Beısenbi, 20 maýsym 2013 2:32
Ol týraly zamandastary shertken syr dara talant, týa bitken tulpar ekenin dáıekteıdi.
Qazaq leksıkonynda «has sheber» degen sóz bar. Jete túsine bilgen adamǵa bul – ekiniń birine aıtyla bermeıtin, qasıeti bólek, uǵymy ózgeshe, biregeı sóz. Bul tek kópshilikti eleń etkizgen aıryqsha sıpatymen, tabıǵat syılaǵan dara darynymen, ushqyr qyrandaı bolmysymen tanylǵan erekshe tulǵaǵa aıtylatyn dara sóz. Sol qyran qonar bıikti Ánýar Moldabekov qana baǵyndyrdy. О́mirden erte ketkenmen zor tulǵasy kózden de, kóńilden de ketpegen has tulǵa ǵoı ol. О́mirden ótkenine jıyrma segiz jyl bolypty.
Beısenbi, 20 maýsym 2013 2:32
Ol týraly zamandastary shertken syr dara talant, týa bitken tulpar ekenin dáıekteıdi.
Qazaq leksıkonynda «has sheber» degen sóz bar. Jete túsine bilgen adamǵa bul – ekiniń birine aıtyla bermeıtin, qasıeti bólek, uǵymy ózgeshe, biregeı sóz. Bul tek kópshilikti eleń etkizgen aıryqsha sıpatymen, tabıǵat syılaǵan dara darynymen, ushqyr qyrandaı bolmysymen tanylǵan erekshe tulǵaǵa aıtylatyn dara sóz. Sol qyran qonar bıikti Ánýar Moldabekov qana baǵyndyrdy. О́mirden erte ketkenmen zor tulǵasy kózden de, kóńilden de ketpegen has tulǵa ǵoı ol. О́mirden ótkenine jıyrma segiz jyl bolypty.
Osy ýaqyt ishinde onyń ardaqty esimin eske almaǵan sát, ol somdaǵan soqtaly obrazdardy ózine úlgi tutpaǵan ónerpaz joq dep aıta alamyz. Biz Ánýar Moldabekovti eske túsirgende teatr óneriniń ystyǵy men sýyǵyn birge kórgen zamandastarynyń, dostarynyń, sahnadaǵy seriktesteriniń yqylasty lebizin jurtqa usynýdy jón kórdik.
Sóıtip, men jalǵyz qaldym
Asanáli Áshimov: – Jan dosym, zamandasym, ekran men teatr sahnasynda birge ósken áriptesim Ánýar týraly meniń aıtatynym kóp. Menen bir jas kishi bolsa da ol meni Asanáli dep aıtqan emes, Aseke deıtin. Ekeýmiz Bekejen men Shege, Táńirbergen men Elaman, Jantyq pen Qodar bolyp kúrdeli rólderdi oınadyq.
О́kinishke qaraı, Ánýar ómirden óte erte aıaq astynan, oılamaǵan jerden ketti. Onyń qazasy maǵan aýyr tıdi. Jalpy, ómirde dos tańdaý óte qıyn. Jaqsy qarym-qatynasta júrgen jigitter, dostar bar, árıne. Biraq men úshin Ánýar men Aqseleýdiń orny erekshe edi. Osy eki dosymnyń ómirden ozýy eki balamnyń qazasynan kem batqan joq.
Ánýardyń adamgershiligi, márttigi óte bıik bolatyn. Ol qandaı róldi alsa da qyzýqandylyqpen shegine jetkizip oryndaıtyn. Qazaqtyń dara týǵan uldaryn, dala keıipkerlerin, naǵyz Mahambetterdi oınaıtyn akter edi. Amal ne, Ánýar ónerdegi kóp armanyna jete almady.
