Natrıı gıpohlorıdi

Seısenbi, 29 qańtar 2013 7:37

Atyraýda shyǵarylatyn bul ónim ne úshin qajet?

Qazaqtyń jerinde tabıǵı baı­lyq óte kóp. Sonyń biri – Inder aý­danyndaǵy tuz. Alystan qaraǵanda o sheti men bu shetine kóz jetpeıtindeı alyp kóldi elestetedi. Muny aýdan jurtshylyǵy «tuzdy kól» dep te ataıdy. Osynaý tuzdy kóldi ıge­rý, odan sapaly tuz ónimderin daıyndaýdy 2003 jyldan beri «Tuz» seriktestigi qolǵa aldy.

Seısenbi, 29 qańtar 2013 7:37

Atyraýda shyǵarylatyn bul ónim ne úshin qajet?

Qazaqtyń jerinde tabıǵı baı­lyq óte kóp. Sonyń biri – Inder aý­danyndaǵy tuz. Alystan qaraǵanda o sheti men bu shetine kóz jetpeıtindeı alyp kóldi elestetedi. Muny aýdan jurtshylyǵy «tuzdy kól» dep te ataıdy. Osynaý tuzdy kóldi ıge­rý, odan sapaly tuz ónimderin daıyndaýdy 2003 jyldan beri «Tuz» seriktestigi qolǵa aldy. Serik­testik dırektory Ábıirbek Toqty­baevtyń gazet tilshisine málim etkenindeı, Inderdegi tuzdy kól­de barlanǵan boljam boıynsha 2 mıllıard tonnadaı tuz qory bar. Árıne, tuz birden qazylyp alynyp, qapshyqtarǵa qaptala salynbaıdy. Tuz daıyndaýdyń birneshe úderisi bar. Aldymen alyp ekskavatorlar kól tuzyn «KamAZ»-darǵa tıeıdi. Al «KamAZ»-dar tıelgen tuzdy «Tuz» seriktestiginiń tazalaý ornyna jetkizedi. Bul jerde seriktestik jumysshylary tonna-tonna tuzdy ábden tazalaýdan ótkizedi.

– Qazir bizdiń kásiporynda tuzdy kólden óndirilgen tuzdy, –deıdi seriktestiktiń dırektory Ábıirbek Toqtybaev, –óńdirýden óńdeýge deıingi satyly úderisterdi atqarýǵa 35 adam tartylyp otyr. Bulardyń barlyǵy da Inder aýdanynyń turǵyndary, jumystary turaqty deı alamyn. О́ıtkeni, sapaly tuz ónimderine suranys udaıy bolyp turady. Demek, bizdiń óndiristiń toqtap turýyna, ne kidirispen jumys jasaýyna esh negiz joq.

«Tuz» seriktestigi ıodtalǵan as jáne tehnıkalyq tuz daıyndaıdy. Máselen, 2011 jyly 21 000 tonna tuz ónimderi daıyndalypty. Ásirese, tehnıkalyq tuzǵa suranys kólemi artyp keledi. Sol sebepten tuz óndiretin zaýyttan aıyna 500 tonna as tuzy shyǵarylady. As tuzy 10-30 kelilik qapshyqtarǵa, sonymen birge, 1 kelilik arnaıy qorapqa salynyp, satylymǵa shyǵarylady. Iodtalǵan as tuzy Qazaqstannyń barlyq aımaǵyna taralady. Sonymen qatar, aýyl sharýashylyǵyna, sonyń ishinde malǵa qajetti tuzdy arnaıy stanokta kirpish tastyń kólemindeı etip daıyndaıdy. Bul kásiporynnyń tuzyn asma aýrýyna qarsy em retinde de qoldanýǵa bolady eken. Al tehnıkalyq tuzdy «Beıker Hıýz Servıs Interneshnl», «Hallıbýrton Interneshnl», «Teńizshevroıl», «Intergazservıs», «EraOıl» sekildi munaı-gaz ónerkásibi salasyndaǵy iri kompanııalar paıdalanady. Seriktestik dırektory Á.Toqtybaevtyń aıtýynsha, zaýyttyń qýaty aıyna 50 000 tonnaǵa deıin tehnıkalyq tuz daıyndaýǵa jetedi eken. Endi osy seriktestik jańa bir ónimdi shyǵarýǵa oń qadam jasaǵaly otyr.

