Kúni keshe Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaev elimizdegi tótenshe jaǵdaıǵa jáne memlekettiń daǵdarysqa qarsy is-sharalaryna baılanysty málimdeme jasady. Buǵan deıin shaǵyn jáne orta bıznesti qoldaýǵa arnalǵan is-sharalar kesheni jarııalanǵan bolatyn. Shaǵyn jáne orta kásipkerler úshin salyq jeńildikteri qarastyrylyp, azamattarǵa neseni óteý merzimi keıinge shegerildi. Prezıdent ásirese, únemi memlekettiń qoldaýyna zárý ekinshi deńgeıli bankterdiń endigi halyqqa kómek qolyn sozar ýaqyty kelgenin aıtyp, nesıenyń úseme paıyzyn tómendetý syndy sharalardy qabyldaýǵa keńes berdi. Bul bastama otandyq sarapshylar tarapynan qos qoldap qoldaý tabýda.
̶ Qarjy naryǵyn retteý agenttigi shaǵyn jáne orta bıznestiń nesıelerin óteý merzimin uzartý, tólemdi qaıta qarastyrý máseleleri boıynsha banktermen, basqa da qarjy uıymdarymen jumys júrgizýde. Osy máselege jeke toqtalyp ótken jón. Kóptegen kásipker tótenshe jaǵdaı kezinde nesıeniń paıyzdyq ústemeaqysyn eseptemeý úshin bankterge tapsyrma berýdi surap otyr. Mundaı qadam bankterdi shyǵynǵa ushyratatynyn túsinýimiz kerek. Olar da bizdiń ekonomıkamyzdyń ajyramas bóligi. Degenmen, men taǵy da ekinshi deńgeıdegi bankterden azamattyq jaýapkershilik pen túsinistik tanytýdy suraımyn. Bankter qıyn jaǵdaıǵa tap bolǵanda memleket olarǵa aıtarlyqtaı kómek berdi. Qazir sizder halyqqa jáne otandyq bızneske qoldaý kórsetýlerińiz kerek, ̶ degen Memleket basshysy qajet bolǵan jaǵdaıda memleket tarapynan qosymsha nusqaýlyq sharalar qolǵa alynatynyn, jaǵdaı odan ári ýshyǵatyn bolsa, Úkimet pen qarjy salasynyń quzyrly organdary bul máseleni sheshý úshin tıisti sharalar qabyldaıtynyn basa atap ótken edi.
Ekonomıka ǵylymdarynyń kandıdaty, Qazaq tehnologııa jáne bıznes ýnıversıtetiniń aǵa oqytýshysy, Saparbaı Jobaev qazirgi álemdik ekonomıka tyǵyryqqa tirelip, teńgemiz qunsyzdanyp, koronavırýs saldarynan karantın rejiminde óndiris oryndary toqtap, halyq úıinde otyrýǵa májbúr bolǵan qysyltaıań ýaqytta bankter óz klıentterine kómek qolyn sozýǵa tıis ekenin aıtady. Onyń paıymdaýynsha, bul qadamǵa Ulttyq bank pen Úkimet muryndyq bolyp otyr.
̶ Nesıelerdiń ýaqytyn uzartý, paıyzdyq mólsherlemeni tómendetý ekinishi deńgeıdi bankterge de ońaıǵa túspeıtini anyq. Kúni keshe Memleket basshysy shaǵyn jáne orta kásipkerlerge bankter tarapynan beriletin nesıeniń paıyzyn tómendetý máselesin de nazarǵa aldy. Bul rette bizdegi Halyk Bank, SentrKredıt, Jýsan sııaqty iri bankter Prezıdent aıtqan nesıelerdiń ýaqytyn uzartýǵa, paıyzyn tómendetýge esh qıyndyqsyz bara alady. Sebebi, olardyń birjyldyq tabysy ózgelermen salystyrǵanda aıtarlyqtaı joǵary. Bul bankter tarapynan rezervten túsken qarajatqa orta kásipkerlikke beriletin neseniń paıyzyn tómendetýine tolyq múmkindik bar. Biraq bundaı «jomarttyqty» baryq bankter birdeı jasaı almaıdy. Sebebi bul bankter kommersııalyq uıym bolǵandyqtan jumysshylaryna tólenetin jalaqysy bar buǵan qosa, bank óziniń aınalma kapıtalyn saqtaýǵa múddeli, ̶ deıdi ekonomıst. Sonymen qatar, bank salasyndaǵy ahýaldyń kúrdelenýine Ulttyq banktiń qaıta qarjylandyrý mólsherlemesin 12 paıyzǵa kótergeni tikeleı yqpal etip otyr. Bul degenimiz kásiporyndar men halyqtyń 17 trln teńge dıpozıttegi aqshasyna bankterdiń paıyzy kóterildi degen sóz. Bul sonymen qatar, bankterdiń de qarajaty artty degendi bildiredi. S. Jobaevtyń aıtýynsha, dıpozıtterge beriletin ústeme paıyz artqandyqtan nesıeniń de mólsherlemesi 14-15 paıyzdan 17-18 paıyzǵa deıin joǵarylaýy zańdylyq. О́ıtkeni bankter, shyqqan shyǵyn aqshalaryn nesıe paıyzy arqyly jabýdy kózdeıdi.