Jas kezimizde teatrda «tentektik» jasadyq. Unamaǵandy minep-shenep, kúlkige, ázilge aınaldyryp júretinbiz. Jalpy, ıýmory bar adam optımıst, aqkóńil bolady. Al ıýmorsyz adam – ish pystyratyn, qyzyqsyz adam. Negizi utymdy, qısyndy tentektiktiń akterlik sheberlikke kómektesetin kezderi kóp. Sondaıda Ánýardyń ázili de, ıýmory da dittegen jerine dóp tıip jatatyn.
Shynyn aıtqanda, sol bizdiń dáýirimiz – «altyn ǵasyr» edi. Bizdiń býyn – Ánýar men Farıda, Ydyrys, Ázirbaıjan, t.b. teatr repertýarynyń aýyr júgin kótergen myqty top boldyq-aý! Spektakldi daıyndaǵanda barlyǵymyzdyń oıymyz bir jerden shyǵyp, róldi oınaǵanda shańyn shyǵaryp jiberýshi edik. Ǵ.Músirepovtiń «Qozy Kórpesh – Baıan sulýynda» Ánýar Jantyqtyń, men Qodardyń beınesin túrlendirip, ártúrli forma oılap tabatynbyz. О́ner saparlaryna shyqqanda ekeýmiz rejısser nusqasynda joq keıbir ádisterdi qosyp jiberemiz. Sonda bizge syrttaı qarap, baqylap otyrǵan Hadısha, Sholpan apaılar kúlip: «Al, boldyńdar ma, balalar, oınap boldyńdar ma? Bolsańdar biz de sahnaǵa shyǵaıyq», deıdi.
«Qozy Kórpesh – Baıan sulýdy» Bashqurtstanǵa apardyq. Bizge uzyndyǵy 70 shaqyrym kóshege ornalasqan Ýfa qalasynyń mádenıet saraıy buıyrdy. Barsaq, habarlanbaǵan ba, adam joq. Teatrdyń óziniń qyzmetkerleri, baqylaýshylar, olardyń balalary – barlyǵy onshaqty ǵana kórermen. Biraq biz bir adam bolsa da oınaýymyz kerek. Sóıtip, adam az bolǵan soń Qozy men Baıannyń rólindegi akterlerge: «Sender endi bossyńdar», dedik te, Ánýar ekeýmiz Qodar men Jantyqtyń sahnasyn burqyratyp, neshe túrli kórinisterdi qosyp, bas-aıaǵy on bes-jıyrma mınýtta qoıylymdy aıaqtadyq. Bul da bir tarıh bolyp qalǵan qyzyqty, kúlkili oqıǵa boldy.
«Qozy Kórpesh – Baıan sulýdy» Fransııanyń Nansı degen qalasynda sahnaǵa shyǵardyq. Fransýzdardyń til túsinbeıtinin paıdalanyp, mátinde joq túrli sózderdi qosyp, ózimiz qyzyqqa batyp, kúlip júrmiz. Birinshi qatarda otyrǵan kórermenderdiń qasyna naızammen baryp, siltep-siltep jiberemin, birde ústinde oınatamyn. Olar artqa qaraı shalqaıyp, qısaıyp kúledi. Teatrdyń býfetinde syra satady eken. Sodan aldyryp qoıylymnyń arasynda kesege quıǵyzyp alamyn da tepkishekte súıenip turyp rahattanyp ishemin kelip. Olar qaıdan bilsin, qymyz iship tur dep oılaıdy. Spektakl aıaqtalǵan soń fransýzdar: «Oı, qandaı keremet!» dep bizdiń ónerimizge rıza boldy. Negizinen óner adamyna, onyń ishinde akterlerge keıde mundaı tosyn áreketter de, ımprovızasııalyq tásilder de kerek. Gastrolder kezinde, ásirese aýyldarǵa barǵanda osy «Qozy Kórpesh – Baıan sulýǵa» ımprovızasııa jasaıtynbyz.
