Ábilázovtiń ázázildigi

Beısenbi, 14 aqpan 2013 7:09

«BTA Banktiń» burynǵy basshysy Muhtar Ábilázov qazirgi kúni Shveısarııada jasyrynyp júr degen áńgime taraǵaly da biraz boldy. Ábilázovtiń óz eli túgili, endi shet elderdiń de birinen soń birine qashqany, Shveısarııaǵa baryp jasyrynǵany oǵan qatysty áli talaı bylyqtyń ashylatynyn kórsetedi. Al arada qansha ýaqyt ótse de, qandaı jaǵdaı bolsa da «BTA Banktiń» ókinishti taǵ­­­dyry qazaqstandyqtar esinen ońaı­lyqpen shyǵa qoımas.

Beısenbi, 14 aqpan 2013 7:09

«BTA Banktiń» burynǵy basshysy Muhtar Ábilázov qazirgi kúni Shveısarııada jasyrynyp júr degen áńgime taraǵaly da biraz boldy. Ábilázovtiń óz eli túgili, endi shet elderdiń de birinen soń birine qashqany, Shveısarııaǵa baryp jasyrynǵany oǵan qatysty áli talaı bylyqtyń ashylatynyn kórsetedi. Al arada qansha ýaqyt ótse de, qandaı jaǵdaı bolsa da «BTA Banktiń» ókinishti taǵ­­­dyry qazaqstandyqtar esinen ońaı­lyqpen shyǵa qoımas. Onda­ǵy halyqaralyq dárejedegi alaıaq Ábilázov pen onyń orasan kóp kompanııalaryndaǵy «dos­­­ta­­­rynyń» jasaǵan qıturqy áreketterin endi eshkimniń, tipti birde-bir banktiń basyna bermesin delik. О́ıtkeni, birde-bir adamǵa osynsha qysqa ýaqyt ishinde sonshama orasan qarjyny talan-tarajǵa salyp, respýblıka boıynsha kólemi jaǵynan úshinshi qarjylyq ınstıtýt bolyp tabylatyn bankti taqyrǵa otyrǵyzý qolynan kelmeıdi. Iá, bul oraıda oǵan jan-jaqtan aqshaǵa qy­zyqqandar qolushyn bermegende deımiz. Al ondaı «altyn kór­se perishte joldan taıady» deı­tinderdiń qazir kóp bolǵany da, arsyz bolǵany da endi kórinip jatyr.

Al shyndyǵynda, budan buryn da jazylǵandaı, Ábilázov sońǵy on jyl boıy qolyna jınaqtalǵan aqparattyq jáne qarjylyq qor­lardy tek óz eline qarsy jum­sap keledi. Alaıaqtyq amalmen jet­kilikti qor jınap alyp, ózi­niń kóterilýi úshin tuǵyr daıyn­daı bastady, bul úshin oǵan onyń qar­jylandyrylýyndaǵy ne­bir qýlar men jýrnalısterdiń kó­mek­­tesip te jatqany bar. Buǵan dá­lel, sońǵy kezdegi saraptama kór­setkendeı, sot tóreliginen qash­qan ol qarsy kúreste jal­ǵa­n­dyqtyń barlyq amalyn qoldanyp baǵýda. Quqyqtyq aıada jumys isteı almaıtyndyǵyn jáne iste­gi­si de kelmeıtindigin kórsetip, Ábilázov ashyq ótirigin medıa-aktıv júıeleri arqyly búrkemelep álek.

Eske sala keteıik, ótken jy­­ly 34 salalyq kásipkerler uıym­­dary qol qoıǵan hatty qa­zaqstandyq kásipkerler qa­ýym­dastyǵy Qazaqstannyń, Re­seı­diń, Ulybrıtanııanyń jáne Shveı­sarııanyń quqyq qorǵaý qurylymdary atyna jiberdi. Hat mazmunynda óz elinen 10 mlrd. dollardy urlap alǵan adam áli kúnge deıin bostandyqta júrip alyp, sonysymen qoımaı, qurmetti azamattar atyna úzdiksiz jala jabýdy jalǵastyrýda.

