Nıet túzelmeı, is ońalmaıdy

Senbi, 23 aqpan 2013 7:25

Aýyrmaıtyn adam joq. Biraq, basy aýyryp, baltyry syzdaǵan jan bizdiń elimizde dáriger qyzme­tine júginetin bolsa, ajal tabýy da ǵajap emes kórinedi. Batys Qa­zaqstan oblysynda birneshe kún boıyna kómektesińdershi dep shy­ryldaǵan áıel aqyry dárigerler qolyna tıisimen o dúnıelik bolypty. Stepnogor qalasynyń or­talyq aýrýhanasynda durys ota jasalmaǵandyqtan bir adam qan ketip qaıtys boldy. Durys qajetti ekpe jasalmaǵandyqtan bireýler múgedek bolyp qalǵan. Aıta berse tiri adamnyń jon arqasy shymyrlaıtyn mundaı derekter óte kóp. Jáne bul uzynqulaqtan jetken áńgime emes, bul týraly A.Daýylbaevtyń tóraǵalyǵymen ótken Bas prokýratýranyń ke­ńeı­tilgen alqa májilisinde aıtyldy.

Senbi, 23 aqpan 2013 7:25

Aýyrmaıtyn adam joq. Biraq, basy aýyryp, baltyry syzdaǵan jan bizdiń elimizde dáriger qyzme­tine júginetin bolsa, ajal tabýy da ǵajap emes kórinedi. Batys Qa­zaqstan oblysynda birneshe kún boıyna kómektesińdershi dep shy­ryldaǵan áıel aqyry dárigerler qolyna tıisimen o dúnıelik bolypty. Stepnogor qalasynyń or­talyq aýrýhanasynda durys ota jasalmaǵandyqtan bir adam qan ketip qaıtys boldy. Durys qajetti ekpe jasalmaǵandyqtan bireýler múgedek bolyp qalǵan. Aıta berse tiri adamnyń jon arqasy shymyrlaıtyn mundaı derekter óte kóp. Jáne bul uzynqulaqtan jetken áńgime emes, bul týraly A.Daýylbaevtyń tóraǵalyǵymen ótken Bas prokýratýranyń ke­ńeı­tilgen alqa májilisinde aıtyldy.

