Májilis Tóraǵasynyń orynbasary Sergeı Dıachenkonyń jetekshiligimen keshe bıylǵy jyldyń alǵashqy Úkimet saǵaty «Elimizdegi quqyqtyq tártiptiń jaı-kúıi jáne ishki ister organdary qyzmetiniń basym baǵyttary týraly» degen taqyryppen ótti.
Kún tártibinde qaralatyn másele óte mańyzdy ekendigin tilge tıek etken vıse-spıker ótken jyly ishki ister salasyna qatysty 8 zań qabyldanǵanyn jetkizdi. Sondaı-aq, sońǵy kezde ishki ister júıesinde reforma ótip, birqatar qurylymdyq jáne fýnksııalyq ózgerister bolǵandyǵy da aıtyldy.
Májilis Tóraǵasynyń orynbasary Sergeı Dıachenkonyń jetekshiligimen keshe bıylǵy jyldyń alǵashqy Úkimet saǵaty «Elimizdegi quqyqtyq tártiptiń jaı-kúıi jáne ishki ister organdary qyzmetiniń basym baǵyttary týraly» degen taqyryppen ótti.
Kún tártibinde qaralatyn másele óte mańyzdy ekendigin tilge tıek etken vıse-spıker ótken jyly ishki ister salasyna qatysty 8 zań qabyldanǵanyn jetkizdi. Sondaı-aq, sońǵy kezde ishki ister júıesinde reforma ótip, birqatar qurylymdyq jáne fýnksııalyq ózgerister bolǵandyǵy da aıtyldy. «Avtokólikti tehnıkalyq baıqaýdan ótkizý jáne kúzet qyzmeti salasy básekelestik ortaǵa berildi; halyqty qujattandyrý, tirkeý jumystary jáne qylmystyq-atqarý júıesi qaıtaryldy; kóshi-qon salasyndaǵy kóptegen fýnksııalar júkteldi; jol jáne patrýldik polısııa qyzmetteri reformalandy; qylmystardy esepke alý jáne tirkeý tártibi ózgerdi, taǵy basqalar», dedi S.Dıachenko.
Budan keıin sóz baıandama jasaý úshin Ishki ister mınıstri Qalmuhanbet Qasymovqa berildi. Mınıstr óz baıandamasynda Ishki ister mınıstrligi júıesin reformalaý, elimizdegi krımınaldyq ahýaldyń jaı-kúıi, asa aýyr qylmystar men urlyqtyń aldyn alýǵa baǵyttalǵan baǵdarlamanyń nátıjesi týraly aıtyp berdi.
Keltirilgen málimetterge qaraǵanda, 2011 jyly polısııaǵa 800 myńǵa jýyq qylmys týraly aryz ben habarlama kelip túsken bolsa, 2012 jyly onyń kólemi 1,6 mıllıonǵa, al byltyr 2 mıllıonǵa jetipti. Azamattar aryzynyń 94 paıyzy 3 kúndik merzimde qaralýy júzege asyrylǵan. Kerisinshe, asa aýyr qylmystar sany 15 paıyzǵa (2394-ke deıin), kisi óltirý 12 paıyzǵa (1118-ge deıin), tonaý 7 paıyzǵa (18,8 myńǵa deıin), al qaraqshylyq 18 paıyzǵa (1358-ge deıin) qysqarǵany erekshe ataldy. Uıymdasqan qylmystyq top qurý jáne oǵan basshylyq etý (52), bandıtızm (1) faktileri boıynsha 53 qylmystyq is qozǵalǵan. Bul rette uıymdasqan krımınaldyq qurylymdardyń 50-den asa jetekshisi men 230 qatysýshysy jaýapkershilikke tartylyp, olardan kóptegen qarý men esirtki tárkilenip alynǵan. Taǵy bir belgili bolǵany, ekstremıstik sıpattaǵy qylmystar boıynsha 28 qylmystyq is qozǵalyp, Astana men Atyraý qalalarynda 3 terrorıstik top áreketiniń joly kesilipti. Ekstremıstik sıpattaǵy aqparattan turatyn 11,4 myń birlik baspa ónimi, 1,2 myń birlik elektrondyq tasymaldaǵysh jáne 13 birlik kompıýterlik tehnıka tárkilengen.
Mınıstrdiń aıtýynsha, 2013 jyly sheteldik eńbek kúshin zańsyz paıdalanýdyń 2,3 myń faktisi anyqtalypty. Bul rette bir jyl ishinde 3,2 myń esirtki qylmysy, sonyń ishinde esirtki ótkizýdiń 2 myńǵa jýyq faktisi, esirtki kontrabandasynyń júzden astam deregi anyqtalsa, zańsyz aınalymnan 23,3 tonna esirtki zattary (136,3 kg geroın) tárkilenip alynypty. Sóz reti kelgende mınıstr reseılik áriptesteriniń geroınnyń negizgi bóligi Qazaqstan aýmaǵy arqyly jetkiziletini týraly baılamdarynyń negizsiz emestigin de moıyndady. Halyqaralyq sarapshylar pikirinshe, qarýly kontıngenttiń shaǵyrylýyna baılanysty Aýǵanstannan aımaqqa jáne Eýropa elderine esirtki tasymaly máseleleri shıelenisýi de múmkindigi aıtylmaı qalmady.
