Qazaqstandyq úles qaıtse ulǵaıady?

Seısenbi, 19 aqpan 2013 7:28

«Nur Otan» HDP fılıalynda oblys ákimi Arhımed Mu­ham­betovtiń tóraǵalyǵymen ótken iri kompanııalardyń taýarlardy, jumystardy jáne qyzmetterdi satyp alýynda jáne memlekettik satyp alýda qazaqstandyq úlesti arttyrý joldary qaralǵan jıynda osy bir ózekti másele jan-jaqty talqylandy. Álemdik qarjy daǵdarysy jaǵdaıynda el ekonomıkasy damýynyń ishki rezerviniń biri retinde qa­zaqstandyq úlesti arttyrý máse­lesin Elbasy Nursultan Na­zarbaev 2009 jyly Shetel ınves­torlary keńesiniń plenarlyq otyrysynda kótergen bolatyn-dy.

Seısenbi, 19 aqpan 2013 7:28

«Nur Otan» HDP fılıalynda oblys ákimi Arhımed Mu­ham­betovtiń tóraǵalyǵymen ótken iri kompanııalardyń taýarlardy, jumystardy jáne qyzmetterdi satyp alýynda jáne memlekettik satyp alýda qazaqstandyq úlesti arttyrý joldary qaralǵan jıynda osy bir ózekti másele jan-jaqty talqylandy. Álemdik qarjy daǵdarysy jaǵdaıynda el ekonomıkasy damýynyń ishki rezerviniń biri retinde qa­zaqstandyq úlesti arttyrý máse­lesin Elbasy Nursultan Na­zarbaev 2009 jyly Shetel ınves­torlary keńesiniń plenarlyq otyrysynda kótergen bolatyn-dy. Qazaqstandyq úles ıdeıa­sy jyl ótken saıyn úlken mańyz­ǵa ıe bolyp keledi, óńirdiń ındýs­trııalyq-ınnovasııalyq damýynda is júzinde qoldanylý aıasy keńeıe tústi. Elimizde qazaq­stan­dyq úlesti damytýdyń 2010-2014 jyldarǵa arnalǵan baǵdarlamasy qabyldanyp, ony jańa kásip­oryn­dar ashý jáne jańa ónim­der shyǵarý arqyly, jumys is­tep turǵan kásiporyndardy jań­ǵyr­tý, otandyq óndirisshiler ta­ýarlarynyń, jumystarynyń jáne qyzmetteriniń ishki rynok­taǵy qozǵalysyn qamtamasyz etetindeı jaǵdaı týǵyzý esebinen damytýǵa basa nazar aýdaryldy. Elbasynyń «Qazaqstan-2050» Strategııasy – qalyptasqan memlekettiń jańa saıası baǵyty» atty bıylǵy Qazaqstan halqyna Joldaýynda bul máselege erekshe mán berilip, el ekonomıkasynyń damý baǵyttaryn aıqyndaıtyn mańyzdy faktor retinde atap ótildi. Munyń ishki rynok­ty óz taýarlarymyzben, jumys­tary­myzben jáne qyz­met­terimizben qamtamasyz etip qana qoımaı, shaǵyn jáne orta bıznestiń damýyna, óndiristiń alǵa jyljýyna yqpal etetini sózsiz.

