Qazir jer betin jaılaǵan indetti búkil adamzat balasy birlesip jeńýge kirisken. Damyǵan elderde COVID-19 vırýsyna qarsy preparattar daıyndalyp, vaksınalar ázirlenýde. Árıne, jumyla kótergen júk jeńil. Osyndaı qıyn-qystaý kezde týysqan ulttardyń ǵalymdary da tize qosa otyryp, pandemııany tizgindeýge daıyn. Keshe Halyqaralyq Túrki akademııasynyń uıymdastyrýymen ótken Túrki álemi Ulttyq ǵylym akademııalary odaǵy prezıdıýmynyń onlaın otyrysynda osy másele qaraldy.
Jaqynda Túrki keńesi elderi Memleket basshylarynyń onlaın sammıtinde baýyrlas elder arasynda ǵylymdy damytýdyń ózektiligine baılanysty usynystar men tapsyrmalar berildi. Osy jıynda Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaev baýyrlas memleketterdiń koronavırýsty aýyzdyqtaý jáne ony eńserý úshin jedel aqparat almasý, koronavırýsqa qarsy is-sharalar júrgizý, dıagnostıka jasaý jáne ınnovasııalyq emdeý tásilderin oılastyrý, ǵylymı yntymaqtastyqty kúsheıtý asa qajet ekenin aıtqan bolatyn. Búginde Túrki akademııasynyń uıytqy bolýymen qurylǵan Túrki álemi Ulttyq ǵylym akademııalary odaǵynyń tótenshe tórtinshi basqosýy osy túıtkilderdiń túıinin taratýǵa tyrysty.
Onlaın jıyndy ashyp, júrgizgen Halyqaralyq Túrki akademııasynyń prezıdenti Darhan Qydyráli bastamany qoldap, belsendi qatysqan Ǵylym akademııalary basshylaryna rızashylyǵyn bildire kelip: «Túrkitildes memleketterdiń yntymaqtastyq keńesiniń tótenshe sammıtiniń deklarasııasynda memleket basshylary elderimizdiń ortaq ıgilikteri úshin tájirıbe almasýda jáne óziniń ǵylymı, ınnovasııalyq, tehnologııalyq, medısınalyq áleýetterin tolyq jumyldyra otyryp, kúsh-jigerin biriktirýi qajet ekenin atap kórsetken bolatyn. Osyǵan baılanysty biz yntymaqtastyq tetigin arttyrýdy, tájirıbe almasýdy maqsat ete otyryp búgin tótenshe jaǵdaıda jınalyp otyrmyz», dedi.
Sóz kezegin alǵash alǵan Ázerbaıjan Ulttyq ǵylym akademııasynyń birinshi vıse-prezıdenti Isa Gabıbbeılı ǵylymı jańalyqtarymen bólisip, beınekonferensııa formatyndaǵy jıyndardy jıi ótkizip turý kerektigin aıtty. «Ǵalamdyq kózqaraspen qaraıtyn bolsaq, oqshaýlaný pandemııaǵa qarsy kúrestiń birden-bir joly ekenin baıqaımyz. Alaıda bul qoǵamnyń qalypty jáne qaryshty damýyna yqpal etip, halyqaralyq qatynastarǵa áserin tıgizdi. Adamzat úshin úlken qasiret bolǵan pandemııa – HHI ǵasyrdyń qaterli isigi. Bul úlken qasiretten qutylý úshin ǵalymdardyń da úlken jaýapkershiligi bar. Akademııalardyń búgingi onlaın-konferensııasy – ǵalymdardyń mindetterin talqylaý jáne koronavırýsqa baılanysty karantın jaǵdaıynda jáne pandemııadan keıingi kezeńde birlesken sheshimder qabyldaý úshin mańyzdy platforma. Osy turǵyda men Halyqaralyq Túrik akademııasynyń bastamasyn joǵary baǵalaımyn. Ázirbaıjan Ulttyq ǵylym akademııasy osyndaı birlesken zertteýler júrgizý úshin ǵylymı yntymaqtastyq týraly kez kelgen usynystardy talqylaýǵa daıyn», degen ol Odaqtyń tóraǵalyǵyn Qyrǵyzstan tarapyna tapsyrdy.
Odaqtyń kezeńdik tóraǵalyǵyn qabyldaǵan Qyrǵyzstan Ǵylym akademııasynyń prezıdenti Mýrat Djýmataev deklarasııa jobasyn qoldaı otyryp, túrki áleminde COVID-19 indetiniń taralýy, belgileri, emdeý ádisteri jáne nátıjeleri týraly ortaq aqparat bazasyn qurýdy usyndy.
Qazaqstan Ulttyq Ǵylym akademııasynyń prezıdenti Murat Jurynov bolsa taıaýda ǵana úndeý jarııalaǵanyn jetkizip, Qazaqstannyń Ulttyq bıotehnologııalyq ortalyǵy (Nur-Sultan) men Vırýsologııa jáne mıkrobıologııa ınstıtýty (Almaty) synaqtan sátti ótken vırýsqa qarsy santızaızer – dezınfeksııalyq quraldaryn jasap shyǵarǵanyn aıtty. Sondaı-aq ol TÁUǴAO músheligine Majarstan men Tájikstandy da tartý týraly usynys bildirdi.
Pandemııaǵa qatysty arnaıy ǵylymı eseptiń daıyndalǵanyn jáne ony bólisýge daıyn ekenin jetkizgen Túrkııa Ǵylym akademııasynyń prezıdenti Mýzaffer Sheker: «Qazirgi kezde áriptestik óte qajet. Karantınde ǵana otyrý jetkiliksiz. Pandemııamen kúresý strategııasyna júıe kerek. Indetke sebep bolǵan vırýstyń qalaı tirshilik etetinin qoǵamǵa durys aqparat berip, jete túsindirý óte mańyzdy. Azamattarymyzdy ǵana emes, aýrýǵa arashashy aq halatty dárigerlerdi de qorǵaýymyz kerek», degen oıyn aıtty.
Al Odaqqa alǵash ret uıymnyń múshesi retinde qatysyp otyrǵan О́zbekstan Ǵylym akademııasynyń vıse-prezıdenti Bahrom Abdýhalımov ǵylymı yntymaqtastyqty qoldap birlese jumys isteýge ázir ekenin atap ótti.
Jıynǵa qatysqan Tatarstan Ǵylym akademııasynyń prezıdenti Salahov Mıakzıým men Bashqurtstan Ǵylym akademııasynyń prezıdenti Gaıazov Alfıs ta paıymdy pikirlerin ortaǵa salyp, óz oılarymen bólisti. Prezıdým jıyny qorytyndysynda arnaıy sheshim qabyldandy.