О́mirdiń ózegi – óndiris

Keshe Astanada Elbasy Nursultan Nazarbaevtyń qatysýymen «Indýstrııalandyrý kúni» ótti. Onda elimizde júzege asyrylyp jatqan Indýstrııalandyrý baǵdarlamasynyń oryndalý barysy qorytyndylanyp, Elbasynyń «Altyn sapa», «Paryz», «О́ndiristegi úzdik ınnovasııa-2013», «Úzdik ındýstrııalyq joba» atty arnaıy syılyqtary tabys etildi.

 

 

Keshe Astanada Elbasy Nursultan Nazarbaevtyń qatysýymen «Indýstrııalandyrý kúni» ótti. Onda elimizde júzege asyrylyp jatqan Indýstrııalandyrý baǵdarlamasynyń oryndalý barysy qorytyndylanyp, Elbasynyń «Altyn sapa», «Paryz», «О́ndiristegi úzdik ınnovasııa-2013», «Úzdik ındýstrııalyq joba» atty arnaıy syılyqtary tabys etildi.

Telekópir taǵylymy

Saltanatty shara barysynda jalpy ulttyq telekópir uıym­dastyryldy. Telekópir arqyly Elbasy Údemeli ındýstrııalyq-ınnovasııalyq damýdyń mem­lekettik baǵdarlamasy aıasynda qolǵa alynǵan birneshe óndiristik jobalardy iske qosty.

Aǵymdaǵy jyl Údemeli ındýs­trııalyq-ınnovasııalyq damý baǵdarlamasynyń tórt jylyn taýysyp, alǵashqy besjyldyqqa aıaq basqan shaq. Onymen qosa bul Elbasynyń memleket aldyna mańyzdy mindet qoıǵan «Qazaqstan-2050» Strategııasyn oryndaý kezeńine kirisken jyl. Iаǵnı, osy jyldan beri Qazaqstan álemdegi eń ozyq otyz eldiń qataryna kirý maqsatyndaǵy kúrdeli joldyń alǵashqy jylyn artqa tastaǵaly otyr. Iá, úzdik otyzdyqqa ený úshin elimizdiń ındýstrııalandyrý kartasy asa mańyzdy ról atqarary anyq. Sebebi, bizdi bıikke bettetip, asýdy baǵyndyrýǵa aparar kúsh osy óndiristik jetistikter bolsa kerek-ti.

Birden otyzdyq týraly oıǵa alýymyz da bekerden emes, oǵan bizdiń búgingi óndiristik áleýe­timiz, qolǵa alǵan biregeı jobalarymyz batyldyq bergeni ras. Máselen, atap aıtar bolsaq, ındýstrııalandyrý kartasynyń negizinde búginge deıin 600-den astam joba paıdalanýǵa berilipti. Onyń 125 joba­sy aǵymdaǵy jyly iske qosylǵan. Barlyq kásiporyndardan Údemeli ındýstrııalyq-ınnovasııalyq damý baǵdarlamasynyń qatysýshylary 2,5 trln. teńgege ónim shyǵarǵan. Sondaı-aq, 60 kásiporyn 126 mlrd. teńgege ónim eksporttaǵan. Indýstrııalandyrý kartasynyń nysandarynda 50 myń adam turaqty jumysqa turǵan. Bul baǵdarlama tek ónerkásip oryndaryn ashýmen shektelmeıdi. Sonymen qosa elimizdiń logıstıkalyq áleýetin arttyrý maqsatynda myńdaǵan shaqyrymǵa sozylǵan temirjol men tas joldardyń qurylysy da osy bastamanyń jemisi. Bu­dan bólek eldi mekenderdi ta­bıǵı gazben qamtý jáne kommý­nı­kasııalyq qyzmet sapasyn arttyrý jumystary boıynsha da oń nátıjeler bar. Al keshegi te­lekópir barysynda Elbasynyń ruqsat berýimen iske qosylǵan 10 joba, keńeıip-jańǵyrtylǵan 4 joba da osy baǵdarlamanyń jarqyn jetistikteri.

Sonymen, «Indýstrııalandyrý kúninde» Astanadaǵy Táýelsizdik saraıyna búkil bılik basyn­daǵylar, Úkimet músheleri, depýtattar men bıznesmender «tórt kózi túgel» jınaldy. Báriniń nazary aldaryndaǵy alyp ekran, elimizdiń túkpir-túkpirimen lezde tikeleı baılanys­tyratyn – telekópirde. Tizgindi ustaǵan qos júrgizýshi kezegimen óńirlerdi baılanysqa shaqyrdy. Birinshi bolyp Mańǵystaýdan Aqtaý teńiz portyndaǵy qurǵaq júk tasymaldaý kompanııasy tikeleı efırge shyqty. Aqtaý teńiz portyndaǵy qurǵaq júk tasymaldaý kemesiniń kapıtany Mıhaıl Iаlbachev Prezıdent N.Nazarbaevqa kemeniń jaı-japsaryn baıandady. Qazaqstannyń tranzıttik áleýetin arttyrý maqsatynda «Qazaqstan temir joly» kompanııasy atalǵan kompanııany quryp, Qazaqstannyń týy astynda jumys isteıtin, árqaısysynyń syıymdylyǵy 5 myń tonnany quraıtyn 2 keme satyp alǵanyn jetkizgen kapıtan M.Iаlbachev Elbasynan kemelerge ataý berýdi surady.

«Bul – elimizdiń ómirindegi óte mańyzdy oqıǵa. Alǵash ret temir jol, avtomobıl joldary arqyly Batys Qytaıdy Qazaqstan arqyly Kaspıı teńizimen Eýropaǵa jalǵaıtyn memleketke aınalyp otyrmyz. Sondyqtan da qurǵaq júk tasymaldaý máselesi biz úshin mańyzdy bolatyn. Qazir biz sýǵa qazaqstandyq kemelerdi túsirdik. Men barlyq teńizshilerdi jáne mańǵystaýlyqtardy osy zor oqıǵamen quttyqtaımyn. Jalpy, at berý qarapaıym is emes. Onyń zor jaýapkershiligi bar», degen Prezıdent kemelerdiń birin –Túrkistan, al ekinshisin – Beket ata dep atady.

Telekópir arqyly Elbasy nazaryna usynylǵan kelesi joba – «Batys Eýropa – Batys Qytaı» avtojolynyń «Shymkent-Túrkis­tan» ýchaskesiniń ashylýy boldy. Ony Ońtústik Qazaqstan oblysynan tikeleı baılanysqa shyqqan Kólik jáne kommýnıkasııa vıse-mınıstri Mereke Pishembaev tanystyrdy. M.Pishembaev Prezıdenttiń tapsyrmasymen salynyp jatqan «Batys Eýropa – Batys Qytaı» av­tomagıstraliniń bıyl 806 sha­qyrymy aıaqtalǵanyn habarlady. Búginde qurylys jumystary 5 oblysta júrgizilýde eken. Bul jumysqa 35 myń adam tartylǵan. Jańa jol boıynda zamanaýı qyzmet kórsetý oryndary ashylyp jatyr.