Tatarstannyń bir sovhozyna barsaq, kórermen bar, biraq basshylarynan eshkim joq. Bizdiń kıinip-sheshinetin jerimiz –partorgtyń jumys bólmesi. Spektakl bastalmaı turyp bir shelek sút pen eki bólke nandy bireý ákelip qoıdy da ózi ketip qaldy. Biz «bulardyń nany men tuzy shyǵar» degen oımen spektakl aıaqtalǵansha tıisken joqpyz. Biraq oınap bolǵannan keıin de basshylary kelgen joq. Negizi mundaı kezde dastarqan jaıyp, ártisterdi qonaq etetin. Ondaı joq. Sodan amal joq, ákelgen bir shelek súti men nanyn bólip, talasyp-tarmasyp iship-jep aldyq. Belgili akter Rahmetbaı Teleýbaevtyń bir shýmaq óleńdi, epıgrammalardy aıaq astynan shyǵaratyn aqyndyǵy bar edi. Sol jerde otyra qalyp:
«Rahmet sizge, tatar eli,
Qazaq keldi án bilán,
Zor qurmetpen qarsy aldyńyz,
Bir shelek sút, nan bilán», –
dep jazdy da ústel ústindegi áınektiń astyna qoıyp ketti. Sodan Qazanǵa keldik. Bir kezde tańerteń ý-shý bolyp jatyr. Sóıtsek, biz bolǵan sovhoz basshylary Rahmetbaıdyń jartylaı tatarsha jazǵan óleńiniń maǵynasyn túsinip, keshirim suraı kelipti. Sóıtip, banket jasap, qurmetti qonaq etti.
Jalpy, teatr óneri degenińiz – sózdiń qudiretin túsiný men túsindirý ǵoı. Osyndaı qyzyqty sátter gastroldik saparlarda jıi bolyp turatyn…
Shymkenttiń Saıramyna taǵy da «Qozy Kórpesh – Baıan sulýdy» apardyq. Mádenıet úıiniń zalyna kórermen syımaıtyn bolǵandyqtan spektakldi dalada kórsetýdi uıǵardyq. Úı qabyrǵasyna sahna jasap, aǵashtan, temirlerden dekorasııa qurdyq. Jumysshylar, oraqshylar, malshylar aınaldyra qoıylǵan júk mashınalarynyń ústinde kórip tur. Adam kóp, yǵy-jyǵy. Ydyrys Noǵaıbaev, Sábıra Maıqanova, Ánýar, Qozy men Baıan rólindegi Áshiráli men Torǵyn – barlyǵymyz oınap júrmiz. Kesh kirip jaryq janǵannan keıin buzaýbas, kóbelek, shybyn sııaqty neshe túrli jándikter shyǵa bastady. Men bir buzaýbasty ustap aldym da Qodardyń Baıanǵa jaqyndap aıtatyn sózderi kezinde kórsetip qoıamyn. Róldegi qyzdar qorqyp, qashyp júr. El qyran-topan kúlki, bizge de sol kerek, qolymyzda bir-bir buzaýbas. Bir kezde Ánýar júk mashınasynyń kabınasyna kirip ketipti. Sodan: «Jantyq, áı Jantyq qaıdasyń?» dep meniń izdeıtin kóriniste ol terezeni ashyp: «Qodar myrza, jáı ma?» dep qoıady. Meniń ashýlanyp, aıǵaılaǵan kezimde terezeni jaýyp alady. Ekeýmizdiń dıalogymyz sahna men mashınanyń arasynda ótti. Bir kezde Qarabaı – Y.Noǵaıbaev: «Shoshynam, myna jurttan shoshynam!» dep mashınanyń astynan eńbektep shyǵyp kele jatyr. El taǵy da qyran-topan kúlkige batqan. Sóıtip, tragedııany komedııaǵa aınaldyryp jiberdik. El de rıza, biz de rıza. Ánýardyń osyndaı jerlerde tapqyrlyǵy myqty bolatyn. Taǵy bir gastrolde qaıdan tapqanyn bilmeımin, Jantyq – Ánýar esekke minip, aıǵaılap, óleń aıtyp kele jatyr. Bul onyń asqan talantynan týyndap jatatyn. Ánýarmen ótken osyndaı qyzyqty oqıǵalardy, kúlkili sátterdi qazir saǵynamyn. Mundaı tapqyr partner, mundaı adam qazir joq qoı.
