Túrkistan oblysynyń halqy negizinen О́zbekstannan keletin tabıǵı gazdy tutynady. Keıde kórshi elden jetkiziletin «kógildir otynnyń» sapasyna turǵyndar tarapynan ájeptáýir syn aıtylyp jatady. Bul tóńirektegi daý, ásirese, qys ýaqytynda órshı túsedi.
Gazdyń sapasyzdyǵy bir jaǵynan halyqtyń renishin týdyrsa, ekinshiden, gaz tasymaldaıtyn qubyrlardy zaqymdap, ótkizý qabiletin shekteýge alyp keledi. Mine, osyndaı keleńsizdikterdi boldyrmas úshin osydan eki jyl buryn «Jetisaı» jáne «Shardara» gaz ólsheý stansalarynyń qazyǵy qaǵylǵan bolatyn. Jaqynda kópten kútken eki stansanyń qurylysy aıaqtalyp, olar «Intergaz Ortalyq Azııa» AQ-qa qaraıtyn Shymkent magıstraldy gaz qubyrlary basqarmasynyń quramyna engizildi.
Jańadan iske qosylǵaly turǵan «Jetisaı» gaz ólsheý stansasy gaz qysymy 5,4 MPa (55kgs/sm2) jáne ónimdiligi saǵatyna 834 myń tekshe metr gaz aıdaıtyn «Buqara gazdy aýdany – Tashkent – Bishkek – Almaty) magıstraldy gaz qubyrynyń 372-shi shaqyrymynda ornalassa, «Shardara» gaz ólsheý stansasy jobalyq gaz qysymy 7,5 MPa (75 kgs/sm2) jáne ónimdiligi saǵatyna 834 myń tekshe metr gaz ótkizetin «Gazlı-Shymkent» magıstraldy gaz qubyrynyń 314-shi shaqyrymynda oryn tepken. Kompanııa osy eki stansany el ıgiligine berý arqyly birqatar máselelerdiń túıinin tarqatýdy kózdep otyr. Eki stansa da tutynýshylardy jyldyń tórt mezgilinde gazben úzdiksiz qamtamasyz etýge qabiletti. Sonyń nátıjesinde burynǵy kemshilikter joıylyp, óńirdi sapaly gazben qamtamasyz etetin múmkindigi artyp otyr. Osy oraıda gaz ólsheıtin eki nysannyń qurylysy «QazTransGaz» kompanııasynyń bastamasymen iske asyrylǵanyn aıta ketken jón.
«Intergaz Ortalyq Azııa» AQ-tyń Shymkent magıstraldy gaz qubyrlary basqarmasy dırektorynyń orynbasary Abaı Baıqulovtyń aıtýynsha, keshenniń ereksheligi gazdyń sapasyn dál anyqtaıtyn zamanaýı qondyrǵylarda eken.
– Shyn máninde, bul – úlken gaz eseptegish. Buryn gazdyń sapasyn aptasyna bir márte saraptamadan ótkizetinbiz. Qazir Germanııada shyǵarylǵan zamanaýı qondyrǵy arqyly gazdyń sapasyn der kezinde anyqtaýǵa múmkindik týyp otyr. Mundaǵy toraptardyń qurylymy da, qurastyrylýy da barlyq talaptarǵa saı keledi. Osy arqyly О́zbekstannan keletin gazdy esepke alyp, ony ólsheý dáldigin arttyrýǵa qol jetkizdik. Sonymen qatar zamanaýı qondyrǵylardyń gaz quramyn baqylaý, qubyr metalyna keri áser etetin hımııalyq elementterdi anyqtaý, gaz tasymaldaý júıesine kondısııalyq emes gazdyń berilýin baqylaýdan bólek, О́zbekstannan «Intergaz Ortalyq Azııa» AQ-tyń magıstraldy gaz qubyrlaryna túsetin gazdy esepke alýdyń múmkindigi artady, – deıdi Abaı Muhtaruly.
«Adam ómiri – eń basty qundylyq» desek, osy urandy ustanatyn basqarma basshylyǵy mamandarǵa qolaıly jaǵdaı jasaýdy da umytpaǵan. Eki stansanyń da janynan vahtalyq qalashyqtar salynyp, jumysshylardyń alańsyz jumys isteýine jaǵdaı jasaldy. Tipti bir sát boı sergitetin sporttyq oıyn alańdary da qarastyrylǵan. Mundaı jaılylyq kez kelgen adamnyń eńbekke degen qulshynysyn arttyrady.
«Ońtústik óńirge tabıǵı gaz jetkizetin «Jetisaı» jáne «Shardara» stansalarynyń salynýy eń aldymen Qazaqstan men О́zbekstan arasyndaǵy gaz jónindegi kelispeýshilikterdi boldyrmaýdy kózdeıdi, – deıdi basqarma dırektory Ernur Ibraev. – Zamanaýı tehnologııalarmen jabdyqtalǵan dál osyndaı stansalar elimizdiń ózge óńirlerinde joq desek te bolady. Al bul stansalar bizge ne beredi degenge keler bolsaq, birinshiden, elimizdiń gaz salasyndaǵy energetıkalyq qaýipsizdigin arttyrýǵa septigin tıgizbek. Sosyn ózge stansalardan ereksheligi – qorshaǵan ortany lastamaıtyndyǵy. Únemdiligi taǵy bar. Bylaısha aıtqanda, óńir turǵyndary gaz ólsheıtin eki stansadan sapaly gaz tutynatyn bolady».
Osylaısha, qurylysy osydan eki jyl buryn bastalǵan «Jetisaı» jáne «Shardara» gaz ólsheý stansalary búginge deıin túrli qıyndyqtardy artqa tastap, óziniń túpki maqsatyna da taıap keledi. Bul maqsat – halyqqa sapaly gaz usyný. Gaz jetkizýshilerdiń uǵymy boıynsha árbir úıge gaz jetkende, ol ózimen birge yrys pen berekeni de ala keledi eken. Iаǵnı turǵyndardyń turmys-tirshiligi jeńildep, sapaly, qorshaǵan ortaǵa zııany joq tabıǵı gazǵa qol jetkizedi. Ekonomıkalyq turǵydan kelgende, bul eki stansa otandyq óndiristiń damýyna da oń yqpalyn tıgizip, óńir ekonomıkasynyń ilgerileýine de jol ashady.
Bir anyq jaıt, eldiń áleýmettik-ekonomıkalyq ahýaly jaqsarǵan saıyn halyqtyń «kógildir otynǵa» degen suranysy kúnnen-kúnge artyp keledi. Bul, ásirese, halqy kóp Túrkistan oblysynda erekshe mańyzǵa ıe máselelerdiń biri. Desek te, aýyldardy gazdandyrý jumysy sońǵy jyldary birtindep sheshimin taýyp keledi. Búginde aýdan, qala ortalyqtary ǵana emes, sonaý túkpirde jatqan eldi mekenderge de gaz qubyry tartylyp, aýyl turǵyndary da «kógildir otynnyń» ıgiligin kóre bastady. Túrkistan oblysyn gazben qamtamasyz etýdiń josparyna saı, 2026 jylǵa qaraı oblystyń eldi mekenderin 100 paıyz gazben qamtamasyz etý kózdelgen. Demek endi tórt-bes jylda aýyl halqy kómir jaǵyp, kúl shyǵarýdyń qıyndyǵynan qutylady deýge bolady. Aıta keteıik, gaz ólsheıtin qos stansa Qazaqstan jáne О́zbekstan memleketteri arasyndaǵy ózara kelisimnen keıin iske qosylady.
Dáýlet TURSYNULY
Túrkistan oblysy