О́z kezeginde Elbasy Nur­sul­tan Nazarbaev barsha ońtústik­qa­zaqstandyqtardy osy aıtýly sharamen quttyqtaı kele, «Jol qutty bolsyn! Jańa ǵana Kaspııge túsirilgen 2 kemege at berdik. Bireýiniń aty – Túrkistan, Qoja Ahmet Iаsaýı – bizdiń rýhanı qazy­na­myz. Ekinshisiniń aty – Beket ata. Solardyń arýaǵy bizdi qoldap júrsin degim keledi. Ruqsat», dedi.

Budan ári telekópir arqyly El­­basynyń ruqsatyn alǵan jo­ba­ – «Global Ecological Group Almaty» JShS (GEGA) ón­diristik-logıstıkalyq ortalyǵy. Ká­siporyn dırektory Nıkolaı Ka­shırın ortalyqtyń zamanaýı ta­lap­tarǵa saı zor múmkindikterin baıandady. Onyń aıtýynsha, ortalyq halyqaralyq A standartyna saı salynǵan. Azyq-túlik saqtaýdyń qajetti barlyq temperatýrasyn qamtamasyz ete alatyn arnaıy ortalyq sapaly ári qoljetimdi baǵadaǵy azyq-túlikpen qamtýǵa múmkindik bermek.

Budan ári telekópir baılanysy arqyly Túrkistanǵa gaz qo­syldy. Aıta keteıik, taıaýda ǵana qosylǵan «Beıneý-Bozoı-Shymkent» gaz qubyry arqyly elimizdiń ońtústigine otandyq gaz kele bastaǵany belgili. Sonyń nátıjesinde endi, mine, 200 myńnan astam halqy, 40 myń turǵyn úıi bar Túrkistan qalasy ekologııalyq otynǵa qol jetkizip otyr. Qalaǵa gaz berýge ruqsat etken Memleket basshysy qala turǵyndaryn quttyqtaı kele, «Shymkent-Túrkistan arqyly avtokólik dálizi salyndy. Temir jol bar. Endi gaz keldi. Jaqsylap jumys isteńizder, tabys­ty bolyńyzdar. Elimizge qyzmet etip, óz jaǵdaılaryńyzdy, eldiń jaǵdaıyn oılańyzdar», dedi.

Jalpyulttyq telekópir aıasynda budan ári Prezıdent Almaty oblysyndaǵy Qapshaǵaı kún elektr stansasyn iske qosty. Tikeleı efır arqyly jobany tanystyrǵan «Samuryq-Energo» AQ basshysy Almasadam Sátqalıev Qapshaǵaı kún elektr stansasynyń qýaty 2 MVt quraıtynyn, ol 600 úıdi elektr qýatymen qamtamasyz etýge jetetinin habarlady.

Elbasy jobany zor qýanyshpen qosatynyn jetkize otyryp, «Bul – elimizdiń «jasyl ekonomıkaǵa» kóshýindegi alǵashqy qarlyǵashtardyń biri. Bul joba EKSPO-2017 halyqaralyq kórmesi aıasynda da mańyzdy. Kúnnen qýat alatyn elektr energııasy el ıgiligine jumys isteıtin bolsyn. Iske sát!» dedi.

Aıta ketsek, jalpy ındýstrııa­landyrý baǵdarlamasy aıasynda bul baǵytta iske asyrylyp jatqan jemisti jumystar az emes. Máselen, 2013 jyldyń 11 aıynda eldegi 68 elektr stansasy 83 mlrd. kVsaǵ qýat óndiripti. Tórt jylda óndirý kólemi 10 mlrd.-tan astamǵa ósken. Indýstrııalandyrý baǵdarlamasyna elektr energetıkasy salasynda 14 joba qosylǵan. Búginde onyń 8-i aıaqtaldy. Sol sııaqty, sarqylmas qýat kózderi nysandarda 650 mln. kV saǵat elektr energııasy óndirilgen. Bul baǵytta osy jyly 12 nysan iske qosyldy. Onymen qosa Qordaıda jel elektr parki salynýda. Elimizde osyndaı jel parkterin salatyn arnaıy baǵdarlama júzege asyrylýda.

Prezıdent telekópir arqyly Almaty oblysy Panfılov aýdanyndaǵy Jarkent krahmal-sirne zaýytyn da iske qosty. Atalmysh zaýytta júgeri tereń óńdelip, qantty tolyq aıyrbas­taıtyn ónimder shyǵaryla bas­taıdy. Budan bólek, zaýytpen qosa júgerige qatysty tereń óńdeýdiń klasteri qalyptaspaq. Sóıtip, ındýs­trııalandyrý kartasy aıasyndaǵy nysan shetten ımporttalatyn ónimderdi otandyq ónimmen almastyratyn bolady. Zaýyt azyq-túlik qaýipsizdigi turǵysynan da mańyzdy bolmaq.

«Panfılov aýdany óziniń júgeri suryptary arqyly udaıy maqtanyshqa ıe edi. Alaıda, bul dárejeden sońǵy ýaqytta aıyrylyp qalǵan bolatynbyz. Ony qaıtadan qalpyna keltirýge tıispiz. Osy turǵydan alǵanda júgerini tereń óńdeýge kiriskenderińiz qýantady», dedi Elbasy N.Nazarbaev.

Indýstrııalandyrý baǵdar­lamasy aıasynda qarqyn alǵan salanyń biri – qurylys. Qazirgi tańda Qazaqstan ózine qajetti sement, armatýra, qurylystyq boıaý­lardy túgel ózinde shyǵarady. Osy maqsattardy kózdegen Jambyl oblysyndaǵy «Qurylys-Polımer» JShS búginge ınnovasııalyq baǵyttaǵy qurylys materıaldaryn shyǵarýmen aınalysady. Keshe telekópir arqyly Elbasyna osy kásiporynnyń ónimderi tanystyryldy.

«Bizdiń zaýyt postkeńestik keńistik elderi úshin teńdessiz ónim shyǵarady. Ol jol, ǵımarat pen ózge de qurylystarda paıdalanylady. Bizdiń taýarlardy qoldaný nysannyń ózindik qunyn 10-12 paıyzǵa deıin azaıtady. Shyn máninde biz qymbat qurylys materıaldaryn polımerlerge almastyramyz. Bizdiń ónimderimiz «Batys Eýropa-Batys Qytaı» jolynyń qurylysynda qoldanylyp jatyr», dedi «Qurylys-Polımer» JShS dırektory Mark Veksler.