Rasynda, qazir dárigerdiń aldyna barýdan saý adam túgil, aýrý adamnyń ózi qorqady. Nege deseńiz, emdelemin nemese densaýlyǵymdy qaratamyn degen adam kútpegen bir jaıǵa ushyraýy ábden múmkin. Munyń barlyǵy dárigerlerdiń sa­laqtyǵynan, mindetine atústi qaraǵandyqtan deıdi prokýrorlar. Al bizdiń elimizde birqatar dárigerlerdiń saýatsyzdyǵynan, biliksizdiginen ótken jyldary qanshama qaıǵyly oqıǵalar oryn alǵanyn áli eshkim umyta qoımaǵan shyǵar. Demek, dárigerdiń qatelesýi múlde keshirilmes qylmys. Endeshe qatelesken nemese mindetin durys atqarmaǵan dáriger nemese sanıtarlar aýyr jazaǵa tartylýy tıis. Áıtpese adam ómirimen oınaıtyn opasyzdar shyǵa beredi. Gıppokrat antyna adal emesterdi opasyzdar demegende ne deısiz? Al elimizde aq jeleńdi abzal jandar úshin halyqqa túrli medısınalyq kómek kórsetý úshin barlyq jaǵdaı jasalyp jatyr.Máselen, sonyń biri, alqa má­jilisinde atalyp ótken­deı, ke­ıingi bes jylda tegin me­dı­­sınalyq kómektiń kepil­den­dirilgen kóleminiń aıasynda medısınalyq járdemdi mem­lekettik qarjylandyrý eki jarym esege jýyq – 2008 jylǵy 227 mlrd. teńgeden 2012 jyly 541 mlrd. teńgege deıin artqan. Biraq, memlekettiń osyndaı aıtarlyqtaı qarjylyq kómegine qaramastan, kórsetiletin medısınalyq kó­mektiń sapasy burynǵydaı tó­men deńgeıde qalyp otyr, azamat­tardyń tıisti medısınalyq jár­dem alý quqyqtary jappaı buzylýda. Al bul jabýly kúıinde jaýyp qoıatyn jaı másele emes. Buǵan jaýap berýge tıisti adamdar qandaı da bolmasyn bir sharaǵa tartylýy kerek.О́ıtkeni, prokýrorlyq tekserýler barysynda tegin medısınalyq qyzmet úshin zańsyz aqy alý, aýrýlardy dári-dármek quraldarymen qamtamasyz etpeý, dári-dármek quraldaryn jáne medısınalyq tehnıkany satyp alý barysynda quqyq buzýshylyqtarǵa jol berý, bıýdjet qarajatyn tıimsiz paıdalaný jáne urlaý, qajetti medısınalyq qondyrǵylardyń bos turý derekteri anyqtalǵan. Al bul zańdy buzý ǵoı, zańdy buzǵan adamdar jazalanýy tıis. Sonymen qatar, dárigerlerdiń dóreki qatelikteri men keshi­ril­mes nemquraıdylyqtary naý­qastardyń densaýlyqtaryna aıtarlyqtaı nuqsan keltirip, tipti keıde olardyń ólimine alyp kelgen jaǵdaılar anyqtaldy. Mi­ne, mundaı derekterdi biz aýadan qarmap alyp otyrǵanymyz joq, bul elimizdegi birden-bir zańdylyqtyń saqtalýyn jete qadaǵalaıtyn Bas prokýratýranyń naqty tek­se­risinen keıingi anyqtalǵan jaılar. Sondyqtan da keıingi bes jylda sapasyz medısınalyq kómek kórsetý derekteri boıynsha 352 qylmystyq is qozǵaldy. Osy anyqtalǵan zań buzýshylyqtardy joıý, azamattardyń sapaly dári­gerlik kómek alý quqyqtaryn qam­tamasyz etý boıynsha vedomstvo qabyldap otyrǵan sharalar týraly Densaýlyq saqtaý mınıstri Salıdat Qaıyrbekova baıan etti.Prokýrorlar qalyptasqan jaǵ­daıdyń basty sebebi densaý­lyq saqtaý basqarmalary men vedomsvtolyq baǵynysty medı­sınalyq uıymdardyń laýazymdy tulǵalarynyń ózderine júktelgen mindetterdi tıisinshe oryndamaýynda deıdi. Salalyq mınıstrliktiń jergilikti densaýlyq saqtaý bas­qarmalaryna áser etýdiń tıim­di tetikteriniń bolmaýy da jaǵdaıdy shıelenistire túsedi. Osyndaı keleńsizdikterdi tekserýler qory­tyndylary boıynsha prokýrorlar zańdylyqtyń buzylýyn joıý týraly 326 usynys engizdi, 933 tulǵa tártiptik, 347 tulǵa ákimshilik ja­ýap­kershilikke tartyldy. 4310 azamattyń konstıtýsııalyq quqyq­tary qorǵaldy. 