Senbi, 27 sáýir 2013 1:59
Qazirgi ýaqytta zeınetke shyǵý jasyn ulǵaıtý máselesi qoǵamda qyzý talqylanyp jatyr. Onyń ishinde, áleýmettik-ekonomıkalyq ahýaldy qalyptastyrý men damytýǵa zor úles qosyp kele jatqan, sondaı-aq otbasynda da kúıbeń tirshilikpen tynym tappaıtyn názik jandylardyń zeınetke shyǵýyn 63 jasqa deıin kóterý kún tártibinen túspeı tur. Buǵan bizdiń qoǵam qanshalyqty daıyn?
Senbi, 27 sáýir 2013 1:59
Qazirgi ýaqytta zeınetke shyǵý jasyn ulǵaıtý máselesi qoǵamda qyzý talqylanyp jatyr. Onyń ishinde, áleýmettik-ekonomıkalyq ahýaldy qalyptastyrý men damytýǵa zor úles qosyp kele jatqan, sondaı-aq otbasynda da kúıbeń tirshilikpen tynym tappaıtyn názik jandylardyń zeınetke shyǵýyn 63 jasqa deıin kóterý kún tártibinen túspeı tur. Buǵan bizdiń qoǵam qanshalyqty daıyn?
Bir nárseniń basy ashyq. Zeınetke shyǵý jasyn ulǵaıtý ulttyń qartaıýyna jol bermeı, qoǵamdaǵy belsendilikti arttyratyny sózsiz. Sonymen qatar, áıelderdiń zeınetaqysyn esepteýde de olarǵa qomaqty qarjy taǵaıyndaýǵa múmkinshilik beredi. О́ıtkeni, erkekterge qaraǵanda jalaqysy tómendeý ári dekrettik demalys sekildi túrli jaǵdaılardan az jumysqa shyǵatyn áıelderdiń erteńgi kúni ózderine tıesili zeınetaqyny taǵaıyndaýda kóp qarjydan qaǵylyp jatqanyn ótirikke shyǵara almaımyz. Oǵan erkektermen salystyrǵanda áıelderdiń ómir súrý jasynyń uzaqtyǵyn da qosyńyz.
Qazirgi tańda atalǵan máselemen álem de betpe-bet kelip otyr. Ony álemdik daǵdaryspen salystyratyndar bar. Alaıda, bul úıde masyl bolýdy qalamaıtyn eńbekqor qartań azamattary bar, kez kelgen jastaǵy qoǵam músheleri jumys istep nápaqa tabýdy jón sanaıtyn naryqtyq ekonomıkada qısynsyz deýge bolady.
Álemdik tájirıbege súıensek, zeınetkerlik jasty ulǵaıtýdy damyǵan elder de qup kóredi. Máselen, 2010 jyldan beri áıelderdiń zeınetke shyǵý jasy Germanııada – 67, Italııada – 65. Danııa men Norvegııada áıelder zeınetke 67 jasynda, Shveısarııada 64 jasynda shyǵady. Al halqy eń kóp jasaıdy deıtin Japonııada áıelder men erler óz eńbekteriniń zeınetin 70 jasynda, Avstrııa, Ispanııa, Kanada, AQSh, Shvesııada 65-ke jetkende kóre alady.Sonymen qatar, halyqtyń qartaıý úderisin eskere kele, Ulybrıtanııa, Fransııa, Ońtústik Koreıa, Chehııa, Ázerbaıjan, Ýkraına, Estonııa zeınetke shyǵý jasyn ulǵaıtýdy josparlap otyr.
Osy oraıda, zeınetke shyǵý jasyn uzartýdyń astarynan basqa nárseni izdegen jón sııaqty. Menińshe, oǵan qaraǵanda, osy jańǵyrtýlar negizinde qolǵa alynatyn máselelerdi jan-jaqty qarastyryp, súbeli de soqtaly baǵdarlamalardy qabyldaýdy qolǵa alǵan durys dep oılaımyn. Aıtalyq, zeınetkerlik jasqa shyǵýdy uzartýǵa baılanysty jumys berýshilerge jasy ulǵaıǵandardy jumystan qysqartýǵa shekteý qoıý sekildi mindetti talaptardy kúsheıtý kerek. Jumyssyzdyqpen kúresti kúsheıtip, jańa jumys oryndaryn ashý, ony kóbine aýyldy jerlerde jolǵa qoıý qajet. Eńbek demalysyn zańmen retteý jáne oǵan qatysty sanatorııge baryp em alý demalystaryn qarjylandyrýdy engizgen durys. Ásirese, eń esten shyǵarmaýdy qajet etetin shara – analardyń ómirge urpaq ákelýine barynsha jaǵdaı jasaý.Ekologııalyq máselelerdi birinshi kezekke qoıyp, medısınalyq qyzmetti kóterý, óndiristik jaýapkershilikti arttyrý. Osy sekildi óte kúrdeli máselelerdi nazardan tys qaldyrmaıtyn bolsaq, jolynda júk qaldyrmaıtyn názik jandylar qandaı jumysqa bolsa da daıar.
Aqıqatyn aıtý kerek, úıde uzaq otyryp qalǵan áıel adamdar tez qartaıady. Sondaı-aq, zeınetke shyqsa da úırenshikti kásibin qııa almaı, talaı jyldar boıy jumysta júrgen apa-ápkelerimizdi qaı saladan da kezdestiresiz. Bul ortasha ómir súrý deńgeıiniń uzarǵandyǵynyń kórsetkishi ǵana emes, tájirıbeli mamandarǵa degen suranysty bildiredi.
Jasynda beınet shekse de, qartaıǵanda zeınet kórýdiń qamyn erteden oılaǵan bizdiń halqymyz erte turyp, kesh jatýdy urpaǵyna úlgi tutýy tegin emes. Eldiń yrysy artyp, dastarqannan dámniń úzilmeýi de sol etken eńbektiń jemisi. Sondyqtan, bul meniń pikirime kóptegen áriptesterim kelisedi dep oılaımyn. О́ıtkeni, keshegi naryqtyq zaman kelgende otbasy úshin barlyq keleńsizdikterge daıyn ekendigin dáleldep, aýyr qap arqalap analardyń kóshege shyǵyp ketkenin de eshkim umyta qoımas.
Dınar NО́KETAEVA,
Qazaq memlekettik qyzdar pedagogıkalyq
ýnıversıtetiniń rektory.