Memleket basshysy qural-jab­dyqtary TMD elderi boıynsha bire­geı bolyp tabylatyn nysannyń iske qo­sylýymen quttyqtap, sáttilik tiledi.

«Indýstrııalandyrý kúni» aıasynda iske qosylǵan taǵy bir kásiporyn – Qaraǵandy oblysyndaǵy temir-beton óndirý óndirisi.

«KKK Beton» JShS málimetine qaraǵanda, atalǵan óndiristi júzege asyrýda álemdik úzdik tájirıbe zer­delengen. Zaýytta turǵyn úı, óner­kásiptik, aýyl sharýashylyǵy qury­lysyna qajetti ónimder shyǵa­rylady. Osy oraıda zaýyt ónimderi qu­rylys merzimi men shyǵystardy aıtarlyqtaı azaıtýǵa múmkindik bermek.

О́ndiris ornyn ashýǵa ruqsat bergen Elbasy óz sózinde bul óte mańyzdy kásiporyn ekenin tilge tıek etip, onyń elimizdiń qurylys sa­lasyna aıtarlyqtaı paıdasy tıe­tinin atap ótti. Qazirgi kezde halyq úshin «Qoljetimdi baspana-2020» baǵdarlamasyn júzege asyrý­damyz. Barsha Qazaqstanda búgin­de qurylys krandary qurylyp, qu­ry­lys jumystary júrýde. Son­dyq­tan da biz nemis tehnologııasyna negizdelgen osy kombınattardy Germanııadan aldyq. Bul kombınattardyń qurylysy baspana qunyn 15-30 paıyzǵa tómendetýge múmkindik beredi. О́z kezeginde osy ónimder jeńil, energııa únemdegish tehnologııaǵa negizdelgen», dedi Elbasy.

«Indýstrııalandyrý kúni» aıa­­synda Prezıdent Nursultan Nazar­baev Qostanaı qalasyndaǵy surypty prokat (bolat ıleý) zaýytyn iske qosty. Qostanaı qalasynda 2,5 jyl ishinde jańadan eń zamanaýı jáne qýatty metall suryptaý zaýyty salynǵan. Bul kásiporyn qurylys armatýrasyn óndiredi. О́ndiris kólemi – jylyna 450 myń tonna. Zaýytta 250-den astam adam jumys isteıdi, al ortasha jalaqy mólsheri 160 myń teńge. Jobanyń iske asyrylýyna Qazaqstan damý banki men «Damý» kásipkerlikti damytý qory qoldaý kórsetken.

«Qostanaıda mundaı metal­lýr­gııalyq kásiporyn paıda bolǵanyna qýanyshtymyn. 450 myń tonna surypty prokat Keńes Odaǵy ólshemi boıynsha da iri kásiporyn bolyp sanalady. Bul qajetti ónim. Biz Qazaqstanǵa úlken kólemde qurylys metalyn, armatýralardy jáne basqa ónimderdi tasymaldaımyz. Sondyqtan da mundaı zaýyttyń iske qosylýy aıryqsha qýantady», dedi Memleket basshysy.

Telekópir barysynda, sondaı-aq, Ońtústik Qazaqstan oblysyndaǵy «Hımfarm» AQ-tyń jańa óndiristik qýaty jarııa boldy. Sebebi, bul ındýstrııalandyrý baǵdarlamasynyń bir bóligi bolyp tabylady. Bul kásiporyn dári-dármek shyǵaratyn jáne farmasevtıkalyq ónimniń ishki óndirisin 50 paıyz qamtamasyz etip otyrǵan aımaqtaǵy jalǵyz zaýyt. Jobany júzege asyrý tórt kezeńge bólingen. Quny 15 mlrd. teńgeden asady. Onyń óndiristik qýaty artýynyń arqasynda 500 adamdy jumyspen qamtymaq. Elbasy bul óndiris ornyn Qazaqstan úshin óte mańyzdy dep atady. Qazirgi kúni dári-dármektiń kópshiligin syrttan ákelip otyrǵanymyzdy eske salǵan Prezıdent bul zaýyttyń ósip-órkendeýine memleket úlken kóńil bólip otyrǵanyn aıtty.

Telekópir arqyly efırge shyqqan taǵy bir kásiporyn – Pavlodar oblysyndaǵy kúıdirilgen anod shyǵarý zaýyty. Zaýyttyń óndiristik qýaty jylyna 136 myń tonna. Jobany júzege asyrý «Qazaqstan elektrolızdi zaýytyndaǵy» alıýmınıı daıyndaýdyń ózindik qunyn arzandatýǵa jáne bastapqy alıýmınıı daıyndaýda qazaqstandyq mazmundy ulǵaıtýǵa múmkindik beredi. Jobanyń jalpy quny 36,1 mlrd. teńgeni qurap otyr, al jańa jumys oryndarynyń sany – 470.

Iske qosylǵan jobalardyń biri – Mańǵystaý oblysyndaǵy jol bıtýmyn óndirý zaýyty. Kásiporynnyń jumysyn bastaýǵa ruqsat bere otyryp, Elbasy barsha qazaqstandyqtardy bul jetistikpen quttyqtady. «Osy zaýyttyń salynýyna qatysty men birneshe ret Qytaı Halyq Respýblıkasynyń basshylarymen kelissóz júrgizdim. Ońaı bolǵan joq. О́ıtkeni, jolǵa tóseıtin bıtýmdy Reseıden, Bashqurtstannan satyp alyp keldik. О́zimizde shıkizat boldy, asfalt bolǵan joq. Endi myńdaǵan shaqyrym joldarymyz ózimizdiń bıtýmmen qamtamasyz etiletin bolady. Bul – úlken qýanysh. Barshalaryńyzdy zaýyttyń iske qosylýymen quttyqtaımyn. Barlyqtaryńyz jumys ornyn aldyńyzdar. Elge úlken paıda túsetin boldy», dep atap ótti.

