Keńeıgen kókjıekter

Árdaıym tereńdigimen jáne de halyqqa asa qajet máselelerge baǵyttalǵandyǵymen erekshelenetin baǵdarlamalyq sózderi men baıandamalarynda otandastarynyń arman-maqsatyn aıalap, erteńge degen senimi men úmitin úkilep kele jatqan Elbasymyzdyń bıylǵy Joldaýyna da el eńsesin tikter shýaqty oılar, áleýmetti jigerli is- qımylǵa jumyldyrar asqaraly mindetter arqaý bolyp órilgeni qandaı ǵanıbet. Jańa Joldaýda memleketimizdiń aldaǵy damýynyń barlyq baǵyttaryna nazar aýdarylyp, mańyzdy mindetter belgilendi. Memleket basshysynyń bıylǵy Joldaýy da naǵyz qaınaǵan ómirdiń ózinen týǵan qundy qujat, baıypty baǵdar. Qazaqstan Respýblıkasynyń Prezıdenti Nursultan Nazarbaevtyń «Qazaqstan joly – 2050: bir maqsat, bir múdde, bir bolashaq» Jol­daýynan týyndaıtyn mindetterdi talqy­laýǵa arnalǵan oblys aktıviniń jınalysyna qatysýshylar osylaı oı túıdi.

Árdaıym tereńdigimen jáne de halyqqa asa qajet máselelerge baǵyttalǵandyǵymen erekshelenetin baǵdarlamalyq sózderi men baıandamalarynda otandastarynyń arman-maqsatyn aıalap, erteńge degen senimi men úmitin úkilep kele jatqan Elbasymyzdyń bıylǵy Joldaýyna da el eńsesin tikter shýaqty oılar, áleýmetti jigerli is- qımylǵa jumyldyrar asqaraly mindetter arqaý bolyp órilgeni qandaı ǵanıbet. Jańa Joldaýda memleketimizdiń aldaǵy damýynyń barlyq baǵyttaryna nazar aýdarylyp, mańyzdy mindetter belgilendi. Memleket basshysynyń bıylǵy Joldaýy da naǵyz qaınaǵan ómirdiń ózinen týǵan qundy qujat, baıypty baǵdar. Qazaqstan Respýblıkasynyń Prezıdenti Nursultan Nazarbaevtyń «Qazaqstan joly – 2050: bir maqsat, bir múdde, bir bolashaq» Jol­daýynan týyndaıtyn mindetterdi talqy­laýǵa arnalǵan oblys aktıviniń jınalysyna qatysýshylar osylaı oı túıdi.

Iá, búginde búkil qazaqstandyqtar Elba­synyń jańa Joldaýyn qyzý talqylaýda. Bıylǵy Joldaý negizinen «Qazaqstan – 2050» Strategııasyn júzege asyrý baǵyt­taryna arnaldy. Memleket basshysy: «Qazaqstan – 2050» Strategııasynyń eń bas­ty maqsaty – elimizdi damyǵan 30 el­diń qataryna engizý. Ol – «Máńgilik Qazaq­stan» jobasy, el tarıhyndaǵy biz aıaq basatyn jańa dáýirdiń kemel kelbeti», – deı kelip, damyǵan 30 eldiń qataryna qosylýǵa jol ashatyn jeti basymdyqty aıqyndap berdi.

Elimizdiń ekonomıkasyn damytýdyń basym baǵyttarynyń biri ınnovasııalyq ındýstrııalandyrý trendin túzetý jáne kúsheıtý bolyp tabylady. Demek, biz aldaǵy kezeńde óz múmkindikterimiz ben artyqshylyqtarymyzdy naqty baǵalap, qolda bar resýrstardy shashyratpaı, eń basym baǵyttarǵa shoǵyrlandyra bilýimiz kerek. Indýstrııalandyrýdyń birinshi besjyldyǵynda bizdiń oblysta óńir ekonomıkasy úshin mańyzdy birqatar jobalar júzege asyryldy. Júk vagondaryn óndirý jolǵa qoıyldy, respýblıkamyzdyń munaı-gaz jáne temirjol keshenderiniń muqtajy úshin ónimder shyǵaratyn mashına jasaý kásiporyndarynyń óndirisi jańǵyrtyldy. Indýstrııalandyrý kartasy sheńberinde jalpy somasy 41,5 mıllıard teńge turatyn, 2 myńǵa jýyq adamdy jumyspen qamtýǵa múmkindik beretin 30 jobany júzege asyrý qolǵa alynsa, búginderi somasy 26 mıllıard teńgege jýyq 26 joba iske qosyldy, jańadan 800-den astam jumys orny ashyldy. Barlyq nysandar turaqty jumys istep tur. О́tken jyly oblys ekonomıkasyna 100 mıllıard teńgeden astam ınvestısııa quıyldy. Osy baǵyttaǵy isimizge «bir tereze» qaǵıdaty boıynsha jumys isteıtin Investorlarǵa qyzmet kórsetý ortalyǵynyń ashylýy da tyń serpin bergeni anyq.