Ábilázov kezinde qazaqstan­dyqtar­­­­dyń qaltasynan urlap alǵan qarjy­­­­­dan batystyq bas­­­pasózde óziniń Ota­­­nynyń bedeline nuqsan keltirý úshin mıllıondaǵan dollar tóleýde. Onyń qylmystyq qarjysynan Qazaqstandaǵy memlekettiń bedelin túsirýimen jáne ózderiniń demeýshi urylaryn madaq­taýmen aınalysatyn birqa­tar úkimettik emes uıymdar, qu­rylymy teris uıymdar men bu­qaralyq aqparat quraldary qar­jylandyrylady.

Iá, Ábilázovtiń qylmystyq jolmen tapqan qarjysy óziniń elin qaralaýǵa jumsalyp jatyr. Bul oraıda Ábilázovke baǵynyshty jýrnalıster jaldaýshy-urynyń keskinin sýretteı otyryp, ózderine álemdik qoǵamdastyq tarapynan erekshe nazardy talap etýde. Al bul baǵyttaǵy aıqaıshyl jýrnalısterdiń sany da az emes.

Alaıda, kezinde sybaılas jemqor­lyqpen kúreske bilegin sybana kirisken, sóıtip, endi qyl­mysy úshin elden qashyp júrgen Ábilázovke ózderinshe «janashyr» bolǵan jandarǵa qaıran qalasyń. Bul adamnyń olar osydan birneshe jyl buryn nemen aınalysqanyn umytyp qalǵan bolýy kerek. Biraq Qazaqstanda Ábilázovti áli eshkim esinen shy­ǵar­ǵan joq. Onyń 90-jyldarda Qazaqstannyń energetıka sala­syndaǵy atqarǵan qyzmetinen-aq kóp nárseni ańǵarýǵa bolady. 1997-1998 jyldary ol «KEGOK» AQ memlekettik kompanııasyn, keıin Energetıka, ındýstrııa jáne saýda mınıstr­ligin basqarǵan. 1997 jyldyń shilde aıynda,­ «KEGOK» AQ prezıdenti qyz­me­ti­ne taǵaıyndal­­mas buryn, ol «Aına Kom­pa­nı» dep atalatyn JShS Qostanaı oblysyndaǵy «Qostanaıasbest» AQ kásipornyn satyp aldy. Mınıstr bolyp ta­­ǵaıyndalǵan soń, Ábilázov energetıka salasyndaǵy «senimdi adamdaryn» paıdalanyp, memlekettik kásiporynnyń qarjysyn «Qos­tanaıasbest» arqyly óz qaltasyna salýdyń jobalaryn qurastyra bastaıdy. Sóıtip, kóp uzamaı «KEGOK» aksıonerlik qoǵamy onyń alaıaqtyq amaldary saldarynan 557 665 683 teńge shyǵynǵa ushyrady. Osylaısha, memlekettik qyzmetker, úkimet múshesi, Energe­tıka, ındýstrııa jáne saýda mınıs­tri bola turyp, Ábilázov tek je­ke basynyń ǵana múddesine ju­mys istedi. Biraq bul zańsyz áre­ketter eleýsiz qalǵan joq. 2002 jyldyń mamyr aıynda Muhtar Ábilázovke qatysty ótken sot úkimi boıynsha ol 6 jylǵa bas bostandyǵynan aıyryldy. So­n­y­­men qatar, sot Ábilázovti 557 665 683 teńge kóleminde «KEGOK» AQ-qa tıgizgen shyǵynyn óteýdi mindettedi.

Al «BTA Bank» boıynsha, Muhtar Ábilázovtiń alaıaqtyq isteri elden shy­ǵyp, shetel asty. Qazaqstandyq bank­tiń Máskeýdegi Kýtýzov dańǵylynda ǵımarattary paıda boldy. Bul ǵımarat jóninde «BTA Bank» AQ pen «AIST» JShQ 2008 jyldyń 7 qara­shasyn­da ke­lisim jasaǵan. Bul qujat boıyn­sha, «AIST» JShQ 24 mıllıon dollardy nesıe retinde «BTA Bankten» alyp, Kýtýzov dań­ǵylyndaǵy 1464 sharshy metrlik ǵımarat pen kompanııanyń 100 paıyz úlesin úsh aıdyń ishinde rásimdep, kepildikke qoıýy kerek bolatyn. Biraq «AIST» kepildikke qoıý jónindegi mindettemelerin oryndaǵan joq, al nesıege alǵan aqshany offshorlyq kompanııalar arqyly shetel asyryp jiberdi. О́ıtkeni, nesıe berilgen kezde «BTA Banktiń» de, «AIST» JShQ-tyń da ıesi Muhtar Ábilázov bolatyn. Osylaısha, Muhtar Ábilázov bastaǵan qylmystyq top «BTA Bank» pen «Temirbank» nesıe­lerin ózderiniń fırmalaryna úlestirgen. Iаǵnı, eki banktiń qarajatyn da, joǵaryda aıtqanymyzdaı, aıaýsyz shashyp talan-tarajǵa salǵan.