Telekópir barysynda Prezıdent, sondaı-aq, О́skemendegi fotoelektr plastınalaryn shyǵarý zaýytyn iske qosty. Jobanyń jaı-japsaryn «Kazakhstan Solar Silicon» JShS-nyń bas dırektory Vladımır Lı tanystyrdy. «Maýsym aıynda Siz bizdiń salynyp jatqan zaýyt­ta bolyp, jyl aıaǵyna deıin óndiristi iske qosýdy tapsyrǵan edińiz. Búgin qazaqstandyq kún panelderi óndirisiniń tolyq sıkli qalyptasqanyn qýana habarlaımyn. Biz jańa ónim shyǵarýǵa daıynbyz. О́ndiristi iske qosýǵa ruqsat berýińizdi suraımyz», dedi ol. Prezıdent bul zaýyttyń elimiz úshin túbegeıli jańa ınnovasııalyq kásiporyn ekenin atap ótti. «Sizder qýaty jylyna 65 myń megavatt panelder shyǵarasyzdar. Bul elektr stansasynyń qýatyna para-par. Men osy qýanyshpen sizderdi quttyqtaımyn. Bul zaýyt EKSPO-2017 kórmesin ótkizgen kezde negizgi brend bolady degen oıdamyn. Men zaýyttyń jumysyn, onyń damýyn baqylaıtyn bolamyn», dedi Memleket basshysy.

Mashına jasaý, onyń ishinde avtomobıl qurastyrý –óndiristiń eń jedel damyp otyrǵan salasy. Buǵan deıin Qazaqstan avtomobılderdi qurastyryp kelse, endi avtomobıl óndiretin jańa kezeńge aıaq bastyq. «Saryarqa AvtoProm» – respýblıkadaǵy orny erekshe, avtokólik qurastyrý salasyndaǵy asa iri kásiporyn. «Qazaqstanda jasalǵan» degen brendtiń tarıhy naq osy zaýyttan bastalady. Koreıa kompanııasymen birlesken kásiporyn «Ssang Young NOMAD» dep atalatyn tuńǵysh qazaq avtokóligin jasap shyǵarmaq.

Indýstrııa ıgiligi

ÚIID baǵdarlamasy aıasynda 2013 jylǵy paıdalanýǵa berilgen ınvestısııalyq-jobalardyń ashylýyna arnalǵan jalpyulttyq telekópir ótkizgennen keıin Elbasy Táýelsizdik saraıyndaǵy saltanatta ındýstrııalyq-ınnovasııalyq da­mý baǵdarlamasyn júzege asy­rý­dyń alǵashqy besjyldyǵynyń sheshýshi tórt jylynyń jumys qo­rytyndysyn jáne ÚIID baǵ­dar­lamasynyń ekinshi besjyldyǵynda atqarylatyn mindetterdi saralap, sóz sóıledi.

Biz ár jyldyń aıaǵynda dástúrge aınalǵan óndiristi jańǵyrtý kúnin atap ótip kelemiz, dep bastady óz sózin Memleket basshysy. Sońǵy jyldary ındýstrııalyq ınnovasııalyq jo­balar bizdiń eń negizgi baǵy­tymyz bolyp keledi. Elimizdi damy­tý­dyń údemeli ındýstrııalyq-ınno­vasııalyq baǵdarlamasynyń birinshi besjyldyǵyn aıaqtap kelemiz. О́tken tórt jylda 500-den astam jańa kásiporyn iske qosyldy, 60 myńnan astam jańa jumys orny ashyldy. Búginde buryn elimizde múlde bolmaǵan óndiristiń, taýarlardyń jańa túrlerin iske qosyp kelemiz. Bul bizdiń álemniń eń damyǵan 30 eliniń quramyna kiremiz degen maqsatymyzdy oryndaýdaǵy mańyzdy tabysymyz bolyp sanalady. Endi biz ozyq tehnologııalar boıynsha damyp, ozǵan eldermen básekege túsemiz. Bizdiń shyǵaratyn ónimderimiz meılinshe sapaly, suranysqa saı bolsa ǵana álemdik básekege tótep bere alamyz. Endi óndiristi damytýdyń 2020 jylǵa deıingi ekinshi besjyldyǵyn júzege asyratyn bolamyz.

Biz alǵashqy besjyldyqtyń tórt jylyn qorytyndylap, máre mejesine shyqtyq, dep jalǵastyrdy sózin Elbasy. Indýstrııalandyrýdyń zańnamalyq negizi qalanyp, turaqty túrde jetildirilip keledi. Elimizde jańa óndiris oryndary, myńdaǵan jumys oryndary ashylýda. О́zderińiz kórip otyrǵandaı, olardyń kópshiligi bizdiń elimizde buryn bolyp kórmegen kásiporyndar. «Bıznestiń jol kartasy-2020», «О́ndirýshi-2020», «Eksportqa shyǵarýshy-2020» jáne basqa baǵdarlamalar is júzine asyrylýda. Jalpy alǵanda, ındýstrııalandyrý kartasy boıynsha 900 naqty ındýstrııalyq joba is júzine asyrylýda. О́zderińiz kórip otyrǵandaı, temir jol salasynda úlken jumystar atqaryldy. Qazaqstanǵa «Alstom», «Djeneral elektrık», «Talgo» sııaqty álemdik iri korporasııalar keldi. Dúnıe júzine aty áıgili bul alyptardyń bizdiń elimizge kelýiniń mańyzy zor. О́ıtkeni, bul transulttyq kompanııalardyń kelýiniń nátıjesinde biz olardyń baı tájirıbesin ıgeremiz, ozyq tehnologııasyn alamyz jáne búgingi zamannyń ozyq kásiporyndarynda ózimizdiń kadrlarymyzdy shyń­daımyz.

Odan ári Elbasy bizdiń elimizde teplovozdardyń jolaýshy jáne júk vagondarynyń qalaı jasalyp jatqanyna, avtomobıl óndirisiniń damýyna toqtalyp ótti. Mundaı serpindi jobalar buryn-sońdy Qazaqstanda júzege asyrylyp kórgen joq. Bul bizdiń bárimizdi qýantady. Bul – bizdiń ortaq jeńisimiz, bar­lyq qazaqstandyqtardyń jeńisi, dep atap kórsetti Nursultan Nazar­baev. Is júzine asyrylǵan bul shara­lardyń barlyǵy elimizdiń básekege qabilettigin arttyryp, qazaq­standyqtardy laıyqty jumyspen qamtamasyz etip, olardyń turmys-jaǵdaıyn jaqsartady.

Júzege asyrylǵan osy jo­ba­­lardyń nátıjesinde 2013 jyl­dyń qorytyndysy boıynsha, ekonomıkanyń ósimi 6 paıyz bolady dep kútilýde, dedi Memleket basshysy. Álemniń barlyq memleketteri bastan ótkerip otyrǵan qazirgi álemdik daǵdarys jaǵdaıynda bul jaqsy kórsetkish. Inflıasııa 5 paıyzdy qurasa, jumyssyzdyq 5,2 paıyzdan aspaıdy. Bul da sózsiz óte jaqsy kórsetkish. Jalpy alǵanda, elimizde ındýstrııalandyrý úderisi óte jaqsy bastaý aldy. Qazir 2020 jylǵa deıingi kezeńge arnalǵan ındýstrııalandyrýdyń ekinshi besjyldyǵy jobasymen jumys júrip jatyr. Birinshi besjyldyqtyń tájirıbesin eskere otyryp, bizdiń budan keıingi qadamymyz naqty saralanǵan jáne dál eseptelgen bolýy tıis, dedi Memleket basshysy.