Ázirbaıjan Mámbetovtiń tusynda teatr qatty kóterildi. M.Áýezov atyndaǵy akademııalyq teatr odaq boıynsha myqty tórt teatrdyń quramynda boldy. Sol ýaqytta biz Máskeýge jeti ret gastroldik saparmen bardyq. Sonda aldyńǵy gastrolde meniń kúnderim boldy, men ról oınaıtyn spektaklder: «Don Jýan», «Jat elde», «Qan men ter», t.b. Sonyń nátıjesinde Memlekettik syılyqty ıemdendim. Odan keıingi Ánýardyń gastroli boldy. Ol oryndaǵan «Vanıa aǵaıdaǵy» Voınıskıı beınesi Máskeý synshylarynan óte joǵary baǵa aldy. Ánýar birer jyl ómir súrgende KSRO halyq ártisi bolar edi. О́ıtkeni, bárimizdiń shyǵarmashylyǵymyz deńgeıles edi ǵoı.
Jalpy, úlken akter jalǵyz ózi-aq sahnany toltyrady. Sol sııaqty Espembet, Kebek, Qobylandy, t.b. batyrlardy sheber oryndaıtyn qaharmandyq plandaǵy akter – Ánýardyń jalǵyz ózi sahnany toltyrýshy edi, rasymen de ol shyqqanda sahna tolatyn.
Ánýar ómirden ketkennen keıin men «Qozy Kórpesh – Baıan sulýdan» da bas tarttym, «Qan men terde» de oınamadym. О́ıtkeni, Ánýardaı partner joq. Muny biri túsindi, endi biri: «Bizdi mensinbeıdi», degen sııaqty oımen túsinbedi. Sóıtip, men jalǵyz qaldym, teatrdan da kettim…
Endi kóp aıt, az aıt, Ánýar aramyzda joq, ókinish kóp. Jan dosymnyń umytylmas esimi júrekte máńgi qalady. Joǵaryda aıtqandaı, qyzyqty kezder kóp boldy. Mundaıda aqyn bolsa óleń shyǵarady, sýretshi bolsa beınesin salady. Al men Almaty oblysyndaǵy Á.Moldabekov atyndaǵy mektepke bıýstin qoıǵyzdym. Ánýardyń aldynda bir-eki jyl buryn qımas dosymyz, áriptesimiz Esbolǵan da ketip qalǵan bolatyn. Qapaldaǵy E.Jaısańbaev atyndaǵy mekteptiń ishine ózimniń usynys-ıdeıammen, ózimniń qarajatymmen Esbolǵannyń da bıýstin qoıǵyzdym. Sondaı adal dostardyń aldyndaǵy paryzym retinde qolymnan kelgenin jasap jatyrmyn. Olardyń esimderine, qyzyqty sátterine, ónerdegi joldaryna kitaptarymnan, estelikterimnen arnaıy oryn berdim, sýretterin salǵyzdym. Bizdiń qolymyzdan basqa ne keledi…
Sahnada ol – patsha, ónerde – pirim dersiń ony
Núketaı Myshbaeva: – Men kóp spektaklderde Ánýarmen sahnalyq seriktes bolyp, birge ról oınadym. «Qan men ter» spektaklinde ol Táńirbergendi, men Aqbalany somdadyq. «Dosymnyń úılenýinde» ol meniń «jigitim» boldy. Ánýarmen birge ról oryndaǵanda spektaklge bir jerden jańylyp ketpeıik dep, úlken daıyndyqpen keletinbiz. Ol sahnaǵa shyǵa bergende-aq búkil kórermendi jaýlap alatyn. Jaýlap alady deıtinim, tragedııalyq keıipkerdi somdaǵanda búkil kórermendi jylatatyn, sonymen birge, qasyndaǵy bizdi de jylatatyn. Al komedııany oınaǵanda kórermendi rahattandyryp kúldirýmen qatar, shyǵarma ıdeıasynyń astarynda ne jatqanyn túgel ashyp, erekshe bir shabytpen shyrqaý bıikke kóteretin. Jas kezimizde bir-birimizdiń qandaı akter ekenimizdi bile qoımaǵan da kezimiz bolǵan shyǵar. Biraq qazir meniń kózqarasymda, Ánýardaı akter týylǵan joq, muny men batyl túrde aıta alamyn.