Osynyń kesirinen óz qarjylyq mindettemelerin oryndaı almaıtyn jaǵdaıǵa jetken «BTA Banktiń» 2009 jyldyń aqpan aıynda bank aksııalary­­nyń 78,14 paıyzyn «Samuryq-Qazyna» Ulttyq qory satyp alyp, 2 mıllıard dollardan astam qarajat quıady. Muhtar Ábilázov bastaǵan 12 adamǵa qatysty «BTA Bank» pen «Temirbanktiń» 560 mıllıon dollar kapıtalyn jymqyrǵan degen aıyppen qylmystyq iz qozǵaldy. Buǵan qosa, Reseı Federasııasy Ishki ister mınıstrliginiń Ter­geý komıteti de is qozǵady. Ábi­lá­zovke alaıaqtyq jolmen Reseı­de­gi «BTA Banktiń» 70 mıllıon dollar aktıvin qoldy etti degen aıyp taǵylyp otyr. Onyń ústine, ol 2008 jyldyń qarasha-jeltoqsan aılarynda Reseıdegi «BTA» «Reseı Bankinen» 24 mıllıard rýbl alyp, ol qarajatty valıýtaǵa aıyrbastap, bir kúndik fırmalar arqyly shetel asyrǵan. Onyń «Evrazııa» dep atalatyn ınvestısııalyq-ónerkásiptik toby «Sogaz» saqtandyrý tobyna «Volna» dep atalatyn bıznes-ortalyǵyn 140 mıllıon dollarǵa satyp jibergen. Onyń ústine «BTA Bank-Kazan» jańa ıelerdiń qolyna ótip ketti. Bul qıturqy áreketterdiń bári Muhtar Ábilá­zovtiń Reseıdegi múligin jantalasa jan-jaqty jol izdep qorǵaǵanyn aıǵaqtaı túsedi.

Álemge áıgili «BTA Bankti» 1992 jyldan beri Ýkraına da jaqsy biledi. Qazaqstandyq «BTA Bank» pen «BTA Bank Ýkraınanyń» arasynda ýkraınalyq banktiń 39,99 paıyz aksııa­syna qatysty daý órshidi. Qazaqstan jaǵy satyp alǵan aksııany óz qolynda ustap qalý úshin banktiń atyn da ózgertpekshi boldy. TMD tóńi­regindegi salmaqty bankterdiń birin talan-tarajǵa salǵan Muhtar Ábilázovtiń kesirinen qazir kór­shi­les elde uzaqqa sozylar daýly áńgimeler shyǵyp jatyr. Al Tumandy Albıondy panalaǵan Muhtar Ábilázovtiń ózi «saıası tutqyn» mártebesin alýǵa baryn salyp júr. Bul úshin joǵaryda aıtylǵan ózi jaldaǵan jalǵan BAQ arqyly Qazaqstan bıliginiń bedelin túsirýge áreket etýde.

Ábilázovtiń jaldamaly buqa­ra­­lyq aqparat quraldary ózderiniń ury-qojaıyndary týraly aıtamyz dep qate basyp, jalǵan jazyp, jaza­­ǵa ushyraǵandary da bar. Olar­ǵa sot sheshimimen aıyppul da salyndy. Alaıda, Ábilázov óziniń bas­tapqy jasa­ǵan qylmystary úshin eńbekpen túzeý mekemesinde jazasyn ótep shyqqan soń ol aqparattyq qol­daýshylarynyń bira­zynan aıyryldy.