Nursultan Nazarbaev ekinshi bes­jyldyqtaǵy mindetterdi aıqyn­daý kezeńinde barlyq jobanyń sapasyna, tıimdiligine jáne ózara baılanystylyǵyna den qoıǵan jón ekendigine nazar aýdardy. Qazaqstan Prezıdenti atap ótkendeı, Úkimet ınvestısııa tartýdyń naqty josparyn jasap, iske asyrý úshin usynylǵan árbir jobany tyńǵylyqty elep-eksheýi tıis.

Elimizdi ındýstrııalandyrý boıynsha aldaǵy ýaqytta atqarylatyn jumystyń negizgi úrdisterine toqtalamyn, dedi odan ári Memleket basshysy. Birinshiden bizge ne isteý kerektigi jónindegi basymdyqty naqty aıqyndap alý kerek. Bul rette barlyq baǵyttardaǵy jumysqa kúsh-jigerimizdi shyǵyndamaı, birneshe salany damytýǵa shoǵyrlanýymyz kerek. Alǵashqy kezekte elimizdiń ekonomıkasynyń básekelestikke qabilettigin qamtamasyz etýimiz kerek. Biz úshin mundaı salalarǵa munaı-gaz, taý-ken, tamaq ónerkásipteri, qurylys materıaldaryn shyǵarý óndirisi jáne agroónerkásiptik keshenderin jatqyzýǵa bolady. Osy salalardyń aınalasynda qosalqy kásiporyndar jelisi qurylýy tıis. Solardyń kómegimen shıkizatty daıyn ónimge deıin jetkizý qajet. Máselen, búgin bizde tabıǵı munaı-gaz qory bar. Biz ony tereń óńdeý dárejesine deıin jetkizýimiz kerek. Ol úshin qazir bizde Atyraý oblysynda áleýetti munaı-hımııa kombınattary salynýda. Iаǵnı, tek shıki munaı ǵana óndirmeı, ony daıyn ónimge deıin, polımerlerge deıin jetkizýimiz kerek. Gaz salasynda da tereń qaıta óńdeý óndirisi bolý kerek. Mine, osy kásiporyndardyń aınalasynda shaǵyn jáne orta bıznes kásiporyndaryn qurý kerek.

Keshe men Qazaqstanda joǵary sapaly altyn óndirisi boıynsha birinshi affınaj zaýytynyń ashylýyna qatystym. Endi tek altyn ǵana óndirip qoımaı, odan ári altyn buıymdaryn shyǵarýǵa deıin jetý kerek. Mine, bizdiń bas­ty mindetimiz, dedi Memleket basshysy. Agroónerkásip salasynda da ónimder bar, ony álemdik dárejedegi tamaq ónerkásibi ónimderiniń dárejesine jetkizýimiz kerek. Olar osyndaǵy kórmede birshama kórsetilgen. Alaıda, bul áli jetkiliksiz. Osy kásiporyndardyń aınalasynda qyzmet kórsetý salasyn damytý úshin bul bızneske zor múmkindikter beredi. Men barlyq iri kompanııalardyń basshylaryn osy máseleni damytýǵa taǵy da shaqyramyn. Bul iri kásiporyndarǵa qajetti qandaı da qyzmet kórsetý salasyn shaǵyn kásipkerlikke berip, kóptegen adamdardyń jumyspen qamtylýyna múmkindik jasaýy kerek. Biz tájirıbe men bilim jáne jańa tehnologııalar alý arqyly otandyq ınnovasııany ózimiz qura alamyz.

Memleket basshysy dástúrli sala­lardaǵy ósimniń joǵary qarqynyn saqtap qana qoımaı, olardyń ónimdi óńdeýge mamandanýyn qamtamasyz etý qajettiligine de basa nazar aýdardy. Osy basymdyq berilgen sektorlarda naqty transulttyq kompanııalarmen maqsatty jumys júrgizip, olardyń mashına jasaý keshenderin ózimizge ákelýge kúsh salý qajettigin atap kórsetti. Bizge «velosıped» oılap tabýdyń qajeti joq. Álemde barlyq múmkindikter qazir jasalyp qoıylǵan. Tek endi Qazaqstanǵa osyndaı bıznestiń kelýi úshin qolaıly jaǵdaı týǵyzý qajet, dep jalǵastyrdy óz sózin Elbasy. Bizdiń aýylsharýashylyq eńbekkerleri «Djon dır» jáne basqa markaly sheteldik kombaındardy kóptep satyp alady. Nege mundaı kombaındar shyǵaratyn zaýyttar bizde joq? Nege bul kompanııalar bizge kelip óz ónimderin shyǵarmaıdy? Biz olardyń eń kóp tutynýshysy bolyp sanalamyz ǵoı. Mine, Úkimet naq osyndaı iri máse­lelerdi sheshýmen aınalysýy kerek.

Biz mundaı mindetti ındýs­trııalandyrýdyń alǵashqy kezeńinde qoıǵan bolatynbyz, alaıda sodan keıin birtindep báseńsitip aldyq, dep jalǵastyrdy odan ári óz sózin Elbasy. Árıne, bul ońaı mindet emes. Osy máselege qaıta aınalyp soǵý kerek jáne ony is júzine asyrý qajet. Eger osyndaı jumystardyń nátıjesinde biz básekege qabiletti otandyq kompanııalardy nemese birlesken kásiporyndardy qura otyryp, eki nemese úsh dástúrli sektorlarymyzdy damytatyn bolsaq, bul bizdiń jumsaǵan kúsh-jigerimiz ben shyǵyndarymyzdyń aqtalǵany dep bilý kerek.

Indýstrııalyq saıasat álemdik ózgeristerge, únemi damıtyn tehno­logııalarǵa turaqty túrde daıyn bolýy kerek. Qazir jumys istep turǵan keıbir salalar erteń mańyzdylyǵyn, básekege qabilettigin joǵaltýy múmkin. Mine, osyndaı kezeńde ózgerýge beıim bolý kerek. Mundaı jaǵdaıǵa, ásirese, shaǵyn jáne orta bıznes daıyn bolýy kerek. Biz ózimiz jıi mysalǵa keltiretin Koreıanyń kóptegen ónerkásiptik sektorlary bizdikine uqsas bolǵan. Alaıda, olar keıbir salalardaǵy óndiristiń álemdik rynokta suranysqa ıe bolmaıtyn taýar shyǵarýyn toqtatyp, rynokta suranysqa ıe basqa ónimderdi óndirýge kóshken. Bul máseleni shaǵyn jáne orta bıznes óte sezinýi qajet. Olar rynok konıýnktýrasyna baılanysty jedel ózgerip otyrý kerek.