Memleket basshysynyń tapsyrmasyna oraı usaq quqyq buzýshylyqtardyń 2,6 mıllıon faktisi anyqtalsa, quqyq buzýshylarǵa salynǵan aıyppul kólemi 17 mıllıard teńgeni qurapty. Ásirese «Qaýipsiz aýla» jobasy boıynsha qala kósheleri men adamdar kóp júretin oryndarda 2,7 myń beınebaqylaý qondyrǵylary ornatylǵan. Olardyń kómegimen 290 myń quqyq buzýshylyq anyqtalyp, 1,7 myńnan astam qylmys ashylypty. Osy rette Astana qalasynda EKSPO-2017 kórmesine daıyndyq jáne ony ótkizý sheńberinde 2,5 myń beınebaqylaý kamerasyn qosymsha ornatý josparlanýda eken.
Q.Qasymov árbir oblys ortalyqtarynda jedel basqarý ortalyqtary (JBO) jumys istep turǵandyǵyn da alǵa tartty. Onyń aıtýynsha, qazirgi tańda Rýdnyı, Shýche, Semeı jáne Hromtaý qalalarynda JBO qurylysy aıaqtalǵan. Sondaı-aq, mınıstr jol-kólik oqıǵasy týraly derekti de alǵa tarta ketti. Odan málim bolǵandaı, 2013 jyly 20,3 myń jol-kólik oqıǵasy tirkelse, onda 2793 adam qaza bolǵan jáne 26,1 myńy jaraqat alǵan. Negizinen JKO-nyń 90 paıyzynan astamy júrgizýshiler kinásinen jasalady (18501, +69 paıyzy) – jyldamdyq rejimin, aınalyp ótý erejesin buzýda, kóbinese avtokólikti mas kúıinde basqarý faktileri. Tek ótken jyldyń ózinde 42,8 myń mas júrgizýshi ustalsa, olardyń 5,3 myńnan astamy ákimshilik qamaýǵa alynǵan.
Mınıstr elimizde sottalǵandar sanynyń áli de joǵary ekendiginen de habardar ete ketti. «Memleket basshysynyń tapsyrmasyna sáıkes barlyq quqyq qorǵaý júıesiniń qyzmeti, sot praktıkasy sottalýshylar sanyn azaıtýǵa baǵyttalýy tıis. Qamaýǵa alynǵandardyń sany jaǵynan elimiz álem elderiniń aldyńǵy qatarynda keledi. Qazaqstan qazir 35 orynda, biz bul kóshbasyndaǵy kórsetkishter qatarynan shyǵýymyz kerek», dedi Q.Qasymov. Onyń paıymynsha, Qylmystyq, Qylmystyq-prosessýaldyq kodeks jobalaryndaǵy usynystar (bas bostandyǵynan aıyrýǵa qatysy joq jazalardy arttyrý, medıasııany keń kólemde qoldaný jáne t.b.) kolonııalarda otyrǵan adamdardyń sanyn azaıtýǵa múmkindik berýi tıis. О́kinishke qaraı, bas bostandyǵynan aıyrylǵandar sany qazirdiń ózinde 49 myń adamǵa jetken. Qylmystyq-atqarý júıesi qazirgi ýaqytta kásibı, bilikti kadrlarǵa muqtaj bolyp tur. Osy júıedegi qyzmet te, sondaı-aq, onyń qyzmetkerleriniń jalaqysy da joǵary dep eseptelmeıdi. QAJ jeke quramynyń biliktiligin, kásibı daıarlyǵyn arttyrý jáne ǵylymı zertteýdi qamtamasyz etý eleýli jetildirýdi qajet etedi (QAJ-diń jalpy shtattyq sany – 15936 birlik, onyń ishinde 9600 – birlik attestasııalanǵan quram jáne 6200 astam birlik erkin jaldanǵan quram). Kórsetilgen barlyq baǵyttar boıynsha is-sharalar 2012-2015 jyldarǵa arnalǵan Qazaqstan Respýblıkasynyń Qylmystyq atqarý júıesin damytý úkimettik baǵdarlamasynda kózdelgen, onyń sheńberinde birqatar jobalar men is-sharalar júzege asyryldy.
Qosymsha baıandama jasaǵan Zańnama jáne sot-quqyqtyq reforma komıtetiniń tóraǵasy Rahmet Muqashev saladaǵy birqatar kemshilikterge nazar aýdarta ketti. Al palata depýtattary quqyq buzýshylyqtyń aldyn alý, polısııa qyzmetin baǵalaýdyń krıterııleri, qaıta qurylǵan jol-patrýldik qyzmetteriniń, ýchaskelik ınspektorlardyń, krımınalıstik qurylymdardyń damýy men tergeý prosedýralarynyń jeńildeýi, sonymen qatar, ishki ister organdaryna ınnovasııalyq tehnıkalyq quraldardy engizge qatysty saýaldaryn qaıyp, óz oılaryn ortaǵa saldy.
Úkimet saǵatyn Májilis Tóraǵasynyń orynbasary qoryta kelip, ótken jyly osy salaǵa baılanysty 8 zań qabyldanǵanyn, Májilis qaraýyndaǵy «Jol qozǵalysy týraly» jáne «Ishki ister organdary týraly (jańa redaksııasy)» zań jobalary birinshi oqylymda maquldanǵanyn qaperge saldy. Qazirgi tańda «Qylmystyq-atqarý», «Qylmystyq», «Qylmystyq is júrgizý» kodeksteriniń jańa redaksııalary Parlament qaraýynda jatyr. Úkimet saǵatynyń qorytyndysy boıynsha, depýtattar pikiri eskerilip, Úkimetke birqatar usynystar jobasy daıyndaldy.
Asqar TURAPBAIULY,
«Egemen Qazaqstan».