Qazaqstanda alǵash ret ónerkásiptik kásiporyndar men tabıǵat qorǵaý qyzmeti salasyndaǵy qyzmetter salasy úshin birqatar mindetti normalar men talaptar ázirlenýde. Bıyl 1 shildede qabyldanǵan jańa Ekologııalyq kodekstiń talaptaryna sáıkes Qazaqstanda ekologııa salasyndaǵy ulttyq standarttar serııasyn jasaý prosesi bastaldy. Basty maqsat – qorshaǵan ortany qorǵaý jáne sharýashylyq qyzmet prosesinde ekologııalyq jaǵdaıdy jaqsartý.
Osyǵan baılanysty elimizde turaqty damý baǵyty retinde ekologııalyq standarttaýdyń paıda bolǵany týraly aıtýǵa bolady.
Quqyq belgileıtin sıpattaǵy kodekske qaraǵanda, standarttarda qorshaǵan ortaǵa tehnogendik jáne antropogendik áser etý salasynda kásiporyndar men uıymdarǵa qoıylatyn naqty, ǵylymı negizdelgen talaptar qamtylady. Osy shekti ruqsat etilgen normalardyń buzylýy, tıisinshe, standartqa qaıshy keledi jáne jalpy kásiporyn qyzmetine sáıkes kelmeıdi.
Qazaqstan Respýblıkasy álemniń damyǵan ekonomıkalarynyń qataryna kirý úshin barlyq kúsh-jigerin jumsap keledi jáne bul máselede adam men tabıǵat arasynda jol beriletin shekaralardy naqty belgilemeı áreket etý múmkin emes.
Halyqaralyq standarttarǵa sáıkes, óndiris pen servıstik qyzmet kórsetý qorshaǵan ortaǵa keri áserin tıgizbeýi jáne halyqtyń densaýlyǵyna, ósimdikter men janýarlar álemine qaýip tóndirmeýi úshin ónimniń, kórsetiletin qyzmetterdiń sapasyn jáne ekologııalyq qaýipsizdikti basqarý ózara tyǵyz baılanysta júzege asyrylady.
Jańa Ekologııa kodeksin ázirleý kezinde álemdik IJО́-niń shamamen 60%-ǵa jýyq úlesi bar 40-qa jýyq memleketti biriktiretin Ekonomıkalyq yntymaqtastyq jáne damý uıymy elderiniń tájirıbesi negizge alyndy. EYDU elderi ekonomıkalyq máselelerdi ekologııalyq quraýyshtarmen bir jıyntyqta sheshedi, sondyqtan Qazaqstan osy progressıvti kózqarasty tolyǵymen bólisýge daıyn.
Ulttyq standarttaý josparyna resýrstardy únemdeý, ekoýyttylyq, radıoaktıvti qaldyqtardy basqarý salasyndaǵy ulttyq standarttar jáne osyǵan uqsas halyqaralyq jáne eýropalyq standarttardyń talaptaryna negizdelgen basqa da standarttar engizildi jáne praktıkalyq ázirleýge kelip tústi.
«Resýrs únemdeý. Quramynda synap bar qurylǵylar men aspaptardy qospaǵanda, elektr-tehnıkalyq jáne elektrondyq jabdyqtardyń qaldyqtarymen búkil ómirlik sıkli kezeńderinde jumys isteý. Qaýipsizdik talaptary» dep atalatyn Qazaqstan Respýblıkasynyń standarty elektr jabdyqtaryn qaýipsiz jınaýǵa jáne kádege jaratýǵa qoıylatyn talaptardy belgileıdi. Kádege jaratý barysynda ol kóbine quramynda ýytty zattar bar qaldyqtarǵa aınalady, sondyqtan olardy óńdeýdegi basym baǵyt qaýipsiz kádege jaratý bolyp sanalady.
Radıoaktıvti qaldyqtardyń qorshaǵan ortaǵa zııandy áserin boldyrmaý maqsatynda «Bıtýmdalǵan radıoaktıvti qaldyqtar. Jalpy tehnıkalyq talaptar» jáne «Sementtelgen radıoaktıvti qaldyqtar. Jalpy tehnıkalyq talaptar» dep atalatyn standarttar ázirlenýde. Mundaı qaldyqtardy baqylaýsyz jınaýǵa bolmaıdy, olar alý, tasymaldaý jáne kómý boıynsha erekshe talaptardy qajet etedi jáne jańa standart osy salada erekshe baqylaýdy qamtamasyz etýge arnalǵan.
Ekologııa kodeksi aıasynda alǵash ret «Qaldyqtar. Sıpattamalary. Ekoýytty synaqtar júrgizý úshin qaldyqtardyń synaq úlgilerin daıyndaý» dep atalatyn standart ázirlenýde. Standart qorshaǵan orta úshin qaldyqtardyń qaýipsizdik deńgeıin anyqtaýǵa jáne múmkin bolǵan jaǵdaıda qaldyqtardy utymdy paıdalanýǵa múmkindik beretin ekoýyttylyq kórsetkishin aıqyndaýǵa baǵyttalǵan.
Eýropalyq standarttar negizinde «Qaldyqtarǵa jáne qaıta óńdeýge arnalǵan mobıldik konteınerler», «Jyljymaly qoqys konteınerleri. 6-bólim: Qaýipsizdik pen gıgıena talaptary» dep atalatyn standarttar jasalýda. Osy standarttar, tıisinshe, qaldyqtardy jınaqtaý jáne suryptaý úshin qaýipsiz oryn bolýǵa tıisti qoqys jınaǵyshtarǵa qoıylatyn talaptardy aıqyndaıdy, bul qorshaǵan ortanyń sapasyna, eldi mekenderdiń sanıtarlyq jaı-kúıine, qalalarymyz ben aýyldarymyzdyń estetıkalyq tartymdylyǵy men epıdemıologııalyq qaýipsizdigine eleýli áser etedi.
Ekologııalyq qaýipsizdik jónindegi standarttardy ázirleý turaqty damýdyń jáne qolaıly perspektıvalardyń negizgi quraýyshtarynyń biri. Ekonomıkalyq qyzmet konteksindegi qorshaǵan ortany tıimdi basqarý qazirgi urpaqtyń ómir súrýine qolaıly jaǵdaılardy ǵana emes, sonymen birge tabıǵı resýrstardy utymdy paıdalanýdy jáne bolashaqqa saqtaýdy, energııa tıimdiligin arttyrýdy jáne basqa da ekologııalyq qaýipsizdik elementterin qamtamasyz etedi.
«QazStandart» RMK joǵaryda atalǵan standarttardy ázirleý jónindegi ýákiletti organy barlyq múddeli taraptardy ázirlenetin qujattardy jarııa talqylaýǵa qatysýǵa shaqyrady. Sarapshylyq qoǵamdastyqtyń, jurtshylyqtyń jáne osy taqyrypqa beı-jaı qaramaıtyndardyń barlyǵynyń birlesken kúsh-jigeri Qazaqstanda ekologııa menedjmentiniń memlekettik júıesin qurý jáne jalpy tıimdi ekosaıasatty iske asyrý kezinde úzdik pikirler men praktıkany eskerýge múmkindik beredi.
Saltanat KÁRIBJANOVA,
Qazaqstan standarttaý
jáne metrologııa ınstıtýty
standarttaý departamentiniń basshysy