Bizdiń ekonomıkamyzdyń dás­túrli salalarynda olardyń ónim­di qaıta óńdeýge mamandanýyn qam­tamasyz etýimiz qajet. Iá, búginde rynok konıýnktýrasynda taý-metallýrgııa salasy shıkizat baǵasyna baılanysty qıyndyqtarǵa tap bolyp otyr. Mundaı jaǵdaıdyń turaqty túrde bolýy múmkin emes. Álem ekonomıkasy bizdiń ónim­derimizdi paıdalanatyn bolady, olardyń metalǵa jáne biz shyǵa­ratyn jartylaı fabrıkattarǵa degen suranysy artady. Sol ýaqyt­qa daıyn turý kerek. Bizdiń bul dás­túrli sektorlarymyzdyń kásip­oryndarynyń aınalasynda úıle­simdi óndiris damýy kerek. Geolo­gııalyq barlaý jumystary damytylyp, ınjenerlik-servıstik qyz­mettiń óristeýi qajet.

ShOB-ty aıaqtan shalmaıyq

Endi shaǵyn jáne orta bıznes­ke keńinen toqtalǵym keledi. Bul «Qazaqstan-2050» Strategııasynyń negizgi máselesi, dedi odan ári Memleket basshysy. Damyǵan el­derdiń ekonomıkasynda shaǵyn jáne orta bıznes (ShOB) jalpyulttyq ónim kóleminiń jartysyn jáne odan da kóbin óndiredi. Máselen, Germanııanyń shaǵyn jáne orta bıznes salasynda eńbekke qabiletti turǵyndardyń 60 paıyzy jumys isteıdi. Bul sektor osy memlekettiń ulttyq tabysynyń 50 paıyzyn beredi. Ulybrıtanııadaǵy eresek turǵyndardyń 48 paıyzy shaǵyn jáne orta bıznes salasynda eńbek etse, Japonııa turǵyndarynyń 70 paıyzy ShOB salasynda jumys isteıdi. Kanadada IJО́-niń 46 paıyzyn ShOB óndirse, Italııada bul kórsetkish 70 paıyzǵa teń. AQSh-ta bul kórsetkish 97 paıyzdy quraıdy. Al bizdiń elimizdiń IJО́-sindegi shaǵyn jáne orta bıznestiń úlesi 25 paıyzdy quraıdy. Bul biz úshin jaman kórsetkish emes. Alaıda, biz bolashaqta álemdegi eń damyǵan 30 eldiń quramyna kirýdi maqsat etip otyrmyz ǵoı. Joǵaryda men mysalǵa keltirgen memleketter osy otyzdyqtyń quramyna kiredi. Endeshe, biz de osy jetistikke umtylýymyz kerek.

Kez kelgen memlekettiń tarı­hyndaǵy ozyq korporasııalardyń, tabysty bıznesmenderdiń, tipti, búgingi zamandaǵy ekonomıkanyń kez kelgen kóshbasshysynyń shejiresine zer salyp qaraıyqshy. Olar neden bastaǵan eken? Olardyń barlyǵy da kishigirim nárseden, shaǵyn ká­siporynnan bastaǵan. Mine, osy kishigirim bastaýdan álemdik alyp korporasııalar ósip shyqty. Men Qazaqstan da osy joldan júrip ótýge tıis dep esepteımin, dep jal­ǵastyrdy sózin odan ári Elbasy.

Memleket basshysy jastardyń shaǵyn jáne orta bızneske belsen­dilikpen qatysýy kerektigin aıtty. Bizdiń elimizde bıznes júrgizý úshin barlyq qolaıly jaǵdaılar jasalǵan. Qazir Qazaqstanda 800 myń ShOB sýbektileri jumys isteıdi. Bul sektorda elimizdiń 2,4 mıllıonǵa jýyq turǵyndary jumys isteıdi. Sońǵy bes jyl ishinde ShOB óndiretin taýarlar 1,6 ese ósti nemese 2008 jylǵy 4,9 mıllıard teńgeden 2012 jyly 8,3 mıllıard teńgege deıin artty. Jahandyq reıtıng boıynsha, bizdiń elimiz bıznes júrgizýge eń qolaıly jaǵdaı týǵyzǵan elderdiń qataryna kiredi. Búkilálemdik banktiń baǵasy boıynsha Qazaqstan bıznes júrgizý jeńildigi boıynsha óziniń byltyrǵy kórsetkishin 7 pozısııaǵa jaqsartyp, 7-oryndy ıelendi. Kásiporyndardy tirkeý dárejesi boıynsha bizdiń elimiz 55-orynnan birden 65-orynǵa jyljyǵan. Nesıe berý kategorııasy boıynsha biz óz jaǵdaıymyzdy 14 pýnktke jaqsarttyq. Biz bul baǵytta maqsatty túrde jumys júrgizip kelemiz, dep atap kórsetti Elbasy.

Shaǵyn jáne orta bıznes – laıyqty jumys orny. Osy rette shaǵyn kásiporynda 5 adam jumys isteı me nemese 10, 50, 100 adam ju­mys isteı me, báribir. Bul bıznestiń bári biz úshin mańyzdy. О́ıtkeni, ol – otbasylary úshin turaqty túrdegi tabys kózi, qoǵamnyń gúldenýiniń negizi. ShOB – jekemenshikke degen yqtııatty kózqaras. Bul – adal jáne tabandy jumystyń nátıjesi. Mundaı shaǵyn bıznes sýbektileri bizdiń jalpyǵa birdeı eńbekke negizdelgen qoǵamymyzdyń tiregi. Týrasyn aıtsam, shaǵyn jáne orta bıznes sýbektilerin damy­týda elimiz úshin úlken jetis­tikterdi kórmeý – soqyrlyq jáne túsinbeýshilik. Shaǵyn jáne orta bıznes ıeleriniń qaltasyna qol suq­qan sheneýnik jemqor ǵana emes, ol el bolashaǵynyń eń qaýipti jaýy, dedi Memleket basshysy.