О́mirde ol óte bir jaıdary, kishipeıil, meıirimdi, óte qarapaıym, júrgen jeri, ortasy kúlkige, ázilge toly bolatyn. Al, sahnada ol – patsha, ónerde pirim dersiń ony. Úlkenmen de, kishimen de ázildeskende sózine kúlmeı, júıeli ádil sózin uıyp tyńdamaı qalǵan kezimiz bolǵan joq. «Men cheshenderdiń arasynda óstim, bizdiń aýylda cheshender kóp bolatyn», deıtin. О́zi cheshen ultynyń kóp sózderin biletin de keıde bizge sol tilde sóıleıtin. Sóıtsek, onyń keıbir sózderi qaljyń eken. Al, biz oǵan shyn eken dep, senip qalamyz. Men Ánýarǵa qaljyńdap, «áı, baskeser» deıtin edim. Árıne bul týra maǵynasynda emes. Ol qandaı keıipkeri bolmasyn sonyń basyn kesip turyp oınaıtyn. Meniń «baskeser, qaı róldi bolsa da basyn kesip oınaısyń» dep qaljyńdaıtynym sodan.
Ánýar eshqashan aqsha izdegen joq, qandaı qıyndyq kórse de aqshanyń quly bolǵan joq. Ol alatyn eńbek aqysy qansha az bolsa da, ónerdi aqshaǵa aıyrbastaǵan joq. Jalpy, Ánýar qandaı jetistikke jetse de óziniń adal eńbegimen jetti. Qazirgi kózqarasta keıbir akterlerdiń «maǵan úı ber, kómektes» dep aıtýy múmkin. Al, ol kezde demeýshi degendi eshkim bilmeıtin, mundaı túsinik joq bolatyn. Akterdi «sahnalyq tulǵa» dep joǵary baǵalaıtyn. Ánýar sol sahnalyq bolmysy bólek, bıik tulǵa bolyp qaldy.
О́mirden de, ónerden de tájirıbe jınap, osyndaı keleli jasqa kelgende «qasymda kimder boldy, kimmen partner bolyp oınadym, qaısysy qandaı adam edi» degen oılar ózinen-ózi keledi eken. Sondaıda osy Ánýar men Esbolǵan ekeýi meniń esime jıi túsedi, solardy oılaǵanda kózime jas keledi. Olar óte keremet dos bolyp edi, ekeýi de óte jas ketti. Ánýar men Quman qandaı dos boldy, olardyń qarym-qatynasy aǵaly-inilideı bolatyn. Kınoǵa da birge tústi, sahnada da birge oınady.
Bir kúni men trolleıbýs aıaldamasynda tur edim, sol jerge Ánýar da kele qaldy. Sonda men: «Áı, Ánýar, sen de trolleıbýsqa otyrasyń ba?» desem, onyń: «Siz trolleıbýsqa otyrǵanda men otyrmaı ne bolypty», degeni bar. Sonda túrine qarap tursam, ádemiligi quddy bir sýret sııaqty. Ishten sulý bolyp týǵan akter edi ǵoı. Ol kezde kınoǵa da túspeıtin, bárimizdiń teatrǵa jańadan kelgen kezimiz bolatyn. Sonda Ánýarǵa: «Sen syrtqy pishinińmen, ishki jan-dúnıeńmen, ónerińmen, talantyńmen kıno akteri bolsań qandaı jaqsy bolar edi. Seni kınoǵa shaqyrǵan joq pa? Qarashy, qandaı ádemisiń, jaryǵym! Sen túbinde kıno akteri bolasyń», dep edim, ol: «Joq, shaqyrǵan joq», dedi. Sodan eki-úsh aıdan keıin maǵan kelip: «Núkesh, sizdiń aıtqanyńyz keldi, meni kınoǵa shaqyryp jatyr», deıdi. Sóıtip, alǵashynda kishigirim epızodtyq rólderde oınap júrdi de birte-birte jarqyrap shyqty ǵoı. Onyń oıyny, «Qyz Jibektegi» Shegeniń róli qandaı edi. Sol kınoda tek Ánýarǵa ǵana qaraǵyń keledi. Munda onyń bir dombyrasynan, áninen ózge aıtarlyqtaı áreketteri joq bolsa da ózine berilgen róldi jandandyryp jiberdi. Buǵan endi halyqtyń ózi kýá.
