Áleýmettanýdyń eldi damytýdaǵy mańyzy zor

Is-sharada Senat Tóraǵasy Máýlen Áshimbaev Táýelsizdiktiń 30 jylynda Qazaqstan qoǵamynda sapaly ózgerister bolǵanyn aıtty. Sondaı-aq osy aralyqta qolǵa alynǵan reformalar paradıgmatıkalyq áleýmettik ózgeristerge yqpal etkenin jáne qo­ǵam­nyń qurylymy túbegeıli jańǵyr­ǵanyn sóz etti. Osy kezeńde elimiz­degi barlyq negizgi qoǵamdyq-saıası, áleý­mettik-ekonomıkalyq jáne mádenı-gý­ma­nıtarlyq ózgeristerge únemi áleý­mettik zertteýler júrgizilip otyrdy.

«Qarqyndy saıası jáne áleýmettik-ekonomıkalyq jańǵyrýlar qun­dylyqtar júıesiniń ózgerýine ákelip soqty. Árıne, Qazaqstan qoǵamy úshin Táýelsizdikten asqan qundylyq, erkindikten qymbat uǵym joq. Bizdiń qoǵamda bolyp jatqan ózgeristerdiń bári áleýmettik ǵylymdardyń zertteý taqyryptary ekeni sózsiz. Bul rette áleýmettanýshylardyń mańyzy zor. Sondyqtan Qazaqstannyń damýyna áleýmettanýshylar úlken úles qosty dep aıtýǵa tolyq negiz bar», dedi Máýlen Áshimbaev.

Sonymen qatar Senat Spıkeri qazirgi tańda Qazaqstanda júıeli jań­ǵyrý úrdisi jalǵasyp jatqanyna, ashyq­tyqty, básekege qabilettilikti jáne saıası júıeniń tıimdiligin qamta­masyz etý úshin aýqymdy jumys qolǵa alynǵanyna nazar aýdardy. «Ha­lyq únine qulaq asatyn memleket» tujyrymdamasy aıasynda qoǵamdy mańyzdy memlekettik sheshimderdi talqylaýǵa jumyldyrý úshin qu­qyq­tyq jaǵdaı jasalýda.

«Memleket basshysy qyrkúıek aıynda jarııalaǵan Joldaýynda táýelsiz áleýmettik zertteýlerdiń mańyzy zor ekenin aıtty. Prezıdentimiz táýelsiz áleýmettik saýaldamalar ákimderdiń jumysyn baǵalaýdyń mańyzdy tetigi bolýy kerektigine de toqtalyp ótti. Bıliktiń jumys sapasyna qatysty halyqtyń shynaıy kózqarasyn osyndaı zertteýler berýi qajet», dedi Se­nat Spıkeri.

Onyń aıtýynsha, búginde mem­le­kettik saıasatty táýelsiz, obektıvti jáne sapaly áleýmettik qoldaýǵa degen suranys artyp keledi. Degenmen bul salada sheshýdi qajet etetin problemalar da az emes.

«Sońǵy jyldary elimizde kóptegen áleýmettik saýaldamalar júrgizildi. Oǵan bólingen qarajat ta az bolmaǵany túsinikti. Alaıda sol zertteýlerdiń sapasyna qatysty shaǵymdar jıi aıtylady. Zertteýlerge tapsyrys beretin memlekettik organdarǵa da qatysty máseleler bar. Mysaly, osyndaı zertteýlerdi júrgizýge shaqyrylatyn uıymdardy irikteý kezinde kásibı talaptar laıyqty deńgeıde eskerile bermeıdi», dedi Máýlen Áshimbaev.

Bul máseleni sheshýde kadr daıar­laý isi negizgi basymdyqtardyń biri ekeni sózsiz. Sondaı-aq áleýmet­ta­ný­shylardyń kásibı deńgeıi jańa jaǵdaıǵa saı bolýy da asa mańyzdy. Senat Tóraǵasy bul baǵytta sıfrly tehnologııalardy keńinen paıdalaný jáne Big Data taldaýy arqyly zertteý quraldaryn jańǵyrtý da ózekti ekenin aıtty.

«Qazaqstan Parlamentiniń Sena­ty otandyq áleýmettaný ǵyly­myna zańnamalyq qamtamasyz etý tur­­ǵy­synan jan-jaqty qoldaý kórse­týge daıyn. Senat sarapshylar qaýym­das­tyǵyn damytýǵa arnalǵan jobalardy qoldaıdy. Sonymen birge, biz Klýbtyń bastamasymen qolǵa alynǵan jańa qoǵamdyq joba – Taldaý mektebine de qoldaý bildirdik. Bul bastamanyń maqsaty – memlekettik qyzmette jáne akademııalyq ortada jumys isteıtin jas mamandardyń taldaý tásilderin meńgerýine kómektesý», dedi Máýlen Áshimbaev.

