Avtoónerkásip salasynda báseke kúsheıdi

Elimizge jahandyq oıynshy­lar tartyla bastady. 2005 jyly Qazaqstanǵa kelgen alǵash­qy iri óndirýshi KamAZ boldy. Sodan keıin Daewoo, Hyundai, IVECO, ANKAI jáne basqa da mar­kalar óndiristerin ashty. «Saryar­qaAvtoО́nerkásip», «SemAZ», «KAMAZ-Injını­rıng», «Hyundai Trans Auto», «Daewoo Bus Kazak­h­stan» sekildi avtokólik qurastyrý kásiporyndary paıda boldy. Osy kásiporyndardyń jumystarynyń nátıjesinde avtoónerkásip sekildi jańa sala qalyptasyp, jyldan-jylǵa jetilip, qarqyndy damý kórset­kishterin kórsetýde. Jańa ın­dýstrııalandyrýdyń alǵash­qy bes jyldyǵynyń qorytyn­dy­synda avtomobıl óndirisi óńdeý ónerkásibindegi eń qarqyndy damýshy sala retinde atap kórsetildi jáne Qazaqstan mashına jasaý salasynyń tý ustaýshysyna aınaldy.

Sonyń nátıjesinde, qysqa merzim ishinde salyq aýdarymdary esebinen bıýdjetti júıeli túrde tolyqtyratyn, irgeles salalardy qosqanda ondaǵan myń jumys orny bar tutas sala quryldy. Avtoóndirýshiler sany artyp, adal básekelestik damı bastady.

Osyǵan deıin elimizde avto­kólik shyǵarý isinde BIPEK AVTO qasynan qurylǵan «AZIIа AVTO» AQ kásiporny kósh bastap keldi. Bul kásiporyn qurylǵan ýaqyttan beri 150 myńnan astam jeńil avtokólik túrlerin shyǵaryp úlgerdi. Trıllıon teńgeniń avtokóligin satty. Kásiporynda 4 myńǵa tarta adam eńbek etip, olar jeńil kólikterdiń Lada, KIA, Shkoda, Shevrolet sekildi brendteriniń jıyrmaǵa tarta modelderin, jalpy otyzǵa tarta modeldi tutynýshylarǵa usyndy.  Otandyq avtokólik óndirisi satqan árbir úsh mashınanyń ekeýi «AZIIа AVTO» AQ en­shi­si­ne tıdi. Jylyna myńǵa 13-14 myń­­­ǵa deıin jeńil kólik shy­ǵa­ra­­tyn kásiporyn otandyq avto­kólik shyǵarý salasynyń daýsyz kósh­basshysyna aınaldy.

Báseke ýaqyt ótken saıyn qyza tústi. 2010 jyly Qos­ta­­naı­­da ashylǵan «Saryar­qaAv­toО́nerkásip» JShS osy ýa­qyt­qa deıin «AZIIа AVTO» AQ-dan ke­ıingi ekinshi oryndy enshi­lep kel­gen edi. Ol ondaǵan álemdik brend­pen yntymaqtasa jumys isteı otyryp, Jac, Hyun­dai, Ravon, Peugeot, Niva Chev­rolet sekil­di jeńil avtokólik túr­­lerin, sondaı-aq  Jac, Iveco, Man sekildi kom­mer­sııalyq teh­­nı­kalardy, Ankai, Yutong, Ive­co avtobýstaryn shyǵarý­dy qol­ǵa aldy. Qurylǵan ýaqyttan beri 60 myńnan astam avtokólik shy­ǵaryp úlgerdi.

О́tken jyldyń toǵyz aıynda 16442 jeńil avtokólik, avto­býs pen kommersııalyq teh­nı­­ka shyǵardy, bul elimizde shy­­­ǵa­­rylǵan kólikter­diń teń jar­­­ty­­syna teń. Sóıtip 2019 jyl­­­­dyń qorytyndysyna  «SaryarqaAvtoО́nerkásip» tuń­ǵysh ret sýyrylyp alǵa shyqty.

Sonymen qatar otandyq avto­kólik shyǵarý basqa óńirlerde de kúrt damýda. Aıtalyq Al­maty qala­synda qýaty jylyna 45 myń birlikti quraıtyn «Hyun­dai» zaýyty bar. Jańa zaýyt qurylysyna salynǵan ın­ves­tısııa kólemi – 25 mlrd teń­ge. Jobalyq qýaty –  jylyna 30 myń birlik. Ekinshi kezegin jáne shanaqty dánekerleý jáne boıaý boıynsha tehnologııalyq operasııalarmen shyǵarylatyn alǵashqy avtomobıl óndirisi 2020 jyldyń qyrkúıek aıyna josparlanǵan. Kásiporyn ón­diriste 700-ge jýyq jańa ju­mys ornyn qurýǵa múmkindik beredi. Qazaqstan óńirlerinde dıler jelisin qurý shaǵyn jáne orta bıznestiń damýyna oń yqpalyn tıgizetin bolady.