Budan keıingi «Qan men terdegi» Táńirbergeni, ol oryndaǵan shaldar beınesi qandaı keremet! Túptep kelgende, ol – óziniń janyn ónerge aıamaı berip, ómirin ónerge syılaǵan adam. Ol ónerge barlyq ynta-yqylasymen, búkil bolmysymen, búkil júregimen berildi. Biraq sonyń barlyǵy onyń densaýlyǵyna áser etti. «Áıteýir myna qyzmetti istep júrmin ǵoı, aqymdy alsam boldy ǵoı», dep qana jáılap júrgender basqasha bolady. Al, Ánýar bolsa óte talantty akterlerdiń janyp ketetini sııaqty ónerdiń otyna janyp ketti. Ol kezde spektakl joǵary deńgeıde shyǵýy úshin jarty jyldaı daıyndyq jasaýshy edik. Sonda bir ról jattaǵanda, daıyndalǵanda ol úıine barmaı teatrda qonatyn. Sol róldi shyǵarǵansha ol qolyn da, ózin de ońdy-soldy sermep, janyn jep qoıatyn. Osyndaı kezderde oǵan kóp kómek jasaǵan jary Baıan boldy. Ol Ánýardy baladaı mápelep, barlyq jaǵdaıyn jasady. Ekeýi sondaı keremet, birin-biri qas-qabaǵynan uǵatyn juptar bolatyn.
Jalpy, Ánýar týraly kóp aıtýǵa bolady. Jany bólek, jan dirili erekshe akter bul dúnıege syımaı ketti. Sońǵy kezderinde dıabet aýrýy júıkesine áser etip, kózi de kórmeı júrdi. Aýyryp júrip Qobylandyny oınaǵanda biz ne bolar eken dep ýaıymdap otyramyz, aýyratynyn bilemiz ǵoı. Sonda da ol ózin-ózi qamshylap, róldi shyǵarmaı tynbaıtyn. Ne degen jankeshtilik deseńizshi.
«Dosymnyń úılenýinde» men aýylǵa kelin bolyp túsetin qala qyzynyń rólin oınaımyn. Sonda Ánýar maǵan: «Oı, Núkeshka, osy róldi oınaǵanda sizdi jaqsy kórip ketem, qandaı keremet oınaısyz. О́zińiz aýyldan kelseńiz de qalanyń qyzyn óte keremet oınaısyz!», deıtin. Sonda men: «Seniń qasyńda jaman oınaýǵa bolmaıdy, meniń jaman oınaýǵa qaqym joq», desem: «Oı, bir kóterip tastadyńyz ǵoı!» dep bala sııaqty máz bolyp kúletin. Ol sengish edi. Eger akter senbese rólin de senip oınamaıdy, kórermenge de senimdi jetkizbeıdi. Sondyqtan akterge eń qajeti sengishtik (sengishtiktiń qasynda ańqaýlyq ta jatyr), ár nársege, adamnyń aıtyp otyrǵan sózine sený kerek. Al, senbeı ishine túıip alsa, onda ol basqasha adam bolady. Sondyqtan ár róline senip oınaý kerek, árbir róldi men sol adammyn dep oılaý kerek jáne oınaý kerek. Men Qobylandymyn, men Táńirbergenmin, mine – Ánýardyń ereksheligi osy bolatyn. Ol qaı róldi oınasa da senip oınaıtyn.