Prezıdent Joldaýynda Qazaqstandy geologııalyq barlaý salasy boıynsha álemdik naryqqa shyǵarý qajettigi basa aıtylǵan. Bizdiń óńir bul mindetti júzege asyrýǵa da laıyqty úles qosa alady dep oılaımyz. О́ıtkeni, bizde paıdaly qazbalardyń úlken qory bar. Atap aıtsaq, respýblıka balansyndaǵy qalaıynyń 65 paıyzy, sırkonııdiń 37 jáne ýrannyń 19 paıyzy bizdiń úlesimizde. Qazir Aqjar, Ýálıhanov, Taıynsha, Esil aýdandarynda birqatar ken óndirý jáne óńdeý kompanııalary iske kirisip, tabysty jumys isteýde. Tutastaı alǵanda bul salaǵa búginderi 49 kásiporyn tartylyp otyr, olar 2013 jyly oblys bıýdjetine salyq tólemi retinde 250 mıllıon teńgege jýyq qarjy aýdardy.

Agroónerkásip keshenin ınnovasııalyq baǵytqa kóshirýdi qamtamasyz etý týraly Memleket basshysynyń tapsyrmasy bizdiń óńir úshin aıryqsha mańyzdy. Soltústik Qazaqstan oblysy bul oraıda Elbasy alǵa qoıǵan mindetterdi júzege asyrýdyń kóshbasshylary qatarynan kórinýge tıis. Oǵan bizdiń múmkindigimiz mol. Birinshiden, óńirdiń klımattyq jaǵdaıy aýyl sharýashylyǵyn damytýǵa asa qolaıly. Degenmen, qol jetkizgen tabys­tarymyzdy tek osymen ǵana túsindirýge bolmaıdy. Salaǵa memlekettiń qoldaýy da qaıtarymnyń mol bolýyna ıgi yqpal etýde. Eger 2012 jyly 9,3 mıllıard teńge járdem qarjy bólinse, ótken jyly onyń kólemi 14,9 mıllıard teńgege jetti. 2013 jyly aýyl sharýashylyǵy ónimderiniń jalpy túsimi tabıǵı kólem ındeksi 113 paıyz bolǵan jaǵdaıda 277 mıllıard teńgeni qurady. Jumyspen qamtylǵan bir adamǵa shaqqanda eńbek ónimdiligi 869,2 myń teńge nemese onyń aldyndaǵy jyldyń sáıkes kezeńimen salystyrǵanda, 115,3 paıyz boldy. Aýyl sharýashylyǵynyń negizgi kapıtalyna somasy 44,7 mıllıard teńge nemese 109,5 paıyz ınvestısııa salyndy. Aldaǵy jyldary osy qarqyndy saqtaý úshin, árıne, qyrýar jumystar atqarýymyz kerek. Mine, osy maqsatta oblysta ósimdik sharýashylyǵyn ártaraptandyrý, ony básekege qabiletti jáne eksportqa baǵdarlanǵan daqyldar ósirýge qaıta baǵdarlaý jóninde nysanaly jumystar qolǵa alyndy.

Prezıdent óziniń Joldaýynda azyq-túlikke degen suranys jyl ótken saıyn óse túsetinin aıryqsha atap kórsetti. Osyǵan oraı óndiriske jańa tehnologııalardy engizip, eńbek ónimdiligin arttyrýǵa, jermen jumysty jaqsartýǵa basa kóńil bólýimiz kerek. Oblysymyzda osy talap deńgeıinen kórinip kele jatqan Qyzyljar aýdanyndaǵy «Zenchenko jáne K» KS-i, Taıynsha aýdanyndaǵy «Taıynsha-Astyq» JShS-i men «Astyq Stem» JShS-i, Ǵ.Músirepov atyndaǵy aýdannyń «Tuqym» JShS-i jáne «Aqseleý» JShS-i, Esil aýdanyndaǵy «Prometeı-Agro» JShS-i jáne «Agrohımsnab» JShS-i, Mamlıýt aýdanyndaǵy «Mámbetov jáne K» KS, Aqqaıyń aýdanyndaǵy «Daıyndyq» JShS-i sııaqty agroqurylymdar bar. Endigi jerde biz olardyń tájirıbesin barshanyń ortaq ıgiligine aınaldyrý jaǵyn oılastyrýdamyz.

