Beısenbi, 11 sáýir 2013 2:05
Kezinde raqymshylyqqa ilikken Muhtar Ábilázovtiń qaıtadan alaıaqtyq áreketke baratynyn kim oılaǵan, Memleket basshysy ol jazdym-jańyldym degen soń senim artyp, keshirim jasaǵanyn umytpaǵan bolarsyzdar, oqyrman qaýym. Aqyrynda senimdi aqtamaq túgili, jymysqylyq áreketin taǵy jalǵastyryp, álem daǵdarys tolqynynda turǵan kezde ózi basqarǵan BTA-Banktiń qarjysyn talan-tarajǵa saldy. Ony bankti tekserýge kelgen arnaıy sarapshylar toby anyqtady. Alǵashqy tekseris kezinde olar 2 mlrd. dollardyń jetispeıtinin jarııalady.
Beısenbi, 11 sáýir 2013 2:05
Kezinde raqymshylyqqa ilikken Muhtar Ábilázovtiń qaıtadan alaıaqtyq áreketke baratynyn kim oılaǵan, Memleket basshysy ol jazdym-jańyldym degen soń senim artyp, keshirim jasaǵanyn umytpaǵan bolarsyzdar, oqyrman qaýym. Aqyrynda senimdi aqtamaq túgili, jymysqylyq áreketin taǵy jalǵastyryp, álem daǵdarys tolqynynda turǵan kezde ózi basqarǵan BTA-Banktiń qarjysyn talan-tarajǵa saldy. Ony bankti tekserýge kelgen arnaıy sarapshylar toby anyqtady. Alǵashqy tekseris kezinde olar 2 mlrd. dollardyń jetispeıtinin jarııalady.
Ile Ábilázov qyzmetinen alyndy. О́zine qaýip tóngenin bilip, buqaralyq aqparat quraldaryna bankke reıderlik shabýyl jasaldy degen jalǵan aqparat taratyp, shetel asyp ketti. Sol kezde elimizdiń quqyq qorǵaý organdary Ábilázovtiń offshorlyq kompanııalardy paıdalaný arqyly atalmysh bankke 900 mln. dollar kóleminde shyǵyn keltirgenin málimdedi. Al 2011 jyly onyń memleket qarjysyn ysyrap etkeni jóninde Londonda sot prosesi bastalǵan bolatyn. Alaıda, alaıaq túrli amal qoldanyp, olardan da boı tasalap úlgerdi.
Aıtpaqshy, ol osy Londonnyń eń áleýetti Hampsted oramynda ýaqytsha turmys keshti. Brıtandyq buqaralyq aqparat quraldarynyń málimdeýinshe, onyń aýmaǵy 4,5 myń sharshy metr bolǵan. Osynshama kólemge kitaphana, jattyǵý zaldary, jerasty parkıng jáne taǵy basqa kóz tartar keremetter oryn tepken. Sondyqtan da ol jaıly jerde ózin aqtap alýdyń túrli tásilderin oılastyryp, jalǵan shatpaqtaryn aıtýdan jalyqpady.
Adamnyń aqylyna syımaıtyn shytyrman isti uıymdastyrǵan alaıaqtyń sybaılastary týraly da sóz qozǵaǵan oryndy bolar. О́tken jyly buqaralyq aqparat quraldary Ulttyq qaýipsizdik komıtetiniń Almaty qalasynda júzege asyrylmaq bolǵan lańkestik árekettiń jolyn keskenin jazdy. Osyǵan tikeleı M. Ábilázovtiń jeke kúzet basshysy bolǵan Aleksandr Pavlovtyń qatysy bar dep qarastyrdy. Ol óz sybaılastaryna Almatynyń qoǵamdyq jerlerinde – saıabaqtarda, ákimshilik ǵımarat mańaıyna birneshe jarylysty uıymdastyrýǵa tapsyrma bergen eken. Mundaı ozbyrlyqqa barýynyń basty sebebi – kezinde ol M.Ábilázovke BTA-Banktiń qarjysyn jymqyrýǵa járdemdesken. Sondaı-aq, bank kompıýterleriniń málimetter saqtalatyn dıskilerin urlaýdy uıymdastyrǵan. Sodan keıin ol Ulybrıtanııaǵa qashyp ketti. 2010 jyldyń sáýir aıynda oǵan bireýdiń senip tapsyrǵan múlkin ıelenip, ysyrap etý faktisi boıynsha qylmystyq is te qozǵaldy. Al tamyz aıynda alaıaqtyń seriktesine izdeý jarııalandy. Osynyń aldynda Anglııanyń Joǵarǵy soty Pol Kıfreotısti bir jyl toǵyz aı merzimge túrmege qamaý týraly sheshim shyǵardy. Pol Kıfreotıs Kıprde Ábilázovke arnalǵan offshorlyq kompanııalar jelisin basqarǵan eken. Ol azdaı, onyń qyzmetkerleri men ózi ondaǵan offshorlyq kompanııanyń nomınaldy aksıonerleri, benefısıarlary jáne dırektorlary bolǵan. Negizi, Kıfreotıs BTA-Banktiń 300 mln. dollar qundy qaǵazyn jymqyrýyna baılanysty aıypty boldy.