Úlken, talantty akterler bar. Biraq men Ánýardaı akter adam joq, týylǵan joq dep oılaımyn. Qazirgi jastardyń arasynda Ánýardaı, Esbolǵandaı daryny bólek akterlerdiń baıqalmaıtyny ókinish týdyrady. Kim biledi, kóre almaı júrmiz be? Ánýardyń beınesi kóz aldymyzdan da, kóńilimizden de ketpeıdi. Iá, keıingi urpaqta onyń ónerin úlgi tutatynyna senimdimin.
Amandyǵymdy tilegen aǵam edi
Tuńǵyshbaı Jamanqulov:
– Ánýar aǵa adal bolatyn. Kóńili bos-tyn. Júregi ulpadaı edi.
…«Vanıa aǵaı» qoıylymynyń boqtyq pen kisini tek jerleýden turatyn aıqaıǵa toly kezekti daıyndyǵynan soń, shydamym taýsylǵan men aǵamnyń qasyna jetip baryp: «Namys bar ma sizde, nege qoı dep aıtpaısyz, nemene siz de kelesi rólden qur qalam dep qorqaqtaısyz ba? Sonda bul róldi bul teatrda sizden basqa oınaıtyn akter bar deısiz be?» dep tótesinen qoıyp qaldym. Kenet basyn tik kóterip alǵan aǵamnyń badanadaı kózderindegi kúıikten shyqqan ashy jasty sonda ǵana kórdim. Beker jasaǵan ekem dep oıladym. «Baýyrym-aı, – dedi aǵam, – sen áli kóp nárseni bilmeısiń, ádiletsizdiktiń ashy dámin tatqan joqsyń. Ol úshin kúresý de dál qazir bekershilik. Onyń boqtyǵyna túkirgenim bar, birin estisem, birin estimeımin, men rólimdi jasaýym kerek, tek ol úshin emes, ózim úshin. Maǵan qazir Voınıskııdiń jan dúnıesin túısinip alý kerek. Aınalasyndaǵylardyń bárinen, zamanynan teperish kórip, ómiriniń bosqa ótkenin uǵynyp ah urǵan Vanıa aǵaıdyń qazirgi kúıine dóp kelip júr bul aıǵaı. Men qaıta osy bylapyttan rólime kerektiniń kóbin taýyp alam. Meniń ashynýym Voınıskııdiń byt-shyt bolǵan kóńil-kúıine shym-shymdap kóship jatyr. Onyń boqtyǵy men janyma batqan tizesi ról jasaýyma sep bolyp jatqanyn ol paqyr qaıdan bilsin. Basqasy bir tıyn! Sen de ol jaıly oılap basyńdy qatyrma, keı-i-in bári ornyna keledi», dep tereńnen demin alyp, aýyr kúrsinip, kúırep otyrǵan aǵamnyń grım bólmesine asaı-múseıin kóterip, abyrjyp Baıan jeńeshem kiretin. «Sorly-aı, óldiń ǵoı, sonsha aram ter bolǵanda seniń qadirińdi biletin bul teatrda kim bar deısiń, otyr, tamaǵyńdy ish», dep kún saıyn saldyrlatyp kóterip júrgen kástról-sháınekteriniń qaqpaǵyn ashyp, kishigirim kóshpeli dastarqanyn jaıa bastaıtyn.