«Qazaqstan et, sút jáne eginshiliktiń ózge de ónimderin eksporttaıtyn óńirlik iri elge aınalýy tıis», dep atap kórsetken Memleket basshysynyń tapsyrmasyn júzege asyrýǵa soltústikqazaqstandyqtar da qomaqty úles qosa alady. Ol úshin ótken jyly bizdiń agrarshylarymyzdyń tirileı salmaqpen 97 myń tonnadan astam et, 458,5 myń tonna sút jáne 487,2 mıllıon dana jumyrtqa óndirgenin, sóıtip, et óndirýdi – 15 paıyzǵa, qus etin – 33 paıyzǵa, óńdelgen sútti 92 paıyzǵa arttyrǵanyn aıtsaq ta jetkilikti.

Fermerlikti damytý el ekonomıkasynda mańyzdy ról atqaratynyn, aýyl­darda óziniń bıznesin júzege asyrýǵa nıet bildirgen kásipkerlerdiń jolynda kese-kóldeneń turatyn ákimshilik ke­dergilerdi joıý qajettigin Elbasymyz udaıy aıtyp keledi. Bul mindetti she­shý úshin fermerlerdiń uzaqmerzimdi qar­jylandyrý men ótkizý naryqtaryna deldalsyz, tikeleı shyǵa alatyn bolýyna qol jetkizýimiz kerek. Bul rette oblysta jınaqtalǵan jaqsy tájirıbe bar. Degenmen, ony áli de jetildire túsý kerek dep oılaımyz. Sol sııaqty, «Agrobıznes – 2020» baǵdarlamasy sheńberinde mashına-traktor parkin jańarta otyryp, egis tanaptaryn ártaraptandyrýdy jalǵastyra bermekpiz. Uqsatý salasynda da kezegin kútip turǵan ister az emes. Eksportqa baǵdarlanǵan, básekege qabiletti ónim óndirý kólemin ulǵaıtý úshin kásiporyndardy jańǵyrtýdy qamtamasyz etýimiz qajet. «Jasyl» ekonomıkaǵa kóshý jónindegi tujyrymdamaǵa sáıkes 2030 jylǵa qaraı egis tanaptarynyń 15 paıyzy sý únemdeıtin tehnologııalarǵa kóshiriledi.

Memleket basshysy óz Joldaýynda «ınfraqurylymdyq úshtaǵannyń – aglo­merasııanyń, kóliktiń, energetıkanyń» qar­qyndy damýyn erekshe basymdyq retin­de bólip qarastyrdy. Asa iri halyqaralyq avtomobıl jáne temirjol toraptarynyń toǵysqan jerinde ornalasqan, Reseı Federasııasynyń úsh birdeı óńirimen shektesetin bizdiń oblysta kólik ınfra­qu­rylymyn damytý erekshe mańyzǵa ıe. Biz úshin bul sala ekonomıkalyq ósimniń naqty kózi bolyp tabylady. Osyǵan baılanysty logıstıkalyq qyzmetter sektoryn damytý, sonymen qatar, Keden odaǵy múmkindikterin barynsha keńinen paıdalaný máselelerine basymdyq berip otyrmyz.

Búginde búkil álemde turmysta da, óndiriste de jańa tehnologııalar negizinde elektr qýatyn únemdeýge, energııanyń jańar­tylǵan balamaly kózderin paı­da­lanýǵa basa mán berilip otyr. Bizdiń óńiri­mizde Novonıkolskoe aýylyndaǵy «Zen­chenko jáne K» KS-de birazdan beri qol­danylyp kele jatqan jel energııasyn óndiretin qondyrǵylar osyǵan mysal bola alady. Olar sharýashylyqtyń qajet­tilikterin óteýmen birge, artylǵan qýat kózin basqa maqsattarǵa da paıdalanýda.

Elbasynyń tapsyrmalaryna sáıkes biz kásipkerlik salasyna da udaıy qoldaý kórsetip kelemiz. Sóıtip, kásipkerlikti damytýǵa kedergi keltiretin barlyq enjar quqyqtyq normalardyń kúshin joıý, shaǵyn bıznesti orta deńgeıge kóshirý jóninde sharalar qoldanylýda. Naqty mysal keltire ketsek, ruqsat sharalaryn túgendeý jáne ońtaılandyrý jóninde eleýli jumystar júrgizýdiń nátıjesinde lısenzııanyń 5 túri jáne 104 ruqsat qujaty elektrondyq nusqaǵa kóshirildi. Al bıyl 30-dan astam ruqsattamany ońtaılandyrý josparlanyp otyr. Sol sııaqty, ótken jyly Petropavl qalasynda Kásipkerlerge qyzmet kórsetý ortalyǵy ashyldy. Aıta bersek, osyndaı tyndyrylǵan ister barshylyq. Alaıda, qol jetkenge toqmeıilsýge bolmaıdy.