Al berilgen neselerdi ústeme paıyzsyz qaıtaratyndaı jaǵdaı jasaý múlde múmkin emes. Sebebin ekonomıst bylaı túsindiredi:
̶ Bank tarapynan 1 mln teńge nesıe berilip, ony belgili bir ýaqyt ishinde ústeme paıyzsyz qaıtaratyn bolsa, atalǵan merzim aralyǵyndaǵy ınflıasııalyq joǵaltýǵa alyp keledi. Biraq memlekettik bıýdjetten qarjylandyrylǵan ıpotekalyq bankter men qorlarda berilgen nesıelerdiń paıyzyn 3-4 aıǵa eseptemeýge múmkindikteri bar, áleýmetteri jetedi, ̶ deıdi S.Jobaev.
Prezıdent Qasym-Jomart Toqaev ekinshi deńgeıli bankterdiń qazirgi jaǵdaıǵa túsinistik tanytýyn qadap aıtqanymen naryq zańy boıynsha bul bankterge qandaı da bir naqty buıryq berý múmkin emes. GSB UIB bıznesti tallaý ortalyǵynyń sarapshysy ekonomıst Maqsat Halyqtyń sózinshe endigi «júktiń aýyr bóligi» bankterdiń ózderine túseıin dep tur.
̶ Álemde oryn alǵan 2007-2009 jyldardaǵy qarjy daǵdarysynan keıin jahandaǵy iri bankterdiń ózi daǵdarystan tolyqtaı saýyǵyp ketti dep aıtýǵa kelmeıdi. Sol kezdeńde Ulttyq qordan 4 mlrd dollar qurdymǵa ketkeli turǵan ekinshi deńgeıli bankterdi qutqarýǵa berilgen bolatyn. Memleket birneshe banktiń aksııalaryn satyp alyp, ol bankter tipten memlekettiń menshigine ótip ketken edi. Keıin «qutqarylǵan» bankterdiń barlyǵy bankrot boldy. Qazir kezinde sonshama qarajatty osy bankter úshin jumsaý qanshalyqty qajet boldy? degen beli búkir suraq týyndaıdy. О́ıtkeni Ultyq qordyń qutqarý úshin bólingen qarajatynan keıin kóp uzamaı 1-2 jylda bankter bankrotqa ushyrady. Aqyry qurdymǵa ketetini bar nege birden sol kezde bankrot bolýyna kóndikpedik dep ókinemiz. Qanshama qarajat dalaǵa ketkenin keıin túsinip otyrmyz, ̶ deıdi sarapshy. Osy rette, qazirgi qysyltaıań shaqta bankter qanshalyqty halyqqa kómektesýge daıyn? degen suraq týyndaıdy. M.Halyqtyń aıtýynsha, bankter belgili bir dárejede nesıe boıynsha tólemderdi shegerýge múddeli ekendikterin jaqsy túsinip otyr. Eskeretini, Ulttyq bank bazalyq mólsherlemeni kóterip, soǵan saı dıpozıtterdiń de paıyzy kóterildi. Bul dıpazıtterdiń ıesi ̶ bankterdiń salymshylary ekeni túsinikti. Endi olar salymshylar aldyndaǵy mindetterin oryndaı ala ma? Dıpozıtterdiń eń tómengisi 12 paıyzdan bastalady. Bundaı talaptardy oryndaý bankter úshin qıyndyq týǵyzbaı ma? Erteńgi kúni bankter salymshylar aldyndaǵy mindetterin oryndaı almaıtynyn aıtyp, memleketten kómek suraıtyndaı halge jetpeı me? GSB UIB bıznesti tallaý ortalyǵynyń sarapshysy qazirgi qarjylyq keleńsizdikterge baılanysty bundaı jaǵdaıdyń oryn alýy ábden múmkin ekenin eskertedi.