Sodan «Qan men ter» atty eki serııaly fılmge akterler izdep, Elaman men Táńirbergendi kimder oınaıdy degen qarbalas shaq keldi. Qosalqy rejısser Iýrıı Matveevıch Mastıýgın bolmaǵanda ol fılmge túsý aǵam ekeýmizge buıyrmaıtyn da edi. Orys ta bolsa omyraýlap otyryp, basty rólderdi tańdaýda adýyn avtor Ábdijámil Nurpeıisov aǵamyzǵa dáleldep kóndirip, ekeýmizge toqtaǵanyn keıinderi estidik qoı. «О́lmegenge – óli balyq» degen, akterlik baǵymnyń ashylý-ashylmaýy beımaǵlum kezeńde maǵan qonǵan baqty, sol jańalyqty alǵash estigen Ánýar aǵam meni arnaıy izdep taýyp alyp, qapsyra qushaqtap, júregi jaryla quttyqtaǵanyn qalaı umytaıyn! Ol kezde ol ózin oılaǵan joq, meniń jaıymdy ýaıymdap, meniń kınodaǵy alǵashqy basty rólimniń kezegi kelgenin, kıno men teatrda meniń de juldyzymnyń jarqyrap janatynyn qup kórip, shyn qýanǵanyn qalaısha kórmeıin! «Aıtyp em ǵoı, bári de ornyna keledi dep, túbi bir ádilet bar, kórdiń be!» dep marqaıyp, teatrdyń dál túbindegi bir jarym bólmeli páterine, Baıan jeńgemniń aq dastarqanyna qoıarda-qoımaı ertip aparǵan. Uza-a-aq áńgimeleskenbiz.
Meniń amandyǵymdy tilep júrgen aǵam, óz jaǵdaıyn oılamaı, kúnderdiń kúninde… «kúıip» ketti. О́ner aýyly men ón boıyn jaılaǵan ádiletsizdiktiń kúıigi me, ker zamannyń sheshýi joq túıini me, alaman báıgedegi ózinen kendeniń kópe-kórneý zor bolǵany ma, boıyndaǵy asyl qasıetiniń qor bolǵany ma, Batyrashtardyń kókparyndaǵy ózine ǵana tıisti kúmis júgen men altyn jalatqan aıyldyń ornyna qyl shylbyr men kisenge, orǵa tap bolǵany ma, áıteýir bir órt shaldy aǵamdy. Qapııada kúıip ketti, qaıran Ánýar… Ah urǵan Baıan jeńgemmen kórisip bolyp, óksigimdi basa almaı, kóńilimdi birjolata sýytaıyn dep basyna bardym, betin ashtym… Tiri sııaqty… Kelisti kelbeti, sulý júzi syr bermepti… «Berik bol, baýyrym, oqasy joq, bári de ornyna keledi», degendeı, kókseńgir aspanǵa qarap jatqan sııaqty kórindi. Jerdiń betinde.. Keńsaıda,.. tynym taýyp jatqan tıtteı tóbeshik qaldy. Basynda: «Silteseń – semser, qorǵansań – qalqan ornyna júrgen qaıran Ánýar», degen sóz jazylǵan qara tas qana tur. Bul – Asqar Súleımenovtiń sózi.
Sóıtip, men ónerde aǵasyz qaldym. Qaısybirin aıtaıyn. Aǵa! Búgingi «aǵalardy» aldaýsyratyp, «Sen ǵanasyń» demeseń ini sanatyna qospaıdy seni. Búginderi basqalardy aǵa tutyp, tarysy pisken jerge taýyq kúıin keship júrgen iniler de aýlaqta. Has sheberligińdi paıdalanyp, ór ónerińdi óz qanjyǵasyna baılap, qajymas qaıratyńnyń qyzyǵyn kórip, qamaý terińdi talaı maldanǵandar sen jaıly esh jerde estelik aıtpaıdy. Saǵan ótirik maqtaýdyń, sen jaıly júrgen-turǵanyńdy tizbelep qoldan uly etip, altynmen aptap, kúmispen kúptep kúndelik qurastyrýdyń da qajeti joq. Sebebi, sen – týa bitti tulparsyń! Sen – bıiksiń. Bıiktesiń! Sen aspandasyń!
Jazyp alǵan:
Zýhra ISLAMBAEVA,
T.Júrgenov atyndaǵy Qazaq ulttyq
óner akademııasynyń aǵa oqytýshysy.