Elbasy Qazaqstannyń XXI ǵasyrdaǵy damý kókjıegin birinshi kezekte adamı ólshemmen, qazaqstandyqtardyń áleýetin ashatyn jańa múmkindikterdi jasaýmen baılanystyrady. XXI ǵasyrdaǵy damyǵan el degenimiz – belsendi, bilimdi, densaýlyǵy myqty azamattar. Bilim salasynyń aldyna onyń barlyq býyndarynyń sapasyn arttyrý, árbir deńgeıde bilim berýmen tolyq qamtamasyz etý jóninde naqty mindetter qoıyldy. 2020 jylǵa qaraı Qazaqstandaǵy 3-6 jas aralyǵyndaǵy balalardy mektepke deıingi bilimmen 100 paıyz qamtý josparlanýda. Nazarbaev zııatkerlik mektepteri qazirgi zamanǵy orta bilim berýdi damytý deńgeıin kóterip, tyń serpin bermek. Oqytý barysynda birinshi kezekte oqýshylardyń synı oılaý, ózindik izdenis pen aqparatty tereń taldaý mashyǵyn ıgerýge, qazaq, orys, aǵylshyn tilderin bilýlerine mán berilmek. Ústimizdegi jyly oblys ortalyǵynda hımııa-bıologııa baǵytyndaǵy Nazarbaev zııatkerlik mektebi ashylǵaly otyr. Tehnıkalyq jáne kásibı bilim berýdiń sapasy shynaıy óndirispen jáne tehnologııalyq ınnovasııalarmen tyǵyz baılanysymen aıqyndalatyn bolady. О́ńirde dýaldik bilim berýdi engizý boıynsha bastalǵan jumys jalǵasyn tabady. О́ıtkeni, bizdiń aldymyzda dýaldi júıe boıynsha daıyndalatyn mamandyqtardyń sanyn eki ese kóbeıtý mindeti tur.

Osyndaı damýdyń dańǵylyna bas­tar tyń izdenister densaýlyq saqtaý, mádenıet salalaryna da tán. Densaýlyq saq­taýda alǵashqy medısınalyq-sanı­tar­lyq kómekti damytýǵa, mindetti medı­sınalyq saqtandyrýdy engizýge basymdyq berilse, mádenı saıasattyń uzaqmerzimdi tu­jyrymdamasy mádenıet salasynda negizgi damý vektoryna aınalyp, halqymyzdyń básekege qabiletti mádenı mentaldigin qalyptastyrýǵa, zamanaýı mádenıet klas­terin damytýǵa baǵyttalǵan sharalar qolǵa alynady.

Bıylǵy Joldaýda múmkindigi shek­teý­li azamattarǵa qatysty máseleler de kóterildi. Prezıdenttiń aıtýynsha, olar úshin Qazaqstan kedergisiz aımaqqa aınalýǵa tıis. Múmkindigi shekteýli azamattar turmystyq qyzmet, taǵam ónerkásibi, aýyl sharýashylyǵy kásiporyndarynda jumys isteı alady. Jyl saıyn bizdiń oblysymyzda 200-den asa kásiporyn men uıym 500-den asa múmkindigi shekteýli adamdy jumysqa tartady. Aldaǵy kezeńde osy oraıda bıznesti de barynsha yntalandyrmaqpyz.

Álemniń damyǵan 30 eliniń qata­ryna qosylýǵa umtylys kezinde memle­ket­tik ınstıtýttar jumysynyń sapasy asa mańyzdy negiz bolyp tabylady. Bul oraıda Memleket basshysy adal báse­kelestiktiń, ádilettiliktiń, zań­nyń ústem­digi men joǵary quqyqtyq máde­nıe­t­­tiń qajettigin atap kórsetti.Táji­­rıbe ańǵartyp otyrǵanyndaı, mem­­leket ómiriniń barynsha mańyzdy másele­lerin demokratııalyq ádistermen sheshý memlekettik ınstıtýttardyń, saıa­sı partııa­lardyń, basqa da qoǵamdyq birles­tikter­diń, úkimettik emes uıymdardyń, alýan áleýmettik toptardyń jáne tur­ǵyn­dar­dyń birlesken kúsh-jigeriniń negizinde de múmkin bolady. Jyl saıyn óńirimizde úkimettik emes uıymdardyń sanynyń artýy baıqalyp otyrǵandyqtan, bul biz úshin asa mańyzdy.