– Inder tuzynan, – dep jal­ǵas­tyr­dy áńgimesin seriktestik basshysy bizdi tuz óndirý úderisimen tanystyra júrip, – tek as jáne tehnıkalyq tuz daıyndaýmen shek­telgimiz kelmedi. Mundaǵy tuz qory mol ári sapalyq quramy erekshe, tipti, odan natrıı gıpohlorıdin daıyndaýǵa ábden bolady. Sol sebepten, tuz quramyn arnaýly zerthanalarda zerttedik. Biraq bizdiń elimizde natrıı gıpohlorıdin shyǵarýǵa laıyq­talǵan tehnologııanyń joq­ty­ǵynan oıǵa alǵan isti kesheýil­dettik. Álemniń biraz elinen osyndaı ónim shyǵarýǵa laıyqty tehnologııalardyń múmkindikterine taldaý jasap kórdik. Sóıtip, Reseı­diń tehnologııasyn alýǵa berik toq­tam jasadyq.

Seriktestik basshylyǵy jańa teh­nologııany iske qosý jobasymen ekinshi deńgeıdegi bankterden nesıe alýdy maqsat tutqan eken. Árıne, ár banktiń talaby árqalaı. Natrıı gıpohlorıdin óndirý zaýytyn salmaq nıetti kózdegen seriktestik «AzııaKredıtBank» AQ-tan 290 300 000 teńge nesıe aldy. Sodan soń uzyndyǵy – 54, eni – 21, bıiktigi 8 metr bolatyn jańa zaýyt qurylysyn salý, qural-jabdyqtarmen tolyq qamtamasyz etý úshin Reseıdiń Sankt-Peterbýrg qalasynda ornalasqan «Avangard» AAQ-pen kelisim-shartqa otyrypty.

– Natrıı gıpohlorıdin shy­ǵa­ratyn zaýytty tolyǵymen iske qosqan kezde 70 adamdy turaqty ju­mys­pen qamtımyz. Al jańa zaýytta jylyna 30 myń tonna natrıı gıp­pohlorıdi suıyǵyn óndiremiz. Bul ónimniń patenti tek bizdiń kásiporynnyń enshisinde ǵana bolady. Biz osy ıgi iske Elbasynyń tapsyrmasyna oraı júzege asyrylyp jatqan «Bıznestiń jol kartasy-2020» baǵdarlamasy aıasynda qol jetkizip otyrmyz. Osy baǵdarlama jemisi ǵoı, bankten alǵan 14 paıyzdyq nesıemizdiń 50 paıyzyn «Damý» kásipkerlikti damytý qory arqyly memleket sýbsıdııalap otyr, – deıdi seriktestik dırektory Á.Toqtybaev.

Qazir Inder aýdanyndaǵy «Tuz» seriktestiginiń tapsyrysymen jańa zaýyttyń qurylysyn «Onýr­GrandKontrakshn» serik­tes­tigi júrgizip jatyr. Qurylys jumystaryna jergilikti jerden 35 adam tartylypty. «Tuz» seriktestiginiń basshysy Á.Toq­tybaev bıylǵy jyldyń úshinshi toqsanyna taman jańa zaýyttyń iske qosylyp, buǵan deıin Atyraýda shyǵarylmaǵan tańsyq ónimdi shyǵara bastaıtynyna senimdi. Al natrıı gıpohlorıdi dep atalatyn ónim ne úshin qajet? Muny ne maqsatta paıdalanýǵa bolady? Biz osy saýaldarymyzdy tuz ónimderin óndiretin seriktestiktiń dırektoryna qoıǵan edik.

– Natrıı gıpohlorıdin qajet etpeıtin sala joq deýge bolady, – deıdi Ábıirbek Toqtybaev. – Má­se­len, aýyz sýǵa tutynatyn sýdy zalalsyzdandyrýǵa jáne tazalaýǵa udaıy qoldanylatyn dál osyndaı ónim Reseıden tasymaldanady. Kórshi elden tasymaldanǵan ónimniń baǵasy árıne, tarıfke áser etetini daýsyz. Endi natrıı gıpohlorıdi ózimizde shyǵarylsa, onyń baǵasy ózge eldikinen áldeqaıda arzanǵa shyǵady. Bul ónim sonymen birge, kárizder men munaı-gaz ónerkásibiniń burǵylaý júıesinde, medısına men hımııa ónerkásibi salalarynda keńinen qoldanylady. Áskerı salaǵa da bul ónim aýadaı qajet. Sol sebepten, natrıı gıpohlorıdine suranys mol bolatynyna senimdimin. Árıne, óz elimizde shyǵarylǵannan keıin onyń baǵasy Reseıdikinen qymbat bolmaıtyny anyq.

Joldasbek ShО́PEǴUL,

 «Egemen Qazaqstan».

Atyraý oblysy,

Inder aýdany.