Teksizge bitken baılyq qasireti

Teksizge bitken baılyq qasireti

Juma, 12 sáýir 2013 1:37

Kıprdegi qarjy qasireti odan qashqan, budan qashqan alaıaqtardyń aıaǵyn aspannan keltiretin túri bar. Kúni keshe gazetimizde habarlaǵanymyzdaı, Halyqaralyq jýrnalıst-zertteýshilerdiń konsorsıýmy (ICIJ) offshorlyq aımaqtarda esep-shottary bar saıasat­­kerlerdiń, sheneýnikterdiń jáne basqa da dúdámal tulǵalardyń tizimin jarııalaı bastady. Osy qylmystyq jolmen tonaǵan aqshasyn offshorlyq kompanııalarǵa tyqqan halyq­aralyq alaıaqtar tiziminiń bel ortasynan Muhtar Ábilázov oryn alypty. Halyqaralyq jýrnalıst-zertteýshiler konsorsıýmynyń málimeti boıynsha, qylmystyq jolmen qarjy qymqyrýda aldyna jan salmaıtyn Ábilázov sonaý 2006 jáne 2007 jyldary Birikken Koroldiktiń Tynyq muhıtyndaǵy ıelikterinde 31 offshorlyq kompanııa ashypty.

 

Juma, 12 sáýir 2013 1:37

Kıprdegi qarjy qasireti odan qashqan, budan qashqan alaıaqtardyń aıaǵyn aspannan keltiretin túri bar. Kúni keshe gazetimizde habarlaǵanymyzdaı, Halyqaralyq jýrnalıst-zertteýshilerdiń konsorsıýmy (ICIJ) offshorlyq aımaqtarda esep-shottary bar saıasat­­kerlerdiń, sheneýnikterdiń jáne basqa da dúdámal tulǵalardyń tizimin jarııalaı bastady. Osy qylmystyq jolmen tonaǵan aqshasyn offshorlyq kompanııalarǵa tyqqan halyq­aralyq alaıaqtar tiziminiń bel ortasynan Muhtar Ábilázov oryn alypty. Halyqaralyq jýrnalıst-zertteýshiler konsorsıýmynyń málimeti boıynsha, qylmystyq jolmen qarjy qymqyrýda aldyna jan salmaıtyn Ábilázov sonaý 2006 jáne 2007 jyldary Birikken Koroldiktiń Tynyq muhıtyndaǵy ıelikterinde 31 offshorlyq kompanııa ashypty.

Halyqty aldap, adaldy arbap jıǵan aram aqshanyń aqyry qaıyrsyz bolatynyn ómir táji­rıbesi talaı dáleldegen. Biraq «aýyrdyń ústimen, jeńildiń astymen» ońaı olja tabýǵa qunyqqandar halyq qarjysyna sýyq qolyn sýmańdatýdy tyıar emes. «Aspan­nan quımaq jaýǵandaı» bir sátte jeti atasyna bitpegen baılyqqa kenelip, basy aınalǵan Ábilázov qaıyrsyz dáýlet jolynda elin de, jerin de tárk etti. О́zderińiz oılap kórińizdershi, tek 2009 jyly ǵana Ábilázovtiń ıeligindegi 924 páter, 12 kottedj, 3 ushaq, 80 avtokólik jáne 136 jer telimi tárkilengen.  Bul «qaıdan kelgen batpan quıryq?..». Teginde, tektige bitken baılyq ıgilik bolsa, teksizge bitken baılyq qasiret-aý!

Sonymen, Halyqaralyq jýr­nalıst-zertteýshiler konsor­sıýmy jarııalaǵan tizimde qash­qyn qarjygerdiń brıtandyq Vırgın araldarynda  tirkelgen 31 offshorlyq kompanııasy áıgili boldy. «Jel bolmasa, shóptiń basy qımyldamaıdy» degendeı, bul shyndyǵynda da Ábilázov qymqyrǵan mıllıardtardyń beti ashyla bastaǵandyǵynyń alǵashqy nyshany. Eske sala ketetin bolsaq, jaqynda londondyq sot BTA banktiń burynǵy basshysy Muhtar Ábilázovti alaıaqtyq áreketteri úshin kináli dep tapty. Buǵan deıin Ulybrıtanııanyń sot organdary qashqyn qarjygerdi tek sotty syılamaǵandyǵy úshin ǵana kinálap kelgen bolatyn.

Ol ol ma, «BTA bank» AQ-tyń basqarma múshesi – atqarýshy dırektory Pavel Prosıankın Anglııanyń Joǵarǵy soty 19 naýryzda «BTA banktiń» shaǵymy boıynsha birneshe sheshimdi jarııa etip, is júzinde sot BTA banktiń shaǵymdyq talaptaryn qanaǵattandyrǵanyn atap kórsetti. BTA banktiń sotqa bergen shaǵymdary boıynsha bank­tiń burynǵy basshysy Muhtar Ábilázov jáne onyń birneshe sybaılastary ózderiniń qylmystyq áreketterimen bankten nesıe alý jeleýimen kóp kólemdegi qarjyny talan-tarajǵa salǵandyǵyn dá­leldegen edi. Sarapshylardyń aıtýy boıynsha, Anglııa Joǵarǵy soty qabyldaǵan sońǵy sheshim halyqaralyq dárejede Ábilázov pen onyń sybaılastaryn, banktiń burynǵy top-menedjerlerin alaıaq­tyq qylmys jasaýshylar dep aıyptaýdyń basy bolyp tabylady.

