Jurtty tolǵandyrǵan jınaqtaýshy jarna

Memleket basshysy 2019 jylǵy 2 qyrkúıektegi Qazaqstan halqyna arnaǵan Joldaýynda Úkimetke 2019 jyldyń sońyna deıin jumys isteıtin azamattardyń ózderiniń zeınetaqy jınaqtarynyń bir bóligin maqsatty paıdalaný múmkindigi týraly usynys engizýge tapsyrma bergen bolatyn.

Atalǵan tapsyrmany qaraý úshin Úki­met janynan Premer-Mınıstrdiń orynbasary Berdibek Saparbaevtyń tóraǵa­lyǵymen 25 adamnan turatyn jumys toby quryldy. Jumys tobynyń múshe­leri jınaqtaýshy zeınetaqy júıesiniń aǵymdaǵy jaı-kúıi men damý perspektıvalaryn, yqtımal syn-tegeýrinderdi, halyqaralyq tájirıbeni zerdeledi, BJZQ turaqtylyǵy boıynsha aldyn ala aktýarlyq esepter nazarǵa alyndy.

Ázirlengen tásilderdi jumys toby mú­sheleriniń kópshiligi qoldady, Ekono­mıkalyq saıasat jónindegi keńes maqul­dady jáne «osy mańyzdy máseleni sheshý­degi alǵashqy qadam» retinde Memleket basshysynyń maquldaýyn aldy.

«Búgingi tańda BJZQ-da 9,9 mln zeınet­aqy shottary bar. О́kinishke qaraı, onyń 53%-ynyń kólemi 500 myń teńge­den az, 16%-y – 500 myńnan 1 mln teńge­ge deıin, 15%-y – 1 mln teńgeden 2 mln teńgege deıingi somany quraıdy. Osy­laısha salymshylardyń 84%-ynda jı­naq kólemi 2 mln teńgeden aspaıdy» dedi B.Nurymbetov.

Osyny eskere otyryp, Úkimet jınaq­taýshy zeınetaqy júıesin odan ári je­tildirýdi usyndy. Ol úshin birqatar máseleni sheshý qajet. Birinshiden –  Qazaqstannyń jınaqtaýshy zeınetaqy júıesi óte jas. Oǵan bar bolǵany 21 jyl boldy (al damyǵan elderde zeınetaqy júıesin qalyptastyrý úshin 35-40 jyl qajet etiledi). Ekinshiden – halyq tabysynyń tómen deńgeıi. Úshinshiden – zeınetaqy jarnalarynyń tólenbeýi. Búgingi tańda shamamen 100 myń kásipker óz qyzmetkerleri úshin zeınetaqy jarnalaryn tólemeıdi. 2,7 mlrd teńge qaryz bar. Tórtinshiden – ınvestısııalyq kiris­ter tıisinshe ulǵaıyp jatqan joq.

Jumys toby zeınetaqy jınaq­ta­ry­nyń bir bóligin paıdalanýdyń birneshe nusqasyn usyndy.

Birinshi sanat – turǵyn úı satyp alýǵa ne­mese qymbat emge (jeke tizbe boıynsha) zeınetaqy jınaqtarynyń bir bóligin paıdalaný quqyǵyn berý usynylatyn jumys isteıtin azamattar – bul «jetkiliktilik sheginen» asatyn zeınetaqy jınaqtary bar  BJZQ salymshylary.

Bul rette BJZQ «jetkiliktilik shegin» árbir jas úshin, erler men áıelder boıynsha jeke eseptegen. Jastaý adamdardyń jınaqtaýdy jalǵastyrý úshin bolashaq eńbek qyzmetiniń kezeńi (zeınetkerlik jasqa jetkenge deıin) neǵurlym uzaq bolatyny nazarǵa alyndy. BJZQ usyn­ǵan «jetkiliktilik shegi» degenimiz – jınaqtaýshy zeınetaqy júıesine turaqty qatysatyn (ıaǵnı zeınetaqy jarnalaryn turaqty túrde tólep otyratyn) salymshyda jańa jarnalar men ınvestısııalyq tabys esebinen ómir boıǵy tólemderdi qamtamasyz etý úshin qajetti somany keıinnen tolyqtyrýy arqyly jınalýǵa tıis zeınetaqy jınaqtarynyń eń tómengi shegi. Salymshynyń jasy kishi bolǵan saıyn, «jetkiliktilik shegi» soǵurlym tómen bolady.

Mysaly, 40 jastaǵy salymshy úshin (ortasha eńbek ótili 18-20 jyldy quraı­tyn) jınaqtaýdyń eń tómengi shegi: erler úshin 6,9 mln teńgeni jáne áıelder úshin 9,8 mln teńgeni quraıdy. 63 jastaǵy salym­shy, ıaǵnı zeınetkerlik jasqa jetken adam úshin bul shek erlerge 8,2 mln teńge­ni jáne áıelderge shamamen 10,1 mln teń­geni quraıdy.

