­ǵandar. Sondyqtan biz jyl saıyn «Rak aýrýy­na qarsy búkilálemdik kúres kúnine» oraı halyqty meılinshe aq­parat­tandyrýǵa, túrli dert­terdiń aldyn alýǵa tyrysamyz. Bul dert boıynsha Qazaq­stannyń soltústigi men shyǵys aımaqtary respýb­lıkanyń ózge óńirlerinen alda tur. 2018 jy­ly tirkelgen elimizdegi naý­qastardyń 55, 7 pa­ıyzy áıel adamdar bolyp shyqty. Olardyń 70 paıyzy eńbekke jaramdy jasta aýyr dertke shaldyqqan. Jastary 50-70 aralyǵyndaǵylar. 

Tatıana Belıhınanyń aıtýynsha, Qazaqstanda omyraý bezi qaterli dertine shaldyq­qan­dar sany – 12,6 paıyz, ókpe 9,9 paıyz, asqazan-ishek 7,4 paıyz­dy qurap otyr. Al Semeıde jaǵdaı ózgesheleý eken. Er adamdar arasynda ókpe dertine shaldyqqandar – 19,7 paıyz, teri aýrýy – 11,3 paıyz, asqazan 10,4 paıyz, al áıel­der arasynda emshek bezi qaterli dertine shaldyqqandar 22,2 paıyz bolsa, teri 10,5 paıyz, jatyr moıny isigi 8,4 paıyz­dy kórsetedi. 

Semeıde naýqastardyń der­­­tin erte bastan anyqtaý úshin úsh baǵytta skrınıng tu­raqty túrde júrgiziledi. Má­selen, 30-70 jastaǵy áıel­der tórt jylda bir ret jatyr moıny qaterli dertine tekseriledi. 40-70 jas araly­ǵyn­daǵylar eki jylda bir ret tekseriledi. Jáne 50-70 jas­taǵy er jáne áıel adamdar kolorektaldy rak­qa eki jylda bir ret ishek­terin teksertedi. 

2018 jyly onkologııalyq aýrý­larmen keshendi túrde kú­resý úshin 2022 jylǵa deıin­gi baǵdarlama ázirlengen. Bul­ júzege tolyq asyrylý úshin res­pýblıkalyq bıýdjet­ten qosymsha 35,1 mlrd teń­ge bólingen. 2019 jyly bul qa­rajat 12 mlrd teńgeni qu­­­ra­ǵan. Bul qarajat tórt baǵyt­qa jum­salmaq: ıaǵnı aldyn ala tekserý arqyly dertti bas­tapqy kezinde anyqtaý, on­kologııalyq emdeýdiń jańa tásilderi, naqty ári sapaly dıag­­nostıka máselesi, ǵylym men bilim salasyn jetildire túsip, qajetti mamandardy ázir­leý. 

Aıta ketý kerek, sońǵy kez­deri erte dıagnostıka jáne qa­terli isik aýrýlarynyń as­qynǵan túrine jol bermeý úshin jappaı kúres az bolsa da óz nátıjesin berip otyr. Ob­lys boıynsha qaterli dertke ushyraǵan naýqastardyń dıag­nozy anyqtalǵan soń, 51,1 pa­ıyzy 5 jyldaı jáne odan da kóbirek ómir súrgen. Al 2017 jyly bul kórsetkish 49 % bolatyn. Adamdarǵa bul qurǵaq málimet bolsa da, dárigerler men aýyr naýqastar úshin bul 10 376 qutqarylǵan ómir men úmit deýge bolady. 

Osy az ǵana kórsetkishke jetý úshin Semeı men О́s­kemen qalalarynyń onkoor­talyqtarynda rak dıag­nos­tıkasyn erte bas­tan anyqtap, emdep-jazý úshin álemdegi eń ozyq tehnologııalar qol­danylýda. Kar­dıologııa, trav­matologııa, on­kologııa, ana men bala den­saýlyǵyn saq­taý sa­lalarynda 2017-2019 jyl­dardaǵy Shy­ǵys Qazaqstan ob­lysy boıyn­sha densaýlyq saqtaý salasynyń tıimdiligin art­tyrý baǵdarlamasy qolǵa alynǵan. 

Oblystyń bas onkology Gúl­mıra Saǵıdýllınanyń aı­­týyn­sha, sońǵy 15 jylda О́ske­men qalasyndaǵy on­ko­ortalyq qaterli dert­ti anyq­taýda kóptegen qanatqaq­ty jo­ba­lardy bastap, el ıgi­ligine usynyp keledi. 

– Jańa zamanaýı qurylǵyda jumys isteý úshin Eýropanyń Manchester qalasyndaǵy álem­degi eń úzdik onkologııalyq orta­lyqta oqydym, – deıdi dáriger-rentgenolog Aıjan Ádil­hanova, – mine, osydan keıin О́skemendegi ortalyqqa kelip, vırtýaldy kolonoskopııa (VKS) jáne bronhoskopııa (VBS), tómen dozaly kompıýterlik tomografııany halyq densaýlyǵyn saqtaý úshin dendep engizýge kiristim. О́tken jyldyń qazan aıynda ókpe derti boıynsha alǵashqy jobaǵa qatysyp, Shyǵys Qazaqstan oblysynyń 906 turǵynyn zertteýden, tek­serýden ótkizdim. Sonyń ishinde 28 adam ókpe isigi bo­ıyn­sha anyqtaldy. Alty adam­ǵa «ókpe ragi» dıagnozyn qoı­dyq. Bul naýqastar tir­kelimge alyndy. Dereý emdeý kýrstarynan ótkizdik.

Onkomammolog-dáriger In­na Chertıshevanyń aıtýyn­­­sha, sút bezi ragine tek­serýdiń skrınıngtik joba­sy sııaqty kóptegen dertti erte bas­tan anyqtaý búgin­de úsh ese ar­typ otyr. Mu­nyń barlyǵy da Eýropa onko­logııalyq klınıka­lary men An­glııadan oqyp, úırenip kelgen bilik­ti dárigerler men za­mana­ýı tehnologııalyq qu­ral-jabdyqtardy nátıjeli qol­daný arqyly júzege asýda.   

Raýshan NUǴMANBEK,

«Egemen Qazaqstan»

SEMEI