Sońǵy jyldary Nursultan Ábish­uly­nyń tikeleı uıytqy bolýynyń arqasynda elimizde sybaılas jemqorlyqqa qarsy kúres kúsheıtildi. Bul másele jańa Jol­daýda da nazardan tys qalǵan joq. Sy­baılas jemqorlyqqa qarsy memlekettik strate­gııa­ny iske asyrý áleýmettik, ekono­mıkalyq jáne saıası turaqtylyqty nyǵaı­týǵa, jekelegen azamattardyń da, sonymen birge, tutastaı qoǵamnyń da quqyqtaryn, bostandyqtaryn, zańdy múddelerin qyl­mystyq kórinisterden qorǵaý deńgeıin kóte­rýge múmkindik beredi.

Tutastaı alǵanda, el Prezıdentiniń paıymdaýynsha, álemniń damyǵan 30 eliniń qataryna qosylýdy eki kezeńde ótkizý kerek. 2030 jylǵa deıingi aralyqty qamtıtyn birinshi kezeńde HHI ǵasyrdaǵy múmkindikterge oraı jańǵyrý serpilisi jasalady. Ekinshi kezeńde elimizdiń ǵylymı qamtymdy qaǵıdattarǵa negizdelgen ornyqty damýyn qamtamasyz etý qajettiligine basa nazar aýdarylady.

Atqarýshy bıliktiń qyzmetiniń bar­lyq júıesi jáne memlekettik organdardyń qurylymy «Qazaqstan – 2050» Strategııasyn júzege asyrýǵa baǵyttalýǵa tıis. Sondyqtan árbir ákim, árbir kásiporyn basshysy osy jumysqa basshylyq jasaýy, eń aldymen ózderi túsindirýi jáne osynaý mańyzdy iske barshany tartýǵa tıis. Mine, biz osyndaı talaptardy eskere otyryp, Joldaýdyń maqsattary men mindetterin júzege asyrý boıynsha naqty sharalardy árbir soltústikqazaqstandyqqa jetkizýge kúsh salatyn bolamyz.

Osy Joldaýda Elbasy Qazaq eliniń Ulttyq Ideıasy – Máńgilik El ekendigin basa aıtty. Elbasynyń elimizdegi júrgizip otyrǵan júıeli saıasatynyń arqasynda biz armandardy aqıqatqa aınaldyryp, Máńgilik Eldiń irgetasyn qaladyq. Táýelsizdik, ulttyq birlik, beıbitshilik pen kelisim – mine, osylar «Máńgilik El» – Qazaqstannyń alǵa qaryshty jáne senimdi qadam basýyn qamtamasyz etti. Táýelsiz Qazaqstannyń halqyn biriktiretin ulttyq qundylyqtardyń biri – memlekettik til. Nursultan Nazarbaev bıylǵy Jol­daýda da memlekettik tildiń Qazaqstan táýelsizdigindegi mańyzdylyǵyn erekshe atap kórsetti. «Endi eshkim ózgerte almaıtyn bir aqıqat bar! Ana tilimiz Máńgilik Elimizben birge Máńgilik til boldy. Qazaq tilin daýdyń taqyryby emes, ulttyń uıytqysy ete bilgenimiz jón», – dep málimdedi Prezıdent. Memlekettik til – Qazaqstandaǵy kelisim men tatýlyqtyń, birlik pen turaqtylyqtyń altyn arqaýy bolyp qala bermek.

Joǵaryda aıtqanymyzdaı, Elbasynyń bıylǵy Joldaýy negizinen «Qazaqstan – 2050» Strategııasyn júzege asyrýǵa baǵyttalǵan. «Qazaqstan – 2050» Stra­tegııasy – barlyq salany qamtıtyn jáne úzdiksiz ósýdi qamtamasyz etetin jańǵyrtý joly. Endeshe, Prezıdenttiń bıylǵy Joldaýyndaǵy jańa bastamalardy iske asyrý jolynda kúsh-jigerimizdi aıamaı eńbek etý, sóıtip, súıikti Otanymyzdyń damyǵan 30 eldiń qatarynan kórinýine óz úlesimizdi qosý barshamyzdyń abyroıly boryshymyz bolyp tabylady.

Samat ESKENDIROV,

Soltústik Qazaqstan

oblysynyń ákimi.