Sharýa qojalyqtarynyń sharýasyn shaıqaltpaıyq

«QazAgroQarjy» AQ ókilderi nesıe bererde sharýadan 25 paıyz alǵashqy jarnany tóleýdi mindetteıdi. Mundaı talap­ty jumysyn jańa bastap jatqan sharýa qojalyqtary oryn­daı almaıdy. Lızıngke teh­nıka rásimdeı almaı júrgen­der­diń deni osylar.

Búginde Qazaqstannyń mal sharýa­shylyǵy salasynyń órken­deýi sharýa qojalyqtarynyń damýyna tikeleı baılanysty. Ərıne, Úkimet tarapynan olarǵa qoldan kelgen kómek jasa­lyp jatyr. Degenmen, mal sha­rýa­shylyǵy salasynda osy kúnge deıin sheshimin tappaǵan shetin máseleler jeterlik. Mysa­ly, nesıe aýyl turǵyndary úshin qol­jetimsiz. Shaǵyn fer­mer­lerdiń kepildikke qoıar múl­ki joq. Osy másele tóńireginde Fermerler odaǵynyń tóraǵasy Jıgýlı Daırabaev redaksııa­myz­ǵa habarlasyp, oıyn ashyq aıtty.

– Shaǵyn jáne orta kásipker­likti damytý baǵytynda Memleket bas­shysy Qasym-Jomart Toqaev «QazAgroQarjy» uıymyna birneshe ret tapsyrma berdi. Alaıda tıimdi járdemaqsha máselesi áli sheshilmeı tur. Aýyldaǵy kásipkerlerdiń arzan nesıege qoldary jetpeı keledi. Qazir aýylda jumys isteıtin adam joq. Jastardyń deni qalaǵa ketti. Sebe­bi qoljetimdi nesıe joq. Ony alý úshin tabanynan tozady. Qazaq­stan boıynsha 212 myń sharýa-fermer qojalyqtary bar. Sonyń 10 paıyzynyń ǵana sharýasy durys. Úkimettiń kómegi solarǵa tıimdi. Al qalǵany dalada sabylyp júr. Nesıe alý úshin kepildikke baǵaly múlik qoıýy kerek. Aýyldyq jerde qandaı eki qabatty úı bolsyn. Baıaǵy sharýashylyqtyń eski ǵımarattary, onyń baǵasy 3-4 mln teńgeden ári aspaıdy. Al nesıe berýshiler onyń ózin 500-600 myń teńgege ǵana baǵalaıdy. Endi oılańyz, bul aqshamen qandaı jumys isteısiń, 2 sıyr da kelmeıdi ǵoı – deıdi J.Daırabaev.

Mamannyń aıtýynsha, sharýa qojalyqtary nesıe alý úshin kepildik múlik retinde maldy, tehnıkany nemese jerdi qoıý kerek. Sonda ǵana qarjy kózderine jol ashylyp, aýyldaǵy halyqty jumyspen qamtýǵa shamasy jetedi.

Osy oraıda taǵy bir túıtkil tóbe kórsetip turǵandaı. Bul – qaǵaz­bastylyq. Búginde otandyq bank­ter 14-20 paıyz mólsherlememen nesıe beredi. Ony alý ońaı emes. Áýeli bıznes jospar jasaısyń. Tıi­­sin­she kepildigi bolýy kerek. So­­dan soń, ony atqarýshy organǵa tap­­sy­rasyń. Aýdandyq komıssııa qarap, oblysqa jiberedi. Oblystan qara­­lyp qaıtyp kelgenshe birneshe aı ótedi. Ol azdaı, álgi kásipker ne­sıe­­sin alýǵa aýdanǵa kem degen­de 4-5 ret, oblys ortalyǵyna 3-4 ret bara­dy. Tipti qujattary sáıkes ke­­­lip tur­ǵannyń ózinde, nesıeniń ke­shik­tirilip beriletin kezderi bar.

