Zamannyń qalpyna beıimdele almaı, qyrdaǵy maly men jupyny tirshiligin qanaǵat etip, ilim-bilim jolynda izdenip, órkenıetke umtylýdyń ornyna, mansap pen maqtan qýyp, rý-rýǵa bólinip, qyryq pyshaq bolyp daý qýǵan burynǵy qazaqtyń kertartpa minezin danyshpan Abaı sóz kúshimen synap, namysyn oıatyp, jigerin janyp, jón jolǵa salýdy maqsat tutty. Ol zaman ótti. Qazirgi zaman da, adam da, qoǵam da basqa.
Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaevtyń «Abaı jáne HHI ǵasyrdaǵy Qazaqstan» atty maqalasyn birneshe qaıtara oqyp shyqtym. Abaı muratynyń búgingi qoǵam úshin áli de mańyzdy, áli de ózekti ekendigine kózim jetti. О́zim eńbek adamymyn. Jatypisher jalqaýlyqqa janym qas. Sondyqtan Abaıdyń eńbek haqyndaǵy ómirsheń oılaryn jıi qaıtalap oqyp otyramyn. Prezıdenttiń: «Abaı óleńderindegi «Eńbek etseń erinbeı, Toıady qarnyń tilenbeı», «Tamaǵy toqtyq, Jumysy joqtyq, Azdyrar adam balasyn», «О́zińe sen, ózińdi alyp shyǵar, Eńbegiń men aqylyń eki jaqtap» degen qazynaly oılar bárimizge jaqsy tanys. Ár adam osy túıindi tujyrymdardy sanasyna berik toqyp, óziniń tynymsyz, adal eńbegimen aınalasyna úlgi bolýy kerek» degen sóziniń astarynda úlken másele jatyr.
Abaıdyń «Beınet kórmeı, dáýlet joq» deıtin taǵy bir sózi bar. Qazir qazaqtyń kóbi bir adamdaı-aq beınettenip jatyr, biraq qoly dáýletke jeter emes. Eger qur beınetpen dáýletke jetý múmkin bolmasa, onda ne amal etý kerek? Danyshpan Abaı buǵan: «Eger mal kerek bolsa, qolóner úırenbek kerek. Mal jutaıdy, óner jutamaıdy» dep jaýap beredi. Demek qazirgi qazaq jastary jańa zamannyń suranysyna saı keletin qol ónerin, tehnıka men jańa tehnologııa tilin ıgerýi kerek. Igerip qana qoımaı, sonyń jiligin shaǵyp, maıyn ishetindeı kásibı sheberliktiń shyńyna umtylýy tıis. Sonda ǵana ol qalada taban tozdyryp, jumys izdep, ananyń basyn bir, mynanyń basyn bir shalyp, bolmashy pulǵa terin satpaıdy. Kerisinshe, joǵary eńbekaqysy bar laıyqty jumys onyń ózin izdep tabatyn bolady. Abaıdyń «Beınet kórmeı, dáýlet joq» degeni osy. Búgingi beınet sapaly bilim alýdan bastalyp, belgili bir kásiptiń naǵyz sheberi bolǵanǵa deıin jalǵasady. Al ony únemi jetildirip, uqsata bilgen adam – dáýletti adam. Dáýletti adam degendi kóbi aqshaly adam degenmen shatastyrady. Tipti de olaı emes. Dáýletti adam – bilimi biligine saı, zamanaýı ónerdiń qyr-syryn jetik meńgergen, naryqta joǵary suranysqa ıe adam.
Uly aqynnyń 175 jyldyq mereıtoıy qarsańynda Qasym-Jomart Kemeluly der kezinde oryndy kóterip otyrǵan ıgi bastamalardy Qostanaı jurtshylyǵy da qoldaıdy dep senemin. Endi Abaı murasyndaǵy búgingi qoǵam ıgiligine jararlyq jahutty taǵy bir súzip alyp, el ishine belsendi nasıhattap, onyń paıdasyn halyqqa túsindirip, jetkizý paryz. Buǵan el tizginin ustap otyrǵan basshylar da, qarapaıym halyq ta alaýlatyp, jalaýlatyp, urandatpaı, áriden piship, tereń túısinip, salmaqty qaraǵany lázim. Bılik pen buqaranyń kózdegeni bir jerden shyqqan kezde ǵana bereke-dáýlet eselenip, el kórkeımek.
Saıran BUQANOV,
Qazaqstannyń Eńbek Eri
Qostanaı oblysy,
Qarqyn aýyly