103 634 724 teńge somasyndaǵy shyǵynnyń orny toltyryldy. Biraq mundaı sharalarmen jalpy jaǵdaıdyń túzelgeni shamaly.Máselen, bizdiń elimizde bala­lar quqyǵy buzylatyndyǵy qazir ǵana ashylyp otyrǵan másele emes. Degenmen, joǵaryda aıtqa­nymyzdaı, buǵan quzyrly organ – prokýratýranyń arnaıy nazar aýdarýy endigi jerde jetim­derdi jylatqandardyń jaza­lanatyndyǵyna senim uıalatady. О́ıtkeni, jetim balalarǵa arnal­ǵan mekemelerde prokýratýra organdary júrgizgen tekserýler balalardyń quqyqtaryn aıtar­lyqtaı buzýǵa alyp kelgen júıeli problemalardy anyqtap berdi.Búginde balalarǵa degen qatal­dyq jáne olarǵa kúsh kórsetý de ózekti máselege aınaldy. Al mu­ny anyqtaıtyndar úshin olarǵa kedergi retinde osy mekemelerdiń jabyqtyǵy áserin tıgizip otyrǵan kórinedi. Jetimderdiń turǵyn úı quqyqtaryn jappaı buzý da túıtkildi másele bolyp tabylady, búginde segiz myńnan astam bala kezekte tur. Sondyqtan atalǵan máseleniń ótkirligin eskere otyryp, Bas prokýratýra muqtaj jetim balalarǵa memlekettik turǵyn úı qorynan baspana alýǵa birinshi kezekte quqyq beretin zań jobasyn ázirleý týraly bastama kóterdi. О́ıtkeni, rasy kerek, kóptegen mekemelerde balalarǵa ómir súrýdiń qarapaıym jaǵdaılary jasalmaıdy, olar zańmen kepildendirilgen járdemaqy men áleýmettik tólem­derdi múlde kórmeıdi.Osyǵan baılanysty, alqa­da aıtylǵandaı, jergilikti atqarý­shy organdarǵa jetimderge beki­tilgen baspanany saqtaýdyń, balalardyń múliktik jáne turǵyn-úı quqyqtaryn qorǵaý boıynsha sharalar qabyldamaǵandary úshin laýazymdy tulǵalardyń jaýapkershiligin belgileýdiń te­tik­terin ázirleý usynyldy. Son­daı-aq, balalardyń áleýmettik kómek jáne áleýmettik qyzmetter alý quqyqtarynyń múltiksiz saq­talýyn qamtamasyz etý, olardy qamtamasyz etýge bólinetin bıýdjet qarajatynyń jumsalýyna baqylaýdy kúsheıtý tapsyryldy.Mundaı jaǵdaıda, eń aldymen, balalarmen jumys talaptaryna sáıkes oqytý-tárbıeleý salasyndaǵy mamandardy irik­teýdiń joldaryn qaıta qaraý qajet. Sondyqtan Bilim jáne ǵylym mınıstrligine balalar úılerindegi tárbıelenýshilerdiń qaýipsizdigin jáne kúsh kórsetýdi boldyrmaýdyń, osyndaı ár­bir derekter boıynsha jedel aqparattandyrý jáne zardap shekken balalardy odan ári ońal­tý tetikterin qarastyra otyryp, tıimdi zańnamalyq já­ne uıym­­­dastyrýshylyq sharalardy daıyndaý usynyldy. Me­dı­sınalyq qyzmet kórsetý sapasy úshin jergilikti atqarýshy or­gandardyń jaýapkershiligin arttyrý maqsatynda jergilikti ákimderdiń qyzmetin baǵalaý reı­tıngine azamattardyń densaý­lyǵyn qorǵaý quqyǵy jáne den­saýlyq saqtaý salasyndaǵy zańdylyqtyń jaı-kúıi dárejesin engizý týraly máseleni zertteý maqsatqa saı dep tanyldy.Sol sııaqty oblys proký­rorlaryna azamattardyń den­saýlyǵyn saqtaýdyń kon­stı­tý­sııalyq quqyqtaryn jáne tegin medısınalyq kómektiń ke­pil­dendirilgen kólemin qam­tamasyz etý tapsyryldy. Den­saýlyq saqtaý mınıstrligine kórsetilgen medısınalyq kómek sapasy men kólemine jáne kór­setilgen qyzmettiń aqysyna baqylaý júrgizý erejesin ázir­leýdi jedeldetý usynyldy. Sóıtip, Premer-Mınıstrdiń atyna zańdylyqty buzýdy joıý týraly usynys engizildi. Al alqa májilisiniń jumysyna Bas prokýratýra janyndaǵy zańdylyqty qamtamasyz etý jónindegi qoǵam­dyq keńestiń músheleri, Par­lament depýtattary, Bilim jáne ǵylym, Densaýlyq saqtaý mı­nıstrlikteriniń, úkimettik emes uıymdardyń ókilderi, beı­nekonferensııalyq baılanys arqyly – oblys prokýrorlary, oblys ákimderiniń orynbasarlary, bilim berý jáne densaýlyq saqtaý mekemeleriniń basqarmalary men departamentteriniń basshylary qatysyp, ózekti máselelerge saı atsalysyp otyrǵandyqtan endigi jerde dárigerler adam taǵdyryna selqos qaramasy úshin tártip túzelip, jaǵdaı ońalady degen senim zor.

Aleksandr TASBOLATOV,«Egemen Qazaqstan».