Beısenbi, 14 naýryz 2013 2:41
Jyl saıyn elimizde kezekti saılaý ne shyǵyp qalǵandardyń ornyna saılaý sııaqty túrli saılaý naýqandary bolyp jatady. 2013 jyly da biraz saılaý naýqandary bolǵaly tur. Qoǵamnyń basty nazary aldaǵy ákimder saılaýyna oıysyp otyrǵanymen, qazirgi ýaqytta elimizde eki óte mańyzdy saılaý naýqany naǵyz qyzǵan shaǵynda ótip jatyr, bul – Soltústik Qazaqstan oblysynan shyǵyp qalǵan Parlament Senaty depýtatynyń ornyna saılaý jáne máslıhattardyń shyǵyp qalǵan depýtattarynyń ornyna saılaý.
Beısenbi, 14 naýryz 2013 2:41
Jyl saıyn elimizde kezekti saılaý ne shyǵyp qalǵandardyń ornyna saılaý sııaqty túrli saılaý naýqandary bolyp jatady. 2013 jyly da biraz saılaý naýqandary bolǵaly tur. Qoǵamnyń basty nazary aldaǵy ákimder saılaýyna oıysyp otyrǵanymen, qazirgi ýaqytta elimizde eki óte mańyzdy saılaý naýqany naǵyz qyzǵan shaǵynda ótip jatyr, bul – Soltústik Qazaqstan oblysynan shyǵyp qalǵan Parlament Senaty depýtatynyń ornyna saılaý jáne máslıhattardyń shyǵyp qalǵan depýtattarynyń ornyna saılaý.
Olardyń alǵashqysy aldaǵy juma kúni, 15 naýryzda ótedi, al ekinshisi naýryzdyń sońǵy jeksenbisinde bolady. Osy naýqandardyń ótkizilý barysy týraly bizge Qazaqstan Respýblıkasy Ortalyq saılaý komıssııasynyń hatshysy Baqyt MELDEShOV áńgimelep berdi:
– Baqyt Sársenbaıuly, áńgimemizdi áýeli Senat saılaýynan, jáne, eń aldymen, oqyrmandarǵa Parlamenttiń joǵary palatasynyń depýtattaryn saılaýdyń jalpy tártibin eske sala ketýden, sondaı-aq shyǵyp qalǵan depýtattyń ornyna saılaý ótkizýdiń sebebin túsindirýden bastaýdy jón kórip otyrmyn.
– Qoldanystaǵy zańnamaǵa sáıkes, Senatta qoǵamnyń ulttyq-mádenı jáne ózge de eleýli múddeleriniń bildirilýin qamtamasyz etý qajettiligi eskerilip, Parlamenttiń joǵary palatasynyń on bes depýtatyn respýblıka Prezıdenti taǵaıyndaıdy. Qalǵan 32 depýtat tıisti ókildi organdardyń birlesken otyrystarynda ár oblystan, respýblıkalyq mańyzy bar qaladan jáne Qazaqstan Respýblıkasynyń astanasynan eki adamnan alty jyl ókilettik merzimge saılanady. Saılanatyn Senat depýtattarynyń jartysy ár úsh jylda qaıta saılanyp otyrady. Sonymen, palataǵa kezekti saılaý da osyndaı aralyqpen ótkiziledi.
Biraq ómirdiń bir orynda turmaıtyny belgili jáne kez kelgen depýtattyń zańda belgilengen sebeptermen óziniń depýtattyq ókilettikterin júzege asyra almaıtyn jaǵdaılarǵa kez kelýi ábden múmkin. Osyndaı sebepterdiń biri – depýtattyń basqa memlekettik qyzmetke taǵaıyndalýy. Mine, Soltústik Qazaqstan oblysynan shyǵyp qalǵan depýtattyń ornyna saılaýdyń ótkizilýi de osy sebepke baılanysty bolyp otyr.
– Degenmen, Senat depýtattyǵyna kandıdattardyń osy sanatyna qoıylatyn talaptar ózgerissiz qalyp otyr emes pe?
– Árıne, olar Konstıtýsııa men saılaý zańnamasynyń normalarymen aıqyndalǵan. Jasy otyzǵa tolǵan, joǵary bilimi jáne keminde bes jyl jumys ótili bar, tıisti oblystyń, respýblıkalyq mańyzy bar qalanyń ne respýblıka astanasynyń aýmaǵynda keminde úsh jyl turaqty turyp jatqan adam Senat depýtaty bola alady.
– Usynylý rásimi qandaı? Soltústik Qazaqstan oblysynda neshe kandıdat usynyldy jáne tirkeldi?