О́ńirlik damýdyń ózegi ispet­tes bul máselege baılanysty ha­­barlama jasaǵan oblystyq ká­­sip­kerlik jáne ónerkásip bas­qar­­masynyń bastyǵy Marat Bal­muhanovtyń aıtýynsha, munaı-­gaz kompanııalary ara­syn­da taýarlar satyp alýdaǵy qa­zaqstandyq úlestiń jyldyq jos­pary 11 paıyzdyń ornyna 9,9 paıyz oryndalǵan, jumystar men qyzmetter jospardaǵy 82,4 paıyz ornyna 73,9 paıyz ǵana bolǵan.Taý-ken kesheninde qazaq­stan­dyq úles taýarlar boıynsha jospardaǵy 11 paıyz or­ny­na 9,9 paıyz, al jumystar men qyzmetter 82,4 paıyz or­ny­­na 71,2 paıyz quraǵan. Jal­py, bul kásiporyndarda qazaq­stan­dyq úlestiń mejelengen kór­set­kishiniń tómendeý baǵyty baı­qalady. Oblystyń tabıǵat paı­dalanýshylary satyp alatyn taýarlardyń, jumystar men qyzmetterdiń teń jartysy­nan astamyn ıgeretin eki iri tabıǵat paıdalanýshy kásiporyn – «SNPS-Aqtóbemunaıgaz»» jáne «Qazhrom» TUK» aksıonerlik qoǵamdarynyń úlesine tıesili. О́tken jyldyń qorytyndysy boıynsha atalmysh kompanııalar taýarlar satyp alý jónindegi kelisim-sharttyq mindettemelerin úsh-tórt ese arttyrǵan. Úkimet qaýlysyna sáıkes monıtorıng júrgizýge jatatyn alty kásip­orynda qazaqstandyq úlestiń josparly kórsetkishteri asyra oryndalǵan. Olar «Aqtóbe hrom qosyndylary zaýyty», «Aqtóbe metall emes qubyrlar zaýyty» aksıonerlik qoǵamdary, «Stroıdetal», «Aqtóbe metall konstrýksııalary zaýyty», «Aqtóbe-nan» jáne «Ass» jaýapkershiligi shekteýli serik­­testikteri bolyp tabylady. Son­daı-aq, memlekettik satyp alýda da ilgerileýshilik bar. Taýarlar boıynsha qazaqstandyq úles jyldyq jospardaǵy 43 paıyz ornyna 58,1 paıyz, jumystar men qyzmetter 86,9 paıyz ornyna 90,1 paıyz oryndalǵan.Qazir biz ishki rynokty báse­kege qabiletti otandyq ónimdermen qamtamasyz ete alatynymyzdy senimdi túrde aıta alamyz. О́tken úsh jylda Indýstrııalandyrý kartasynyń aıasynda oblysta jalpy somasy 188,3 mlrd. teńgeni quraıtyn 64 óndiris nysany iske qosyldy. Bul polıetılen qubyrlar shyǵaratyn, prestelgen keramıkalyq buıymdar jasaıtyn zaýyttardyń, jergilikti shıkizattan qıyrshyq tas óndi­retin úsh zaýyttyń iske qosylýyna múmkindik bergen iri jobalar boldy. Bizde metall qurylǵylary zaýyty jańartyldy, jarylǵysh zattar óndiretin Batys Qazaqstan aımaǵyndaǵy jalǵyz zaýyt jumys isteıdi, «Keramıka» AQ-ta keramıka plıtkalary shy­ǵarylady. Osy jumystardyń jalǵasy retinde bıyl 14 joba iske asyrylmaq, – deıdi oblystyq kásipkerlik jáne ónerkásip basqarmasynyń bastyǵy.Memlekettik údemeli ındýs­trııalyq-ınnovasııalyq damý baǵdarlamasynyń sheńberinde «SKRP-Amanat» seriktestiginde jylyna qýattylyǵy 7,5 myń tonnany quraıtyn hımııalyq reagentter óndirisi iske qosylǵan. О́ndiris jyl saıyn ónim kóle­min 25 paıyzǵa ulǵaıtyp otyrý­ǵa baǵyttalǵan. Osy jerde oblys basshylyǵy tarapynan ón­di­ris prosesinde hımııalyq rea­gentterdi qoldanatyn jer qoınaýyn paıdalanýshy kom­panııalarǵa «SKRP-Ama­nat» se­riktestigimen uzaq mer­zim­di áriptestik qarym-qatynas or­­natqan durys degen keńes be­ril­di. Oblys ákimdigi báse­kege qa­biletti otandyq taýarlar óndi­risin damytyp, ishki ry­nok­ta qoldanylýy úshin aý­qymdy jumystar atqarýda. Má­selen, osy jumystardyń yq­palymen Aqtóbedegi metall qu­ryl­ǵylar zaýyty «Qazaqoıl Aq­tóbe» seriktestigine, jańa seh qurylysy úshin Aqtóbe fer­roqorytpalar zaýytyna óz ónimderin jetkizip berip otyr eken.Degenmen, keńeste jer qoı­na­ýyn paıdalanýshy kom­pa­nııa­lardyń otandyq kásip­­or­yn­darǵa tapsyrys berýge jáne jer­gilikti