«BTA Bank» AQ-tyń basqarma múshesi – atqarýshy dırektory Pavel Prosıankın Joǵarǵy sot bankke tıgizgen zardaptardyń óteýi úshin alaıaqtardan 2 mlrd. dollar aqshany qaıtarý jóninde sheshim qabyldady. Bul sheshim eki kózqaras boıynsha da mańyzdy.   Birinshiden, bul sot sheshimi Ábilázovtiń jáne onyń sybaılastary, banktiń burynǵy basshylary tarapynan alaıaqtyq qylmys jasalǵanyn aıǵaqtaıdy. Iаǵnı sot bylaı deıdi: ıá, sizder maǵan alaıaqtyq qylmys jasalǵandyǵyn dáleldedińizder, al, men bul qylmystyq isterge Ábilázov jáne banktiń burynǵy basshylary, atap aıtqanda, Járimbetov jáne Solodchenko, sonymen birge BTA banktiń Reseı boıynsha ókili bolǵan Hojaev kináli degen sheshimge keldim.

Aqıqatyn aıtar bolsaq, sot sheshimimen bank paıdasyna Ábilázovtan óndirilip alynýǵa tıis 2 mlrd. dollar qarjy bul aısbergtiń ushy ǵana. 2008 jyly júrgizilgen aýdıttiń qorytyndysy boıynsha, Ábilázov bastaǵan qylmyskerlerdiń BTA bankten tonaǵan qarjylarynyń kólemi 9 mlrd. dollar dep belgilengen. Bank shaǵymynda álemdik qarjy daǵdarysynyń saldarlary eske­rile kelip, qylmyskerlerden 6 mlrd. dollar qarjy óndirilip alýy kerektigi jóninde 10 shaǵym túsirilgen. BTA banktiń qazirgi basshylarynyń esebi boıynsha Muhtar Ábilázovtiń qymqyrǵan qarjysynyń kólemi osy shamaǵa teń kórinedi.

Qylmyskerlerdiń bank qar­jysyn talan-tarajǵa salý tásil­derine adam oıy boılamaıdy. Olar jeke paıdalaryna qarjy qymqyrý úshin bankten aldyn ala tıimsiz nesıeler alǵan. Bank qarjylaryn belgisiz dúdámal esep-shottarǵa aýdarǵan. Bank aktıvterin qıturqy joldarmen talan-tarajǵa salǵan. BTA banktiń qazirgi basshylarynyń bastamasymen qylmyskerlerge qarsy negizinen 3 shaǵym jasal­dy. Birinshi – «Drey» atty sha­ǵym, ıaǵnı Reseı, Ýkraına jáne Belo­rýssııanyń affılırlengen bankterinen BTA bank esebine aksııa satyp alyndy degen jeleý­men 400 mln. AQSh dollarynan astam qarjyǵa jalǵan ótemder jasalǵan. Al shyn máninde bul qarjy jasyryn jolmen Ábilázov myrzaǵa tıesili offshorlyq kompanııalarǵa aýdarylǵan. Ekinshi – «Granton» atty shaǵym, bul zańsyz jolmen talan-tarajǵa túsken 1 mlrd. dollardan astam qarjyǵa jasalynǵan ótemder. Iаǵnı bank tarapynan kompanııalarǵa berilgen burynǵy nesıelerdi jabý úshin paıdalanylǵan. Aqıqatynda, bul qarjy taǵy da Ábilázovtiń ıeligindegi kompanııalarǵa aýda­rylǵan. Úshinshi – «Vıtıno» nemese «Chrysope isi» dep atalady. Bul shaǵym boıynsha, 2008 jyly qylmyskerler Reseıdiń Aq teńizdegi Vıtıno portyn satyp alý úshin degen jalǵan jeleýmen bankten zańsyz túrde 120 mln. dollar nesıe alǵan. Bul nysandy basqarýshy kompanııany kıprlik Usarel fırmasy satyp alǵan-mys. Keıinnen belgili bolǵanyndaı, Usarel fırmasy da Ábilázov menshigindegi jasyryn fırma bolyp shyqty.

«Er týǵan jerinde, ıt toıǵan jerinde» degendeı, qaıyrsyz baı­lyqqa qunyqqan alaıaqtar qylmystyq jolmen tapqan qar­jylaryn qutqaryp qalý úshin qandaı da qıturqy qadamdardan taıynbaıtyndyǵy anyq. Qazaqstan qarjysyn talan-tarajǵa salyp, shetel asqan qylmysker olıgarh­tar qaıyrsyz qarjysyn saq­tap qalý jolynda týǵan elin, keshegi qyzmettes bolǵan árip­tes­­terin de ǵaıbattaýdan taıyn­baıdy. Oǵan sońǵy ýaqytta qash­qyn olıgarhtardyń shetel bas­pasózderinde qazaqstandyqtarǵa qarsy uıymdastyrǵan «jańbyrdan keıingi sańyraýqulaqtaı» qaptap ketken «japtym jala, jaqtym kúıe» maqalalary kýá.

Qylmystyq jolmen tapqan mıllıardtaǵan qarjysynyń býyna pisken Ábilázov osy ýaqytqa deıin ózine eshqandaı sottyń tisi batpaıtyndyǵyna senimdi bolyp keldi. Ol Londonnyń eń sáýletti de áleýetti Hampsted oramynda baılyqtyń býyna pisip, kún keshti. Alaıda, «urlyq túbi – qorlyq». Qylmyspen tapqan qaıyrsyz baılyqtyń túbinde jarǵa jyǵatyndyǵy daýsyz. Mine, qazaqstandyq qashqyn qarjyger Muhtar Ábilázovtiń basyna týǵan búgingi kún zardaby osyndaı.

Jaıly SÁDÝAQASOV.