– Saılaý týraly zańǵa sáıkes, Senat depýtattyǵyna kandıdattardy máslıhattar usynady, sondaı-aq, ózin ózi usyný arqyly júzege asyrylady. Tirkelý múmkindigin alý úshin «úmitkerler» oblystyń máslıhat depýtattarynyń jalpy sanynyń keminde 10% -ynyń qoldaýyna ıe bolýy tıis. Sondaı-aq máslıhattardyń árqaısysynda olar depýtattardyń 25%-ynyń ózderin qoldaıtyn qoldaryn jınaýǵa quqyqtary boldy.
Ortsaılaýkom bekitken Saılaýdy ázirleý men ótkizý jónindegi negizgi is-sharalardyń kúntizbelik josparyna sáıkes Soltústik Qazaqstan oblysynan shyǵyp qalǵan Senat depýtattyǵyna kandıdattardy usyný 27 qańtardan bastap 14 aqpan aralyǵynda, al tirkeý 2013 jyldyń 22 aqpanyna deıin júrgizildi.
Saılaý naýqany barysynda barlyǵy bes úmitker usynylǵan bolatyn. Olardyń úsheýin oblystyq saılaý komıssııasy Parlament Senatynyń depýtattyǵyna kandıdattar retinde tirkedi. Olar – ózin ózi usyný tártibimen óz kandıdatýralaryn usynǵan E.Qarbaev pen Q.Sádýaqasov, sondaı-aq, Taıynsha aýdany men M.Jumabaev aýdanynyń máslıhattary usynǵan S.Bilálov. 2013 jylǵy 12 naýryzda E.Qarbaev jeke ótinishi boıynsha óz kandıdatýrasyn alyp tastady.
26 aqpanda Qazaqstan Respýblıkasy Ortalyq saılaý komıssııasy óz otyrysynda «2013 jylǵy 15 naýryzǵa taǵaıyndalǵan, Soltústik Qazaqstan oblysynan shyǵyp qalǵan Qazaqstan Respýblıkasy Parlamenti Senatynyń depýtatyn saılaýǵa arnalǵan saılaý bıýlleteni týraly» qaýly qabyldady. Osy qaýlymen saılaý bıýlleteniniń mátini bekitilip, sondaı-aq Soltústik Qazaqstan oblystyq saılaý komıssııasynyń bıýlletenderin jetkizip berý merzimderi (13 naýryzdan keshiktirmeı) aıqyndaldy. Qazirgi ýaqytta barlyq bıýlletender jetkizildi.
– Sonymen, qazir kandıdattar saılaýdyń negizgi kezeńin, ıaǵnı daýys berýdi kútýde ǵoı. Bul úderis qalaı ótkizilmekshi?
– О́te oryndy suraq. 13 naýryzda saǵat 24.00-de saılaý aldyndaǵy úgit aıaqtaldy. Endi barlyǵy daýys berý barysynda sheshiledi. Saılaý zańnamasyna sáıkes Senat depýtattaryna saılaý janama saılaý quqyǵy negizinde, ıaǵnı tańdaýshylardyń – Soltústik Qazaqstan oblysy máslıhattary depýtattarynyń jasyryn daýys berý jolymen júzege asyrylady.
Tańdaýshylardyń tizimderi jergilikti BAQ-ta jarııalandy. Daýys berýdi, daýystardy sanaýdy jáne onyń nátıjelerin jarııalaýdy Soltústik Qazaqstan oblystyq saılaý komıssııasy bir kúnniń ishinde – 15 naýryzda júrgizedi. Eger Senat depýtatyn saılaý jónindegi otyrysta bolǵan tańdaýshylardyń 50 paıyzynan astamy daýys berýge qatyssa, ol ótkizilgen bolyp esepteledi. Birlesken otyrysta Soltústik Qazaqstan oblystyq máslıhatynyń hatshysy tóraǵalyq etedi. Sondaı-aq, oblystyq saılaý komıssııasynyń tóraǵasy men ókilderiniń qatysýy qajet. Qazirgi ýaqytta tańdaýshylardyń birlesken otyrysy ótetin úı-jaıda oblystyq saılaý komıssııasy daýys berý pýnktin uıymdastyryp, oǵan kabınalar, jáshik jáne t.b. qoıdy.
Senat depýtattaryn saılaý jónindegi birlesken otyrystyń ótkizilgenin kýálandyratyn qujat Soltústik Qazaqstan oblystyq máslıhaty hatshysynyń saılaý komıssııasyna tapsyratyn birlesken otyrys hattamasy bolyp tabylady. Soltústik Qazaqstan oblystyq saılaý komıssııasy daýystardy sanaýdy osy daýys berý pýnktinde júzege asyrady. Daýys berý nátıjeleri daýystardy sanaý hattamasynda kórsetiledi, oǵan oblystyq saılaý komıssııasynyń tóraǵasy men músheleri qol qoıyp jáne tańdaýshylardyń birlesken otyrysynda jarııa etiledi, hattama saılaý kúninen bastap eki kúndik merzimnen keshiktirmeı, Ortsaılaýkomǵa jiberilýge tıis.
