Ákimdikten úmiti barlardyń úgit-nasıhat jumystary bastaldy
Aýyl ákimderin saılaý jaıynda oılanǵanymda, sonaý toqsanynshy jyldary burynǵy keńsharlardyń negizinde qurylǵan óndiristik kooperatıvter (О́K) tóraǵalarynyń qalaı saılanǵandyǵy esime tústi. Aıyrtaý aýdanyndaǵy bir aýyldyń azamattary sharýasy órge baspaı, ólmeliniń kúnin keshken О́K-tiń basshylyǵyn shetinen synap-mineı kelip: «Durys basshy shyqsa, mine, osydan shyǵady», desip, joǵary bilimdi mamandardyń birin de kózge ilmesten, buryn ozat malshylardyń biri bolǵan, biraq “О́zimdiki degende ógiz qara kúshim bar” demekshi, óz úıiniń sharýasyn dóńgeletip, pysyqtyǵymen tanylǵan, orta bilimi ǵana bar jigitti saılap alǵan edi. Munyń túpki syryn surastyra kelgende, ol azamatty qoldaýshylardyń deni aýyldastaryna yqpal-bedelderi júrip, sózderi ótip turǵan atalas aǵaıyndary eken...
Aqyry ne boldy deısiz ǵoı? «Saılanǵan tóraǵa» jurtqa bergen ýádesin umytyp, qaraqan basynyń quly bolyp shyqty. О́K-tiń mal-múlkin talan-tarajǵa salyp, bankrottyqqa ushyratty, al ózi baıyǵan ústine baıyp, oblys ortalyǵynan birneshe jaıly páter satyp aldy. Alaıda, ar-uıattan jurdaı bolǵany sonshalyq, aýyldastarynyń kózine tiktep qaraı almaıtyn, toı-tomalaǵyna shaqyrylmaıtyn alapesteı kúıge túsip, bir túnde aýyldan kóship ketti.
Bul mysaldy keltirip otyrǵanym, aýyl ákimderine tóte saılaý engizilse, keı jerlerde joǵarydaı keleńsizdikter oryn almaıdy dep kim aıta alady? Ashyǵyn aıtsaq, ataǵa, rýǵa bólinýshilik sekildi jaǵymsyz áreketti jeke bas múddesine paıdalanyp, qoǵamdyq keselge aınaldyryp júrgender joq emes. El, aýyl arasyn alataıdaı dúrliktirip, ulttyq birlikke syna qaǵatyndar qatary seıildi dep te aıtý qıyn. Sonaý Keńes zamanynda qoǵamdyq sanany jaýlap, ultsyzdyqty nasıhattaǵan kommýnıstik ıdeologııa mundaı “ótkenniń sarqynshaqtaryn” tyıýǵa tyrysqanymen, túpkilikti joıa almaǵany, al táýelsiz el atanyp, erkindik qolymyzǵa tıgen, ata salt-dástúrlerimizdi jańǵyrtyp jatqan búgingi zamanda qaıtadan bas kótere bastaǵany jasyryn emes.
Bul týraly Elbasy Nursultan Nazarbaev óziniń «Qazaqstan-2050» Strategııasy – qalyptasqan memlekettiń jańa saıası baǵyty» Joldaýynda: «Qazaqtyń ishki tutastyǵyn buzǵysy keletin rýshyldyq, jershildik áńgimemen el birligin búldirgisi keletin kúshterdiń paıda bolýy Elbasy retinde meni alańdatpaı qoımaıdy. Ondaı jymysqy nıettilerdiń aıqaıyna qulaq asyp, aıtaǵyna ilesken jan ár atanyń shejiresin áspettep, ár jaqqa tartqanyn ańdamaı qalýy múmkin. Rý men taıpaǵa bóliný – ulttyq tutastyqtan aıyrylýdyń óte qaýipti túri», – dep ashyq ta alańdaı aıtqany málim. Sondyqtan da, elimizdiń demokratııalyq damýynyń qazirgi kezeńinde aýyl ákimderin aýdandyq máslıhattar arqyly saılaý jáne olardyń balamaly kandıdatýralaryn aýdan ákimderiniń usynýy «jeti ret ólshep, bir ret kesken» salıqaly sheshim ekeni aıan.
Al, aýyl turǵyndary bul saılaýdan múldem syrt qalady degen pikirmen tolyq kelisýge bolmaıdy. Sebebi, ákimderdi saılaıtyn tańdaýshylar – aýdandyq máslıhattar depýtattary jergilikti halyq ókilderi emes pe? Olardyń aýdandar ákimderi usynǵan eki-úsh úmitkerdiń ishinen eń laıyqtysyn saılaýǵa tolyq múmkindigi bar. О́ıtkeni, olar jabyq daýys berý arqyly saılanady, ıaǵnı daýys berý qupııalylyǵy qamtamasyz etiledi. Bul qaǵıdattyń múltiksiz saqtalýyna Qazaqstan Respýblıkasynyń Ortalyq saılaý komıssııasy aıryqsha mańyz berip otyrǵany málim. Árıne, depýtattar ózderin saılap, úlken senim artqan jurtshylyq pikirin bilip, jete eskerse, quba-qup.
Qalaı degenmen de, ákimder saılaýy jergilikti bılikti halyqqa jaqyndata túsýdiń bir tetigi ekendigine kúmán joq. Onyń ústine aldaǵy ýaqytta aýyl ákimdikteriniń quzyretin keńeıtý, qarjylyq áleýetin qalyptastyrý máselesi qarastyrylý ústinde. Mundaı sharalar da aýyl ákimderiniń bedeli men yqpalyn kúsheıtetindigi sózsiz. Sebebi, qolynda qarjysy joqtyqtan, kóp máselede aýdan men aýyl sharýashylyǵy qurylymdarynyń basshylaryna jaltaqtap otyratyn aýyl ákimderiniń qazirgi jaǵdaılary máz emestigin kórip-bilip júrmiz.
Ákimderdi tańdaýshy-depýtattar arqyly saılaý jergilikti ókiletti bılik organy bolyp tabylatyn máslıhattardyń da bedelin arttyrary anyq. О́ıtkeni, bolashaq aýyl ákimderi ózderin kim saılaǵandyǵyn, olardyń syrtynda kimder turǵandyǵyn, ıaǵnı depýtattar senimi – barsha turǵyndar senimi ekendigin umytpaýǵa tıisti. Túbinde «Myna ákimdi kim saılady?» degen úlken saýal bolatyndyǵy árdaıym este júrse ıgi.
Káribaı MUSYRMAN,
Soltústik Qazaqstan oblystyq máslıhatynyń depýtat