– Keńes О́kimeti kezinde 10 jyl ujymshar basshysy boldym. Bir paraq qaǵazdy qolymyzǵa alyp, bank basshysymen kelisip, 0,1 pa­ıyzben qarjy alamyz. Sodan soń egin oraǵynan keıin qaıtarýǵa ýaǵdalasamyz. Boldy. Is bitti. Qazir «QazAgroQarjy» sendeltedi de qoıady. Baıaǵyda jeti «balasy» bar edi, búginde úsheýi qalypty. Olar­dyń tıimdi istep jat­qany shamaly. О́zderine jeńil joldy qa­rastyryp alǵan. О́tkende Mem­leket basshysy 2 myń adamnyń túk bitir­meı jatqanyn aıtqan bolatyn. Sol sóz ras. Onyń barlyǵy sharýa­lar arqasynda kúneltip júr. Sharýa­ny shyryldatpaı, eńbek adamyna múmkindik berý kerek. Meniń jekeme qanshama hattar keledi. Teh­nıkasy buzylǵan fermerler qu­ral-jabdyq tappaı jer-kókti shar­laı­dy. «Belarýs» traktory 3-4 mln tu­ra­tyn, al qazir 9 mln teńgeden joǵa­ry. Josparlap jumys isteýdi umyt­tyq. Jańadan qarjy uıymyn uıym­das­tyrý qajet – deıdi odaq tóraǵasy.

Aýyl sharýashylyǵynyń taǵ­dyry – eldiń taǵdyry. Shynynda, karan­tın kezinde tańnyń atysy men kúnniń batysy sharýalar ǵana jumys istep jatyr. Eldiń eńsesin kóteretin egin ýaqyty. Erteń daǵda­rystan alyp shyǵatyn osy shaǵyn jáne orta bıznes ókilderi emes pe?! Áıtse de áli dızel otyny men tehnıkaǵa qoly jetpeı jat­qan qanshama sharýashylyq bar. Muny da J.Daırabaev tilge tıek etti. «Aýrýyńdy jasyrǵanmen ólimiń áshkere bolady» demekshi, sharýalardyń bir-birinen qaryz alýy ádetke aınalǵaly qashan?! Dızel tapshylyǵy, tuqym jetis­peý­shiligi osynyń bári jumysty tejeıdi. Árbir sharýa ıesiniń myń gektardan astam jeri bar. Onyń bári 49 jylǵa memleketten jalǵa alynǵan. Sony kepilge alyp, ár gektaryna 30 myń teńgeden berse, 30 mln aqsha bolady. Osy qarjyǵa kez kelgen sharýa óz ózin qamtamasyz ete alady ǵoı. Osy da qıyn ba? Eńbek adamy árqashan erkin bolýy tıis».

Qarapaıym tilmen aıtsaq, jár­demaqshany qara halyq alýy qajet. О́ıtkeni ol jańa tehnıka satyp alyp, malynyń basyn ósiredi. Egistiginiń aýmaǵyn ulǵaıtyp, jańa tyńaıtqyshtar alyp, astyǵynyń sapasyn arttyrady. О́z balalaryn kásipke úıretip, týǵan-týystaryn eńbekke tartady. Áleýmettik jaýap­kershilik sezinip, óziniń aýylyn órkendetýge úles qosady. Alaıda sol sýbsıdııanyń bar ekenin, mal basyna beriletinin bilmeıtin de azamattar kezdesedi. Járdemaqsha kimge jáne ne úshin beriledi? Árıne aýyl­daǵy shaǵyn sharýa qoja­lyq­taryn qoldaý úshin... Biraq oǵan kóbine iri kásiporyndar ótinish bere­tini aqıqat. Al shaǵyn sharýa qoja­lyqtarynyń ala almaıtyn sebebi, malynyń basy az, jeriniń aýmaǵy kishkentaı, tehnıkasy joq. Minekı, osy máseleni eskerse?!