Qazir jurtshylyq Ábilázov qıturqy áreketiniń nemen aıaqtalatynyna alańdaýly. О́ıtkeni, ol birneshe elde jalǵan kompanııalar quryp, qyrýar qarjyny ysyrap qylǵan. Sondaı-aq, zańsyz aýdarym jasaý negizinde aram nıetin iske asyrdy. Máselen, 2008 jyly AMT banki arqyly Ábilázov Reseıdiń Sentrbankinen 27 mlrd. rýbl kóleminde salyqsyz nesıe alady. Sol sátte 24,2 mlrd. rýbl onyń kompanııalaryna aýdarylyp jiberilgen. Keıin belgili bolǵanyndaı, alaıaq bul qarjylardy sheteldik bankterge shyǵarǵan. Al aqsha túsirýdiń qylmystyq syzbalaryn jasaǵan Ábilázovtiń sybaılasy T.Paraskevıchti cheh polısııasy qolǵa túsirdi. Onyń Máskeýdegi páterine tintý júrgizgende zańsyz fırmalardyń qujattary men salyq organdarynyń mórleri, blankter tabylǵan.
M. Ábilázovtiń álemniń ár jerinde qaldyrǵan kedir-budyr izine qarap, onyń rýhanı júdegenin anyq ańǵarasyz. Adamshylyq qasıetten aıyrylǵany sol, ózi tuz-dám tatqan eline ózine qarasty buqaralyq aqparat quraldary arqyly teris pikir aıtýdy ar sanamady. Keıbir derek kózderinde ol bank tizginin ustaǵan kezde, memleketten 10 mlrd. dollar jymqyrǵany aıtylady. Onyń bereketsiz isin shetel aqparat quraldary da jarysa jazady. Osy aram jolmen kelgen qarjynyń bir bóligi áshkerelendi de. Máselen, 2009 jyly onyń 924 páterine, 12 kottedjine, 3 ushaq pen 80 kóligine jáne 136 jer telimine tyıym salyndy. Árıne, Ábilázov osynshama múlikti bankten zańsyz shyǵarylǵan qarajattarǵa satyp alǵan edi.
Qoǵamda zań bárine birdeı. Jaqynda Anglııanyń Joǵarǵy soty BTA-Banktiń paıdasyna M.Ábilázovten 2 mlrd. dollar kólemindegi qarajatty ústeme paıyzben óndirý týraly sheshim shyǵardy. Sondaı-aq, sot nazarynan aram pıǵyldy jandarǵa qyzmet jasaǵan «Usarel Investment Limited» dep atalatyn kompanııa da qaǵys qalǵan joq. Naqty aıtqanda, Ábilázov osy qyzmet júıesi negizinde Reseıdiń Aq teńizdegi Vıtıno portyna ıelik etken eken.Sondyqtan aǵylshyn sýdıasy kompanııanyń osyǵan qatysty aksııalaryn BTA-Bankke qaıtarý týraly uıǵarym jasady.
Ábilázovtiń alaıaqtyq isin qaraǵan sýdıa Naıdjel Tır barlyq oryn alǵan keleńsizdikti jiti saraptaýdan ótkizip, jeke qorytyndy jasaǵan bolatyn. Sońǵy aqparat kózderindegi aqparǵa súıensek, Anglııanyń Joǵarǵy soty BTA-Banktiń talap-aryzyn aıaǵyna deıin jetkizýge nıetti kórinedi. Sol sebepti biz keshe ǵana basylym betinde sóz etip, úmit etken máseleniń elimiz paıdasyna sheshiletinine senimdimiz. Al búginde Ábilázov tóńireginde ártúrli alypqashpa áńgime órbýde. Biri ol Berezovskııdiń haline túsedi dese, biri ol elge jetkizilip, ómir boıy bas bostandyǵynan aıyrylatyn jazaǵa kesiledi desedi. Endi ol el aldynda jantalasyp, tizesin búkkenimen, eshkim ony aqtap almaıdy.
Baqytbek KENEShULY.
____________________
Sýretti salǵan Aıdarbek Ǵazızuly.