Innovasııalar engizý – bolashaqqa jol

«QazMunaıGaz – óńdeý jáne marketıng» AQ bas kompanııasy munaı óńdeý zaýyttarynda ınnovasııalar engizýge baılanysty aıtarlyqtaı jumystar atqarýda. Búginde onyń enshiles kásiporny – Atyraý munaı óńdeý zaýytynda ekologııalyq talaptarǵa sáıkes ónim shyǵarýdy, munaıdy tereńdetip óńdeýdi jáne óndiris tıimdiligin arttyrýdy, shyǵyndy ońtaılandyrý men energııa únemdeýdi, qaýipsizdikti qamtamasyz etýdi kózdeıtin tehnologııalyq ınnovasııalar engizilýde.

«QazMunaıGaz – óńdeý jáne marketıng» AQ bas kompanııasy munaı óńdeý zaýyttarynda ınnovasııalar engizýge baılanysty aıtarlyqtaı jumystar atqarýda. Búginde onyń enshiles kásiporny – Atyraý munaı óńdeý zaýytynda ekologııalyq talaptarǵa sáıkes ónim shyǵarýdy, munaıdy tereńdetip óńdeýdi jáne óndiris tıimdiligin arttyrýdy, shyǵyndy ońtaılandyrý men energııa únemdeýdi, qaýipsizdikti qamtamasyz etýdi kózdeıtin tehnologııalyq ınnovasııalar engizilýde.

Benzındi qosylystardan benzoldy ajyratyp alý jáne paraksılol alý úshin Atyraý munaı óńdeý zaýytynda qazirgi zamanǵa saı tehnıkalyq baza qalyptastyrý maqsatyndaǵy hosh ıisti kómirsýtekter shyǵarý kesheniniń qurylysy aıaqtalýda. Zaýytty qaıta jańǵyrtý barysynda qorshaǵan ortaǵa áserdi meılinshe azaıtý baǵytyndaǵy eń sońǵy ozyq ınjenerlik sheshimder qarastyryldy. Munda munaıdy saqtaý jáne tasymaldaý úshin germetıkalyq jabdyqtar qoldanýmen qatar, aýa atmosferasyna emıssııa kezinde zııan­dy qosyndylardan joǵary deńgeıde tazartýdy kózdeıtin arnaıy tehnologııalyq túıinder men qondyrǵylar usynylady. Joba júzege asyrylǵannan soń jylyna tazalyq kepildigi 99,9 paıyz bolatyn 133 myń tonna benzol jáne 496 myń tonna paraksılol óndiriletin bolady. Aıta keterligi, ASTM standartyna sáıkes paraksıloldyń tazalyǵy 99,7 paıyzǵa teń. Bular munaı hımııasy úshin shıkizat bolyp sanalatyn qosylǵan quny joǵary ónimder. Benzol polıstırol óndirisindegi negizgi shıkizat, al polıstırol polıetılentereftal óndirisinde qoldanylady. Osy óndiris iske qosylsa, Qazaqstanda munaı hımııasy óndirisiniń biregeı tizbegi qalyptasyp, elimiz burynǵydaı tek shıkizatpen emes, daıyn ónimmen shyǵatyn bolady.

Zaýytta munaıdy tereńdetip óńdeýdi arttyrý maqsatynda «Munaıdy tereńdetip óń­deý kesheni qurylysy» ınvestı­sııalyq jobasy iske asyrylýda. Ol úshin álemdegi irgeli kom­panııalardyń lısenzııalar portfeli tańdap alyndy (fran­sýzdyq «Axens» kompanııasy men amerıkalyq «UOP» kompanııasy). Atalǵan joba birden birneshe máseleni ońtaıly sheshpek. Iаǵnı zaýytta shyǵarylatyn otyndyq ónimderdiń ekologııalyq sıpatyn jaqsartý, baǵaly munaı shıkizatyn tıimdi paıdalaný, óndiristiń ekologııalyq qaýipsizdigin arttyrý bolyp tabylady. Keshen jylyna 2 mıllıon 400 myń tonna shıkizat óńdeýge eseptelgen. Munaıdy tereńdetip óńdeý kesheni tereńdigin 85 paıyzǵa jetkizýge múmkindik beredi. Joǵary oktandy benzın óndirisi qazir jylyna 600 myń tonna bolsa, bolashaqta bul kórsetkishti 1 mln.743 myń tonnaǵa deıin jetkizýge múmkindik týady. Dızel otynynyń óndirisi jylyna 1 mln. 400 myń tonnaǵa deıin artpaq.

Eń bastysy, motor otyndary K-5 ekologııalyq synybyna sáıkes kelmek. Zaýytta iri ınvestısııalyq jobalar­men qatar qoldanystaǵy tehnolo­gııalyq qondyrǵylardy jańartý maqsatyndaǵy keń aýqymdy baǵdarlamalar aıaqtalyp keledi. Munaı koksyn qyzdyryp shy­nyqtyrý qondyrǵysyn qaı­ta jańǵyrtý jumystary júr­gizilýde. Maqsat – qondyrǵy ónimdiligin arttyrý. Osy joba júzege asyrylǵannan keıin tútin gazyn kúl shańy men kúkirt dıoksıdinen tazartý, teles­kopııalyq júıeni engizýdiń arqasynda koks shańyn boldyrmaý sııaqty is-sharanyń arqasynda qorshaǵan ortaǵa áser azaıtylmaq. Koksty shynyqtyrýdyń jańa tehnologııasyn engizýdiń nátı­jesinde óndiriske jum­sala­tyn energetıkalyq shyǵyn tómendemek.