– Kandıdattyń jeńý sharttary qandaı? Jeńý úshin daýys sanynyń qarapaıym arıfmetıkalyq kópshiligi jetkilikti me?
– Eger Senat depýtatyn saılaý jónindegi otyrysta bolǵan tańdaýshylardyń 50 paıyzynan astamy daýys berýge qatyssa, ol ótkizilgen bolyp esepteledi. Qaıta daýys berý Saılaý týraly Konstıtýsııalyq zańnyń talaptary saqtala otyryp, bastapqy daýys berý bolǵan kúni ótkiziledi.
– Saılaý qorytyndylary qashan jarııalanady?
– 2013 jylǵy 21 naýryzdan keshiktirmeı, Ortalyq saılaý komıssııasy saılaýdyń túpkilikti qorytyndylaryn belgilep, 24 naýryzdan keshiktirmeı BAQ-ta jarııalaýy tıis.
– Túsinikti. Al máslıhat depýtattaryn saılaý naýqany qalaı ótpekshi?
– Qazir ol da óziniń sońǵy mejesine jaqyndap qaldy, biraq 31 naýryzda bolatyn daýys berý kúnine deıin kandıdattardyń úgit jumystarymen belsene aınalysýyna áli ýaqyttary bar.
Respýblıkanyń 13 óńirinde 57 saılaý okrýginde máslıhattardyń shyǵyp qalǵan depýtattarynyń ornyna barlyǵy 6 oblystyq, 13 qalalyq jáne 38 aýdandyq máslıhat depýtattary saılanatynyn esterińizge sala keteıin.
Saılaý naýqany barysynda 167 kandıdat usynyldy. Qazirgi sátte kandıdattardy tirkeý aıaqtaldy. 157 adam tirkeldi. Búginde saılaý aldyndaǵy úgit júrgizilýde, ol 29 naýryzda 24 saǵatta aıaqtalady. Saılaý kúniniń aldyndaǵy kúni jáne daýys beretin kúni saılaý aldyndaǵy úgitke tyıym salynǵan. Saılaý naýqany saılaý zańnamasy normalarynyń talaptaryna sáıkes ótti. Ortalyq saılaý komıssııasyna shaǵymdar men ótinishter kelip túsken joq.
– Saıası partııalar osy saılaýda belsendilik kórsetti me?
– Barlyq saıası partııalardan 59 máslıhat depýtattyǵyna kandıdat usynyldy, taǵy 108 kandıdat ózin ózi usyný quqyǵyn paıdalandy. Tirkelgen kandıdattarǵa qatysty aıtar bolsaq, 60 kandıdat Qazaqstan Respýblıkasy saıası partııalarynyń músheleri bolyp tabylatynyn málimdedi, 68-i – partııada joq, taǵy 29-y ózderiniń partııaǵa músheligin kórsetpegen.
– Kandıdattardyń ortasha jasy qandaı jáne olardyń qanshasy áıel?
– Kandıdattardyń ortasha jasy – 40 jas. Tirkelgen kandıdattardyń ishinde – 119 er adam jáne 38 áıel adam bar. Mamandyǵy boıynsha: 41-i oqytýshy; 22-si ınjener; 13-i aýyl sharýashylyǵy mamandary (agronomdar, zootehnıkter jáne t.b.); 12-si ekonomıst; 9-y zańger; 4-eýi dáriger; 23-i basqa mamandyq ıeleri.
– Iá, osy naýryz aıy elektorattyq oqıǵalarǵa toly eken. Sizge suhbat bergenińiz úshin alǵysymyzdy aıta otyryp, aldaǵy saılaýda saılaýshylardyń belsendilik kórsetetinine senim bildireıik.
– Men de senemin jáne máslıhattardyń shyǵyp qalǵan depýtattarynyń ornyna saılaý bolatyn saılaý okrýgterinde 16 naýryzdan bastap azamattar tıisti ýchaskelik saılaý komıssııalarynyń úı-jaılarynda saılaýshylardyń tizimderimen tanysa alatynyn, saılaýshylar tizimderindegi ózi týraly derekterdi tekserýge jáne tizimge engizilmegeni, durys engizilmegeni nemese tizimnen shyǵaryp tastalǵany, sondaı-aq tizimderdegi saılaýshy týraly derekterde jańsaqtyq jiberilgeni úshin shaǵymdanýǵa quqyly ekenin esterińizge salǵym keledi.
Barlyq azamattardy osy múmkindikti qalt jibermeı, daýys berý kúni óz tańdaýlaryn jasaýǵa shaqyramyn.
Áńgimelesken
Samat MUSA,
«Egemen Qazaqstan».