óndiris ónimderin sa­­typ alýǵa árqashan múddeli bo­la bermeıtini de qaǵys qalma­dy. Mysaly, kedenniń statıs­tı­­­­­­­kalyq málimetteri boıynsha, «SNPS-Aqtóbemunaıgaz» se­­rik­testiginiń jáne onyń bas mer­digerleriniń, «Qazhrom» trans­­ulttyq kompanııasynyń, «Voshod Orıel» seriktestiginiń 70,0 mlrd. teńge kólemindegi taýarlardy shetelden ımporttaǵany anyqtalyp otyr. Importtalǵan taýarlar tiziminde Qazaqstanda óndiriletin taýarlar da kezdesedi. Olardyń arasyndaǵy metall sısternalar, elektrodtar, arnaıy jumys kıimderi, túrli plastmassa buıymdar, bolattan, temirden jasalǵan buıymdar sııaqty taýarlardy ózimizdiń elden de tabýǵa bolady eken. Sondyqtan bulardy shetelden satyp ákelýdiń qansha qajeti bar degen suraqtyń týýy da zańdy. Aımaqtaǵy shaǵyn jáne orta kásipkerlik nysandary óz ónimderin qazaqstandyq iri kompanııalarǵa ótkizýge múd­deli. Alaıda, iri kompanııalar ázirge olardy qushaq jaıa qarsy alýǵa asyǵar emes. Jeti jyldan beri jeńil ónerkásip salasyn­da jumys isteıtin «Azaıa» fab­rı­­­kasynyń basshylyǵy ónim­de­­rin ishki rynokqa ótkizý maq­sa­­­­­­tyn­da oblys ákimdiginen qoldaý kórsetýdi suraýy da osyndaı qı­­­yndyqtyń tóbe kórsetip qala­­­ty­nyn ańǵartady. Arnaıy jumys kıimderin, tósek-oryndardy ti­gý­­ge negizdelgen fabrıkanyń ish­ki ry­nokta úlken tájirıbesi bar, ón­­diristik ınfraqurylymy qa­­­lyptasqan. Shyǵaratyn taýarla­ry sapa menedjmenti júıesine sáı­­kes keletin bolsa, ónimderin óner­kásip sektoryndaǵy ózimizdiń kásiporyndarǵa ótkizý úshin fab­rı­kaǵa qoldaý kórsetiletin boldy.Elimizde áınek óndirisi jolǵa qoıylǵan. «QazStroıSteklo» JShS sııaqty iri kásiporynnyń ónimderi sapasy jaǵynan joǵary standarttarǵa jaýap beretin bol­ǵandyqtan, Prezıdenttiń qolynan «Altyn sapaǵa» ıe boldy. Biraq osyǵan qaramastan, «SNPS-Aqtóbemunaıgaz» aksıonerlik qoǵamynyń bas merdigeri bolyp tabylatyn «Chjýnte Qazaqstan» JShS óndiris qajettilikterine qoldaný úshin áınek buıymdaryn Qytaıdan satyp alyp otyr, sol jaqtyń kásiporyndaryna tapsyrys beripti.Sol sııaqty, «AZNO» aksıo­nerlik qoǵamy sııaqty otandyq óndirýshi ózi shyǵaratyn munaı qondyrǵylaryn el aýmaǵynda sata almaı otyrǵanda, munaı óndirisimen aınalysatyn kompanııalar shekara asyp, sheteldik taýarlardy satyp ákelýde. Muny qalaı túsinýge bolady? Sonda atalmysh kompanııalar kimniń múddesin qorǵaıdy?Keńeste «Qazhrom» trans­ult­tyq kompanııasynyń pre­zı­denti Vıktor Tıl jáne «SNPS-­Aqtóbemunaıgaz» AQ bas dırektorynyń orynbasa­ry Taktalıfým Esenǵulov Qazaq­standa jasalǵan ónimderdi óndi­ris prosesinde qanshalyqty deńgeıde qoldanatyndary týraly baıandap, byltyrdan bastap bul baǵytta ilgerileýshilik bar ekenin aıtyp aqtaldy, bolashaqta bul jumysty álde de jandandyra túsetindikterine sendirdi.Keńesti qorytyndylaǵan oblys ákimi qazaqstandyq sapany, qazaqstandyq mazmundy damytý jumystaryn jetildirýge baılanysty tabıǵat paıdalaný­shy­­­lar­ǵa naqty tapsyrmalar berdi. Oblys­tyń Qazaqstannyń ındýstrııa­landyrý kartasyna 73 joba usynǵanyn, bul jobalardyń bári de qazaqstandyq mazmundy da­mytýǵa úles qosýy qajettigin alǵa tartty.О́ńir basshysy iri kompanııalar basshylaryna keńeste kóterilgen máselelerdiń nátıjesi bir aıdyń kóleminde qaıta qaralatynyn jetkizdi.Sondaı-aq, jergilikti taýar óndirýshiler óndiretin ta­ýar­larynyń, kórsetetin qyz­met­teriniń jáne atqaratyn ju­mys­tarynyń sapasyna erekshe kóńil bólýi tıis ekeni de eskertildi.Satybaldy SÁÝIRBAI,«Egemen Qazaqstan».

Aqtóbe.