PrimeMinister.kz saıtynyń habarlaýynsha, qazirgi tańda Qazaq­standa avtokólik qural­dary­nyń barlyq sanatyn óndirý qolǵa alynǵan. Elimizde 167 avtomobıl modeli, onyń ishinde 39 jeńil model, 22 álem­dik brend jınalady.

2015-2019 jyldarǵa arnal­ǵan ın­­dýs­trııalyq-ınnovasııalyq da­mý baǵdarlamasynda avto­óner­kásip basym salalar qatarynda kó­r­­­se­til­gen. Memlekettik baǵ­da­r­­­la­mada álemdik trendter Qa­zaq­­­stannyń avtomobıl óner­kási­bin damytýǵa yqpal ete­tini, oǵan qosa metallýrgııa, re­zeń­ke buıym­darynyń óndi­ri­si, shyny óndi­risi, toqyma ónerkásibi, elektr jab­dyq­­tary men quraldary óndi­risi sekildi irge­les salalardy damy­­týǵa da septigin tıgizetini aıtylǵan.

Eki besjyldyqta avtomobıl jasaý Qazaqstannyń mashına jasaý salasynyń draıverleriniń birine aınaldy.

Qazirgi tańda elimizde satyla­tyn avtomobılderdiń 60%-y Qazaq­standa shyǵaryl­ǵan. Avto­­ónerkásipti jergilikten­dirý­diń ortasha deńgeıi 33%-dy quraı­dy, al keıbir úlgi­ler boıynsha eń joǵarǵy deńgeıi 50%-dan asady.

2010 jyldan bastap óndiris kólemi 12,5 esege ósip, 50,4 myń bir­lik­ke jetti. О́nerkásiptegi avtoóner­kásip úlesi 1,9% qurady.

Qazaqstandyq avtobıznes qa­ýym­das­tyǵynyń málimetinshe, 2019 jyly 16 332 Hyundai avto­mobı­li (+75,7%), 14 623 birlik Lada (+9,8%) jáne 5 366 Ravon avto­mobıli (+912%) óndirildi. Úzdik bestikke Kia (3683 birlik) jáne JAC (2 775 birlik) markalary da kirdi.

El naryǵyna ózbekstandyq Ravon avtokóliginiń kelýi arzan baǵamen shyǵarylatyn avto­kólikter arasyndaǵy báse­ke­ni odan ári qyzdyra tús­keni anyq. Búginde Ravon av­to­kóligi Qostanaıdaǵy «Sa­ryar­qaAvtoО́nerkásip» JShS ón­diris­tik alańynda quras­tyry­lyp, saýdaǵa shyǵarylýda. Osy ýaqytqa deıin «AZIIа AVTO» shyǵaratyn Lada Granta elde qurastyrylatyn kólikter ishinde eń arzandardyń biri ári kóp satylatyn avtokólik bolyp kelgen edi. 2019 jylǵy kúsheıgen básekelestik jaǵdaıynyń ózinde  11 aı ishinde 4,5 myńǵa jýyq temir tulpardyń óz ıesin tabýy sonyń biri dáleli boldy. Alaıda Qazaq­stanǵa Ravon qaıta oralǵan­nan keıin «Lada» klıentterinen qaǵyla bas­taǵandaı. Máselen, sáýir men qarasha aralyǵynda Ravon R3-tiń 2,5 myń danasy satylsa, jyl sońynda Ravon R3-tiń Granta-ny shań qaptyrǵany baıqalady. Byltyr qazan aıynda ózbekstandyq kóliktiń 468, al Granta-nyń 347 danasy satylǵan.

Mine, osyndaı jaǵdaıda «AZIIа AVTO» Lada Granta-nyń el nary­ǵyndaǵy ornyn saq­tap qalý úshin tutynýshylar tara­pynan kóp kútil­meıtin tóten­she sheshimderge bara alatynyn kórsetti. Bıylǵy jyldyń basynda Lada Granta-nyń baǵasyn tóme­ndetetinin málimdedi. Sóı­tip markanyń resmı dıstrıbıýtory 1.6 lıtrli motory bar me­hanı­kalyq (SE Classic) sedannyń baǵasyn 3,2 mln teńgeden 2,7 mln teńgege arzandatty. Al eń arzan R3 qazir 3,4 mln teńge turady.

Otandyq avtoónerkásip na­ry­ǵyn­­daǵy básekeniń kúsheıýi tutyný­­shylar úshin mine, osyndaı paıdasyn tıgizdi. Al sarapshylar Reseıde ýtı­lızasııalyq alym somasynyń ar­týyna baılanysty Lada-nyń keri­sinshe 2,5-4 %-ǵa qymbattaǵanyn aıtady.

Bıyl Qazaqstanda 10-nan astam jańa avtomobıl modelin ón­dirý bastalmaq. Qysqa merzim ishin­­de avtomobıl ónerkásibi ónim­deriniń jalpy kólemin 100 myń avtomobılge deıin jetkizý jos­parlanǵan, onyń ishinde 10-15 my­ńy – Reseıge, Qyrǵyzstanǵa, О́z­bek­stanǵa, Tájikstanǵa, Bel­a­rýs­ke, Ázerbaıjanǵa jáne basqa da elderge eksporttalady dep kútilýde.