Senbi, 12 qańtar 2013 7:56
О́tken jylǵy baǵalar ósýine kózqaras
Halyqty qashanda kúndelikti tutynatyn taýarlar men azyq-túliktiń baǵasy alańdatatyny belgili. Olaı bolsa, ótken 2012 jyly joǵaryda atalǵan taýarlar baǵalarynda nendeı ózgerister oryn aldy? Osy saýalǵa jaýap berý úshin Qazaqstan Respýblıkasy Statıstıka agenttiginiń málimetterine kóz júgirtip kóreıik.
Senbi, 12 qańtar 2013 7:56
О́tken jylǵy baǵalar ósýine kózqaras
Halyqty qashanda kúndelikti tutynatyn taýarlar men azyq-túliktiń baǵasy alańdatatyny belgili. Olaı bolsa, ótken 2012 jyly joǵaryda atalǵan taýarlar baǵalarynda nendeı ózgerister oryn aldy? Osy saýalǵa jaýap berý úshin Qazaqstan Respýblıkasy Statıstıka agenttiginiń málimetterine kóz júgirtip kóreıik.
Sonymen atalǵan agenttik keltirgen derekterge júginer bolsaq, 2012 jyly azyq-túlik ónimderi baǵasy 5,3 paıyzǵa, azyq-túlik emes taýarlar baǵasy 3,5 paıyzǵa, al aqyly qyzmetter baǵasy 9,3 paıyzǵa ósken.Eger ótken jyldyń sońǵy aıynda baǵalar nendeı ózgeriske ushyrady eken degen saýalǵa keler bolsaq, mynadaı sıfrlardy kóremiz. Iаǵnı 2012 jyldyń jeltoqsan aıynda aldyndaǵy 2011 jyldyń jeltoqsan aıymen salystyrǵanda baǵalar: unǵa – 7,6, makaron ónimderine – 7,5, balyq jáne teńiz, toqash jáne un ónimderine –5,7, kofe, sháı jáne kakaoǵa –5,5, kondıterlik buıymdarǵa – 5, alkogoldi ishimdikterge – 4,9, jemister men kókóniske – 4,8, sút ónimderine – 3,8, nanǵa 2,5 paıyzǵa ósken. Osy atalǵan kezeńde et jáne et ónimderi baǵasy 9,5 paıyzǵa ósken. Baǵanyń tómendeýi tek jarma (27%), ósimdik maıy (2,6%) jáne qantqa (2,1%) qatysty ǵana oryn alǵan.Sonymen birge, ótken aıda temeki ónimderi baǵasynyń – 1,6, qatty otyn baǵasynyń – 0,9, kıim jáne aıaq kıim, gazetter men merzimdi basylymdar baǵasynyń – 0,5, turmystyq toqyma ónimderi baǵasynyń 0,4 paıyzǵa óskenin de aıta ketý qajet.О́sý kórsetkishi qyzmet kórsetý salasynda da bar. Máselen, ózimiz aıtyp otyrǵan kezeńde jolaýshylar temir jol kóligi qyzmetteriniń baǵasy – 1,7, qonaq úıler baǵasy – 1,1, shashtaraz ben jeke qyzmet kórsetý oryndary qyzmetteriniń baǵasy 1 paıyzǵa kóterilgen.Sóz sońynda turǵyn úı-kommýnaldyq qyzmetter salasynda tarıfterdiń taratý jelileri boıynsha tasymaldanatyn gazǵa – 2,8, kanalızasııaǵa – 2,5, sýyq sýǵa – 1,2, ystyq sýǵa jáne ortalyqtan jylytýǵa 0,8 paıyzǵa artqanyn da aıta ketken oryndy.Bir qaraǵanda bul sıfrlarda turǵan tańqalarlyq eshteńe joq sııaqty. О́ıtkeni ınflıasııa bar jerde baǵanyń soǵan ilesip ósip otyrýy zańdy qubylys. Al ınflıasııa ótken jyly elimizde 6 paıyzdy quraǵan.Biz bul jerde tipti, ınflıasııa bar jerde halyqtyń qınalmaı ómir súrýleri úshin jalaqylarǵa, zeınetaqylar men járdemaqylarǵa ındeksasııanyń da qosa júrýi tıis ekendigin de aıtqaly otyrǵan joqpyz. Bizdi tańǵaldyrǵany, eger osylaı aıtýǵa bolatyn bolsa, ózimizdiń Qazaqstanda óndiriletin un, makaron ónimderi jáne kondıterlik buıymdar baǵalarynyń sharyqtap ósýi. Et jáne et ónimderiniń basym deniniń syrttan ákelinetinin eskergende, olardyń baǵasynyń ósýin túsinýge de bolady. Al un men unnan jasalatyn ónimder ózimizde jetkilikti emes pe? Bir qyzyǵy, alkogoldi ishimdikter men temeki ónimderiniń baǵalary onsha kóterile qoımaǵan. Muny qalaı túsinýge bolady? Álde olardyń baǵalaryn ósirýge degen múddelilik joq pa? Bylaısha aıtqanda, araq-sharap pen temeki baǵasynyń ósýinen eshkimge paıda kelmeı me? Bizdiń bulaı deýimizge sebep, eger alkogoldi ishimdikter men temeki buıymdary baǵasy unnyń baǵasy sııaqty 7,6 paıyzǵa qymbattap, ózimizde óndiriletin un baǵasy temeki baǵasy sııaqty 1,6 paıyzǵa ǵana ósip jatsa, esh tań qalmaýǵa bolar edi. Sóz retinde Qazaqstannyń álemdegi astyq eksporttaýshy elderdiń aldyńǵy qatarynda turǵanyn da eske sala ketken artyq emes.Osy oraıda keshegi keńestik kezeńde araq-sharap baǵalarynyń azyq-túlik baǵalarynan áldeqaıda qymbat bolǵanyn da umytpaǵanymyz oryndy. Ol kezde bir shólmek, ıaǵnı jarty lıtr araqtyń baǵasy bir kılo ettiń baǵasynan áldeqaıda qymbat bolatyn. Búginde jaǵdaı múlde kerisinshe, 1 kılo ettiń baǵasy 1-1,5 myń teńge tursa, 1 shólmek araqty 280 teńgege satyp alýǵa bolady. Nege? Máseleniń shyndyǵyna kelsek, shetelderde de solaı – olarda da alkogoldi ishimdik baǵalary óte qymbat. Ony túsinýge de bolady. О́ıtkeni, adamnyń tirshiligi araq-sharap pen temekige tirelip turǵan joq. Al ishimdik iship, densaýlyqtaryn buzǵysy kelgender bolsa, qymbat baǵaǵa satyp alsyn da ishe bersin.Mine, statıstıka agenttigi keltirgen málimetterge kóz sala otyryp biz osyndaı oılarǵa keldik. Araq-sharap pen temeki baǵalarynyń salystyrmaly túrde alǵanda onsha qatty óspegenine qarap elimizde ishimdik pen temekige salynýshylar azaıyp keledi, soǵan sáıkes suranys ta tómendeýde dep qýanýǵa da bolar edi. Biraq olardyń halyq úshin qajettiligi az bolsa, baǵalaryn nege ósirmeske degen saýal taǵy mazalaıdy. Qalaı degende de, osy máselede bir túsinbestik bar…
Seıfolla ShAIYNǴAZY,«Egemen Qazaqstan».