Tekserýshiler de tekserilsin

Munan keıin Elbasy bizdiń elimizde eń ary ketkende eki urpaq­tyń ókilderi ǵana bıznespen shuǵyldanyp jatqandyǵyn eske salyp ótti. Iаǵnı, biz bul jóninen áli jas elmiz. Bizdiń qoǵamymyzda jekemenshik dástúri áli tolyq qalyptasyp, bel alyp kete qoıǵan joq. Al onyń zańdyq negizderi bolsa, damý ústinde keledi. Sondyqtan bizdiń elimizde búgingi kúnge deıin Keńes Odaǵynan beri qalyptasqan eski sıpattaǵy zańdardyń butaqtary tolyq qyrqylyp bola qoıǵan joq.

Sondyqtan da Qazaqstanda bıznespen shuǵyldanýshylardyń ózi de ári-sárilik jaǵdaıy basym. Munyń bir sebebi, bıznestiń mamandyq retinde tolyq qalyptaspaǵandyǵy. Kásipkerlerdiń ózderi keshe bir sharýamen aınalyssa, búgin ekinshi bir iske áýestenedi. Al erteń basqa bir salaǵa kóship ketýi de ǵajap emes. Sóıtip, ár istiń basyn bir shalyp júre beredi.

Demek, bıznes úshin búgin tek osy iske kiristi degen málimgerlik sóz jetkiliksiz bolyp tabylady. Bizge tereń strategııalyq jospar quryp úırený kerek. Bıznestiń ózine mine, osy arqyly kelýimiz kerek.

Osy rette Elbasy qazirgi bız­nestiń boıyndaǵy basqa qıyn­shylyqtardy aıtpaǵanda búgingi kúni is júrgizý maqsatynda jer alýdyń ózi ońaıǵa túspeı kele jatqan­dyǵyn, ol úshin adamdar júzde­gen mekemelerdi saǵalap, bosqa áýre­shilikke túsetindigin synǵa aldy. Bul, árıne, bılik oryndary týyndatyp otyrǵan kemshilikter. Barlyq mınıstrlikter bıznesti tekserý isimen aınalysqysy keledi. Tipti, basqany bylaı qoıǵannyń ózinde, Parlament qasynan qurylǵan Esep palatasynyń ózinde osyndaı pıǵyl bar. Al onyń mindeti tekserý júrgizý emes, aýdıt júrgizý arqyly kásipkerlik salasyna kómek kórsetý bolyp tabylady.

Osy rette Elbasy jalǵan aryz­­dardy týyndatatyn domalaq hat­tar qabyldanbaıdy desek te, tek­serýshilerdiń birsypyrasy ony qoldan uıymdastyratyndyǵyn, sóıtip, tekserý úshin negizder tabýǵa tyrysatyndyǵyn qaperge salyp ótti. Eger jaǵdaı osylaı jalǵasa berse, óziniń Qazaqstanda tekserý­men shuǵyldanatyn keıbir uıym­dardy taratý jóninde sheshim qabyl­daıtyndyǵyn jetkizdi. Elbasynyń bul sózi kópshiliktiń kóńilinen shyqqan bolýy kerek, zaldaǵylar qyzý qol shapalaqtap jiberdi.

Eger biz bıznesti órkendetý isin zańdy túrde durystap bekitpesek, qazaqstandyqtardyń oǵan degen qurmet sezimin oıatýǵa qozǵaý sala almasaq, onda biz alysqa bara almaımyz. Men osy rette bizdiń jas qazaqstandyqtardyń úlkenderdiń jaman tájirıbelerin qalaısha qabyldap úlgergendikterine tańda­nysymdy jasyrmaımyn. Keńestik zamanda bizdi eger kórshińde artyq sıyr paıda bolsa, ony hat jazyp, muny mindetti túrde tekserý kerek deıtin. Al endi amerıkalyqtardyń tájirıbesine nazar aýdarsaq, baıyp ketken azamatqa onyń dosy kelip maǵan mıllıondardy qalaı tapqandyǵyńdy úıretshi dep qolqalaıdy. Qazir Amerıka qaı deńgeıde, biz qaı deńgeıdemiz? Mine, máseleniń mánisin osyǵan qarap-aq ańǵara berińizder, dedi Elbasy.

Munan keıin Memleket basshysy bizdiń naryqtyq qatynastardy quryp jatqan el ekenimizdi taǵy bir eske sala ketti. Sondyqtan da bizde bıznes erekshe mánge ıe bolyp otyr. Bıznesmen, ıaǵnı isker adam isti uıymdastyryp, adamdarǵa jumys tabady, jalaqy tóleıdi. Damýdyń negizi mine, osynda tur.

Men bizdiń zańdarǵa keshiktirmeı dereý revızııa júrgizý kerek dep esepteımin. Elimizde bıznestiń damýyna kedergi keltirip otyrǵan normalardy anyqtaýymyz kerek. Bul iste kásipkerlerdiń ulttyq palatasy jetekshi ról atqarýǵa tıis. Eger qazirgi Úkimet óziniń barlyq mınıstrlerimen birge men aıtyp otyrǵan naq osy máselelermen shuǵyldanatyn bolsa, onda búkil Qazaqstan boıynsha shaǵyn jáne orta bıznes kúrt damý sıpatyna ıe bolady. Sonda biz Premer-Mınıstrimizdi dáriptep, oǵan alǵysymyzdy aıtatynymyz anyq, dedi Elbasy. Sonymen qosa: «Osy isti óz qyzmetińizdiń ózegi etip alyńyz. Ár jyl saıyn elimizdegi bıznespen shuǵyldanýshylardyń qatary óse beretin bolsyn. Ár jyl saıyn jańa kompanııalar ashylyp jatsyn», dedi Úkimet basshysy Serik Ahmetovke qarata.

Memleket basshysy sóz bolyp otyrǵan iske qatysty ekinshi másele retinde aldymyzdaǵy ekinshi besjyldyqtyń josparyn jasaǵan kezde ony «Bıznestiń jol kartasymen» sáıkestendirý qajettigin atap kórsetti. Naqty bıznes kózi urpaqtan-urpaqqa aýysyp otyratyn otbasylyq dástúrge aınalýy tıis. Qazirgi ǵylymı-tehnıkalyq progress pen ekonomıkalyq aǵymdar bolashaqta bári de úıde óndiriletindeı jaǵdaıǵa qaraı kele jatyr. 3D prınteri kádimgi qolǵa ustaıtyn qasyqtan bastap, etikke deıin barlyq qajetti taýarlardy óndirip bere alatyndaı dárejege ıe. Sóıtip, qazirgi konveıerlik óndirister birte-birte shetke yǵysa bastaıdy. Zamannyń qazirgi alǵa jyljyp kele jatqan baǵyty boıynsha aıtqanda bir kezderi tokar, slesar sekildi mamandyqtardyń ózi qaıda qalatyndyǵy belgisiz. Tipti, ınternettiń ózi de ózgeretin bolady. Biraq tirshiliktiń negizgi kózi retinde shaǵyn bıznes burynǵysynsha óz máninde qala beredi. Ol ınno­vasııalyq kásiporyndardyń aınalasynda qurylyp, damıtyn bolady.