Ekinshi sanat – bul zeınetkerler, olar­ǵa turǵyn úı satyp alý nemese qymbat em úshin óziniń zeınetaqy jınaqtarynyń 50%-yn paıdalaný múmkindigi usyny­lady. Osy rette mindetti shart – joǵal­ǵan tabysty 40%-dan tómen emes deńgeı­de almas­tyrýdy qamtamasyz etetin zeınet­aqy­nyń (bazalyq, yntymaqty jáne jı­naq­taýshy) mólsheri bolyp tabylady, bul halyqaralyq standarttarǵa sáıkes keledi.

Búginde Qazaqstanda zeınetaqy júıe­sin odan ári damytý jónindegi 2020-2024 jyl­darǵa arnalǵan Jol kartasy ázir­­lený­de. Prezıdenttiń tapsyrmasy bo­ıynsha sondaı-aq zeınetaqy jınaq­ta­rynyń bir bóligin maqsatty paıdalaný múm­­kin­digi beriletin azamattar tobyn bir­tin­dep keńeıtý jónindegi jumys jalǵa­­sady.

Jumyskerdiń paıdasyna tólenýge tıis jumys berýshiniń 5% mindetti zeınet­aqy jarnalaryn engizý merzimi 2020 jyldan 2023 jylǵa aýystyryldy. Osylaısha Qazaqstanda memlekettiń, jumys berýshi men qyzmetkerdiń ortaq jaýapkershiligine negizdelgen zeınetaqy júıesi qurylady.

«Búginde memleket 2,2 mln adamǵa tóleıdi. Bul shamamen 2,4 trln teńge. Memle­ket jınaqtaýshy zeınetaqy júıe­si­men shyǵatyn jáne ınvestısııalyq ta­by­sy ınflıasııadan aspaıtyn adamdarǵa kepildik tóleıdi. Qyzmetkerdiń ózi jala­qysynyń 10%-yn tóleıdi. Tujyrym­damada jumys berýshiler de qyzmet­ker­lerge jınaqtaýshy zeınetaqy qoryna 5% jınaqtaýshy jarnalar túrinde jaýap­­kershilik alǵany aıtylǵan. Zań qabyl­­dandy jáne 2020 jyldyń 1 qańtary­­nan bastap kúshine enýi tıis edi. Alaı­da, Prezıdent óz Joldaýynda bıznes-qa­ýym­dastyqtyń pikiri men úndeýlerin eskere otyryp, zańnyń qabyldanýyn 2023 jylǵa aýystyrdy» dedi B.Nurymbetov.

«Eń tómengi kepildi zeınetaqyny engizý de Zeınetaqy júıesin jańǵyrtý tujy­rym­damasynda jazylǵan. Bul óte mańyzdy. 1998 jyldan bastap biz jınaqtaý­shy zeınetaqy júıesine kóshtik. Búginde memleket tóleıtin yntymaqty nemese eńbek zeınetaqysyn 1998 jylǵy qańtarǵa deıin keminde 6 aı jumys ótilin jınaǵan azamattar alady. Mundaı adamdar jyl ótken saıyn azaıýda. Qazirgi tańda zeınetke 1957 jyly týǵan er azamat­tar shyǵyp jatyr jáne búginde olar­dyń tolyq talap etilgen ótili, sáıke­sinshe, tolyq zeınetaqysy joq» dedi B.Nurymbetov.

Osylaısha mınıstrdiń aıtýynsha, zeınetaqy júıesiniń ortaq quramdas bóligi birtindep toqtatylady. 2043 jyly eńbek zeınetaqysy taǵaıyndalatyn adamdar teorııalyq túrde bolmaıdy. Tek bazalyq zeınetaqy bolady. Sondyqtan Eńbek jáne halyqty áleýmettik qorǵaý mınıstrligi 2028 jyldan bastap Qazaq­standa eń tómengi kepildik berilgen zeınet­aqyny engizýdi usyndy. Ol búgingi bazalyq zeınetaqy tólemin aýystyrady. Eger búginde 10 jyldan az jumys ótili bar adamdar úshin bazalyq zeınetaqy tólemi eń tómengi kúnkóris deńgeıiniń 54%-yn qurasa, tájirıbe eskeriledi. Mınıstrlik eń tómengi kepildendirilgen zeınetaqy 5 jyldan az jumys ótili bar adamdarǵa berilip, ol eń tómengi kúnkóris deńgeıiniń kem degende 70%-yn quraýy kerek dep sanaıdy jáne odan ári qaraı zeınetaqynyń bul túriniń 1,5 eń tómengi kúnkóris deńgeıine deıin kóterilýin usynady.

Baspasóz máslıhatynda jýrna­lıs­­ter qoıǵan suraqtyń barlyǵy zeı­net­­aqy salymyndaǵy qarjyny mer­zi­­minen buryn alyp, turǵyn úı jaǵ­daıyn jaqsartýǵa paıdalaný máselesi tý­ra­ly boldy. Osyǵan qarap-aq atal­ǵan má­seleniń qoǵamdy meılinshe tolǵan­dyryp otyrǵanyn ańǵarý qıyn emes.