Almatyda «Jadyńnan óshpes» dep atalǵan ujymdyq monografııanyń tanystyrylymy ótti. Keńes zamanyndaǵy qoldan jasalǵan qıyndyqtar, alyp ımperııanyń ezgisine túsip, tabanyna janshylǵan halyqtardyń taǵdyr-talaıyn arqaý etken týyndy talaı jaıdan syr ańdatady.
1930-1940 jyldary Qazaqstanda bolǵan stalındik qýǵyn-súrgin tarıhy, estelikter men qazirgi qoǵamnyń stalınızm týraly uǵymyn saralaǵan monografııaǵa tarıhshylar Juldyzbek Ábilhojın, Mıhaıl Akýlov, Záýresh Saqtaǵanova, zertteýshi jýrnalıst Ekaterına Kýznesova, jazýshy Iýrıı Serebrıanskıı, mádenıettanýshylar Aleksandra Saı, Marınıka Babanazarova, Gúldana Safarova jáne sýretshi Ásel Qadyrhanovalardyń eńbekteri engen.
Jınaq «Tarıh», «Zerde», «О́ner» jáne «Kórme» dep atalatyn bólimderden turady. Avtorlar aýyl sharýashylyǵyn ujymdastyrý, ındýstrııalandyrý, májbúrlep jer aýdarý, jappaı qýǵyn-súrgin jáne eńbekpen túzeý lagerleri kezindegi zorlyq-zombylyq, azap pen joqshylyqtyń halyq jadynda qalaı tańbalanǵanyn baıandaıdy. Halyqtyń rýhanı jaraqatyn óner quraldary arqyly kórsetýge talpynady.
Kitapqa kirispe jazǵan Brıtan ǵalymy Katrıona Kellı, bul eńbektiń artyqshylyǵy ártúrli etnıkalyq topty zertteıtin san taraý dástúrden qýat alǵan ǵalymdardyń ortaq dıalogynda dep baǵalaǵan.
– Jınaqta repressııa mehanızmderiniń dańǵoılyǵy barynsha ashyq kórsetilgen. Tarıhı derttiń tabıǵatyn túsine otyryp, Eýropa men Eýrazııanyń aımaqtarynda týyndaǵan, ulttyq maqsattar úshin azap shegýdi aqtaǵan «estelik soǵystarynan» aýlaq bola alamyz. Saıası qýǵyn-súrginniń jaǵymdy jaqtaryn ǵana atap, qalǵanyn joqqa shyǵarý ultqa jasalǵan qııanat. Qazaqstanda tek jer aýyp kelgender ǵana emes, jergilikti turǵyndar da jazyqsyz repressııaǵa ushyrady. Búgingi kúnge deıin Almaty qalasynda tanymal jáne jaqsy saqtalǵan aýdan bar, ol bastapqyda NKVD sheneýnikterine arnap salynǵan. О́tkenge salaýat aıtyp, jarqyn jetistikterge qol sozý úshin jas urpaq óziniń tarıhyn tanyp, týǵan halqyna jasalǵan óktemdikti bilýi kerek. Bul olardy qanattandyrady ári jigerli bolýǵa jeteleıdi, – deıdi Katrıona Kellı.
Jınaqtyń ekinshi bólimi Qazaqstanǵa deportasııalanǵan polıaktar men koreıler týraly baıandalsa, «О́ner» bóliminde QarLagtyń sýretshileri jaıly keńinen aıtylady. Al qorytyndy bólimde sol dáýirdiń únin dál bederlegen kórme materıaldary usynylyp, taqyrypty asha túsken.
Almaty mýzeıinde 28 qarasha men 22 jeltoqsan aralyǵynda «Jadyńnan óshpes» ujymdyq monografııasyndaǵy zertteýler boıynsha kórme ashyldy. Joba Soros-Qazaqstan qorynyń «Adam quqyqtary» jónindegi baǵdarlamasynyń qoldaýymen júzege asqan.
ALMATY