Zaýyttaǵy tutynýshylardy elektrmen qamtamasyz etý senim­diligin arttyrý jáne syrtqy kózderden alynatyn elektr energııasyn únemdeý maqsatynda Atyraý MО́Z jylý-elektr orta­lyǵynda №4 stansalyq týrboagre­gaty iske qosyldy. Zaýytta shy­ǵarylatyn ónimderdiń ózindik qunyna áser etedi. Osylaısha syrttan alynatyn elektr energııasyna ketetin shyǵyn quny jylyna 588 mıllıon teńgege azaıdy. Sondaı-aq, jańa týrboagregatty ornatý ekologııalyq zańnamalarǵa sáıkes oryndaldy.

Atyraý munaı óńdeý zaýytyn­da ǵylymı-zertteý jáne tá­­ji­rıbelik-konstrýktorlyq ju­­­­mys­tar júrgiziledi. Bul ju­mys­­tar qazaqstandyq, reseılik jáne basqa da ǵylymı-zertteý ınstıtýttarynyń qatysýymen atqarylady. Ol: tehnologııalyq úderisterdi basqarý júıesin jetildirý (modernızasııa), adamı faktordyń áserin azaıtý maqsatynda esep-qısap jasaý jáne munaı, munaı ónimderin zertteý, MО́Z-di paıdalaný kezindegi janama áserlerdi zert­teýge baǵyttalǵan ǵylymı-teh­­nıkalyq jumystardyń eki negizgi baǵytyn qamtıdy. Qon­dyrǵylardyń ónimdiligin esepteýge arnalǵan avtomatty júıe engizý jáne tehnologııalyq úde­risterdi dıspetcherlendirý teh­nologııalyq qondyrǵylardyń aǵymdaǵy teńgerimi júıesin avtomattandyrýǵa múmkindik berip, adamı faktordyń qa­jet­tiligin joıdy. Sondaı-aq, kásiporynda LIMS zertha­nalyq-aqparattyq júıesi baǵ­dar­lamasyn engizý boıynsha ju­mystar atqarylyp, personaldar oqytylýda. Ol sapany baqylaý úderisterin basqarý úshin qajet – ol synama alynǵannan keıin úlgini tirkeýden bastap, synama qorytyndylary boıynsha eseptilikterge deıin qamtylady. Sondaı-aq, ýaqtyly ónim sapa­syna áser etetin sheshimder qa­byl­daýǵa qajetti aqparatty jiberý, óńdeý jáne saraptaý boıynsha alýan túrli fýnksııalary bar.

Atyraý MО́Z-de 25 paıyzǵa deıin hımııalyq turaqtylyǵy jetildirilgen kokstaý benzınin qoldaný arqyly óndiriske qosý maqsatynda alynǵan avto­kólik benzınderin zertteý ju­mystarynyń mańyzy zor. Atal­ǵan jumystar zaýytta AI-80, Normal-80, AI-92, Regýlıar-92, Premıým-95 avto­kólik benzınderin óndi­riske qoıý jáne qoldaný Qa­zaq­stan Respýblıkasynyń «Ben­zın, dızel otyny jáne qa­ramaıǵa qoıylatyn talaptar» tehnıkalyq reglamentine jáne Keden odaǵynyń «Avtokólik jáne avıasııalyq benzın, dızel jáne keme otyny, reaktıvti qozǵaltqyshtarǵa arnalǵan otyndar men qaramaıǵa qoıylatyn talaptar» (TR TS 013/2011) teh­nıkalyq reglamentine saı 25 paıyzǵa deıin hımııalyq tu­raqtylyǵy jetildirilgen koks­taý benzınin qoldaný avtokólik benzınin óndiriske shyǵarý úshin qajetti.

Atyraý MО́Z-indegi ınnovasııalardy damytý maqsatynda jyl saıyn rasıonalızatorlyq usynystar baıqaýy uıym­das­tyrylyp turady. 2010 jyldan beri tehnıkalyq keńes mú­sheleriniń talqylaýyna 207 óner­tapqyshtyq usynys túsken. Baıqaý júldegerleri qarjylaı syıaqymen yntalandyrylady. 2011 jyldyń qorytyndysy bo­ıynsha úzdik dep tanylǵan «Ti­ke aıdamaly KGF jáne pa­rafınsizdendirilgen KGF-ge depressorlyq-dıspergasııalaýshy qospa berý júıesi» (avtor: A.Aıt­­­­­­baıqyzy – jetekshi ınjener) usynysy respýblıkalyq baı­­qaýda «Jyldyń úzdik ra­sıo­na­lızatorlyq sheshimi» nomı­nasııa­sy boıynsha jeńimpaz dep tanyldy.

Zaýyttaǵy ınnovasııalyq damý jumystary kúnnen-kúnge qarqyn alyp keledi. Qyzmetkerlerdiń ınnovasııalyq usynystar izdeý, jasaqtaý, resimdeýge degen qy­zyǵýshylyqtary artqan. Buryn rasıonalızatorlyq usynystardy tek tehnıkalyq personaldar ǵana resimdeıtin bolsa, búginde bul jumystarǵa zaýyttyń bar­lyq bólimsheleri qatysady. «AtMО́Z» JShS basshylyǵy rasıonalızatorlyq usynystar men ınnovasııalyq ıdeıalarǵa qoldaý kórsetý jáne yntalandyrý máselesine udaıy jete kóńil bólip keledi.

Janna ISKANDEROVA.

ATYRAÝ.