Qazir biz osyǵan umtylyp otyrmyz. Osy jaǵdaıdy qalyptastyrý – Úkimettiń, «Atameken odaǵy» ulttyq palatasynyń, barlyq deńgeıdegi ákimderdiń mindeti», dedi Memleket basshysy.

Búgingi kúni Qazaqstanda shaǵyn jáne orta bıznesti damytýǵa degen qamqorlyq kúshti. Aýylǵa shaǵyn nesıeler berilýde. Bıznes úshin beriletin nesıeniń paıyzdyq mólsherlemeleriniń bir bóligin memleket moınyna alýda. Qazirgi kúni kómektiń mundaı túrlerin kórsetip otyrǵan basqa memleketterdi tabý­dyń ózi qıynǵa soǵady. Osy rette Elbasy bizdiń elimizge kásipkerler úshin, iskerler úshin qamqorlyqtyń bar ekendigin, biraq uıymdastyrý jumystarynyń nashar júrgizilip jatqandyǵyn aıtyp ótti.

Men osy rette aýyldan bastap qalaǵa deıin shuǵyldanýǵa bolatyn jeńil bıznestiń júz túrin kórsetip beretin arnaýly aqparattyq keńes berý quralyn ázirleý jóninde tapsyrma bergen edim.

Ol daıyn bolyp, bızneske kó­mek kórsetý maqsatynda qurylǵan portalǵa ornalastyryldy. Mine, osy aqparattyq keńes berý oqýlyǵy ispettes quraldy ár kún saıyn el ishine taratyp, qoljetimdi etý máselesin oılastyryńyzdar. Bul bizge árbir adamnyń óz otbasyn asyraý jóninde tıimdi keńes alýyna kómektesetin bolady, dedi Elbasy.

Elbasy úshinshi másele retinde sheneýnikterdiń bıznesti zańsyz tekserýlerine qatysty zań sharalaryn kúsheıtý qajettigin atap kórsetti. Ázirge prokýratýra ózi­niń bul mindetimen jetkilikti shu­ǵyldanyp otyrǵan joq. Bıylǵy jyldyń toǵyz aıynda ǵana elimizde 140 myń tekserý júrgizilgen eken. Olardyń jartysynan astamy jos­parsyz tekserýler bolyp shyqty. Sheneýnikter mundaı tekserýlerge kóbinese belgisiz adamdardyń aryz-shaǵymdaryn negiz etip alǵan.

Memleket basshysy elimizde tenderler men kon­kýrstardyń qalaı júrgiziletindigine osy jolǵy sózinde de naqty mysaldar keltirip ótti. Memleket erekshe mán berip otyrǵan áleýmettik nysandar, sonyń ishinde mektepter men aýrýhanalar qurylysy bastalady da, aıaqsyz qalyp jatady. О́ıtkeni, olar negizsiz toqtatylady. Nege deseńiz, komıssııa osylaı sheshti desedi. Muny odan ári sot óz óndirisine alady da, al ony júrgizý 2-3 aıǵa, tipti, 6 aıǵa sozylyp ketedi. Osy ýaqyttardyń barlyǵynda mańyzdy nysandaǵy qurylys jumystary toqtap turady. Sonan keıin bıylǵy jyly 50 mıllıard teńge taǵy da ıgerilmeı qaldy deımiz. Nelikten bizde qurylys jumysyna qatysty istermen sot aınalysady? Sebebi, bizde zańda osylaı jazylǵan. Biraq biz bul kedergini áli kúnge deıin joıa almaı kelemiz. «Mundaı jaǵdaıda qalaı damýǵa bolady?!» dep surady Elbasy zaldaǵylardan. Jáne osy jerde taǵy da domalaq aryzdar, ıesiz shaǵymdar qaralmaıtyndyǵyn taǵy da bir qatań túrde eske salyp ótti. Zańsyz tekserýge kelgen tekserýshini búkil el kóleminde jarııa etip, jaryqqa alyp shyǵýymyz kerek. Qarjy polısııasy, sizder nege bızneske suǵynasyzdar? Sizderdiń mindetterińiz memleket qarjysyna qol salǵan uryny anyqtaý. О́ıt­­keni, sybaılas jemqorlyq bizde memlekettik qyzmetkerge qatys­ty qubylys. Solardy ustańyz­dar da, tekserińizder. Al ekono­mı­kalyq máselemen salyq qyzmeti aınalysa­tyn bolsyn. Sybaılas jem­qor­lyqpen qarjy polısııasy, prokýratýra organdary shuǵyldansyn, dedi Elbasy.

Osy rette «Qazatomprom» kompa­nııasyna qatysty kóptegen tekserýlerdiń júrgizilgeni mysal retinde keltirildi. Tekserýshiler kompanııanyń durys jumys is­teýine múmkindik bermegen. Al kom­panııa bolsa, ýran satýdan búkil álemde birinshi orynǵa shy­ǵyp otyr. Onyń ústine kún batareıa­larynyń modýlderin jasaý isimen shuǵyldanýda. Shamasy, qaısybireýlerge bul jetistikter unamaıtyn bolsa kerek.

Bálkim, bizge Prezıdent Ákimshiliginiń qasynan Úkimetpen birge zańdarǵa revızııa júrgizetin arnaý­ly komıssııa qurý kerek bolar. Biz adamdarǵa bıznesti bastaý men júrgizý jeńil tıetindeı qolaıly jaǵdaı jasaýymyz kerek. Tipti, olar aıaqtarynan turyp ketkenshe 3-5 jylǵa deıin salyqtan da bosata turǵanymyz jón bolar, dep oıyn sabaqtaǵan Elbasy memlekettik organdarǵa qarata: «Bıznestiń damýyna múmkindik berińizder. Bul baǵytta bizdiń Úkimetimiz jumysty nashar júrgizýde. Bútindeı alǵanda osy máselede memleket te jaǵdaı týǵyza almaı keledi. Osyǵan baılanysty men quqyq qorǵaý organdaryna, Bas prokýratýraǵa bızneske jasalatyn tekserýlerdi jalǵan jolmen negizdeýge umtylýshylyq qu­bylystaryn sybaılas jem­qorlyqpen teńestiretindeı zań normalaryn ázirleýdi tapsyramyn. Zańdaǵy bul ózgeristi Parlament te jedel qaraǵany jón», dep atap kórsetti.

Sóıtip, kásipkerliktiń damýyna kedergilerdi jedeldet