Osyǵan oraı Senat Tóraǵasy bar­lyq múddeli tarapty atalǵan bastamany birlesip iske asyrýǵa shaqyrdy.

Prezıdent Ákimshiligi Basshy­synyń birinshi orynbasary Dáýren Abaev óz sózinde: «Búgingi is-sharaǵa qazaqstandyq áleýmettaný ǵylymynyń barlyq qaýymy jınalǵanyn paıdalanyp, sizderdiń keıde seriktes, tipti keıde opponent ári synshy retindegi jumystaryńyzǵa rızashylyǵymdy bildirgim keledi. Bul óte mańyzdy ról. О́ıtkeni dál osy sosıologııa shynaıy jaǵdaıdy oı eleginen ótkizýge kómektesedi. Sizder qoǵam úshin jáne memleket úshin de álem kartınasyn qurylymdaısyzdar», dedi.

Onyń aıtýynsha, qazirgi ýaqytta memleket múldem ártúrli formattaǵy áleýmettik zertteýlerdiń eń iri tapsyrys berýshileriniń biri bolyp otyr. Osy oraıda ol barynsha mańyzdy bas­tamalardy eske salyp ótti.

«Buǵan deıingi jyldary bul su­ranystyń qoǵamdyq-saıası jaǵdaıdy ólsheýden bastap, memlekettik josparlaý júıesiniń ındıkatorlaryn ólsheýge deıingi elektoraldyq monıtorıngtiń qalaı qalyptasqanyn jaqsy bilesizder. El Prezı­den­tiniń azamattar tarapynan ákimderdiń qyzmetin baǵalaý jónindegi bastamasy memleket tarapynan mańyzdy qadam boldy. 2019 jyldan beri mundaı baǵalaý jyl saıyn júrgiziledi. Ázirshe olar jylyna 2-3 óńirdi ǵana qamtıdy. Biraq úlken aýyldyq okrýgterge deıin baǵalaý barynsha qomaqty ári jan-jaqty», dedi Dáýren Abaev.

Qazaqstan áleýmettanýshylary qaýymdastyǵynyń prezıdenti, Túr­ki­tildes elder áleýmettanýshylar oda­ǵynyń prezıdenti Marat Tájın alǵash­qy 30 jyl elimiz úshin erekshe kezeń bolǵanyn atap ótip, osy ýaqyt­taǵy jetistikterdiń tarıhta máńgi saqtalatynyn aıtty.

«Meniń oıymsha, Elbasy ótken ǵa­syr­dyń 90-jyldarynda-aq oń konsensýs qura aldy. 1997 jyldyń ózin­de Qazaqstan el damýy boıynsha «Qazaqstan-2030» ult josparyn qabyl­daǵanyn este ustaǵan jón. Elimiz qysqa ýaqyttyń ishinde alǵa qoıǵan maqsattaryna jete aldy. Áleýmet­taný boıynsha barlyq suraqty she­shý­ge qajet quraldar, arsenal qolda­ny­lady deýge bolady. Bizdiń áleýmet­tanýshylarymyzda jaqsy teorııalyq arsenal bar, áleýeti joǵary. Men úlken balama áleýmettik teorııalar ýa­­qy­tynyń aıaqtalǵanyn atap ótkim keledi. Bul zamanaýı teorııalyq áleý­met­ta­nýmen aınalysatyndarǵa málim. Qazir ózara oryndaýǵa bolatyn teorııalyq áleýmettanýdyń ýaqyty keldi dep oılaımyn. Bizge sol qajet», dedi Marat Tajın.

Alqaly jıynǵa Qazaqstannyń Che­hııa Respýblıkasyndaǵy Tóten­she jáne ókiletti elshisi, Qazaq­stan áleýmettanýshylary qaýym­das­ty­ǵynyń prezıdenti, Túrkitildes elder áleýmettanýshylar odaǵynyń pre­zıdenti Marat Tájın, Aqparat jáne qoǵamdyq damý vıse-mınıstri Asqar Ýmarov, «Egemen Qazaqstan» respýblıkalyq gazeti» AQ Basqarma tóraǵasy Darhan Qydyr­áli, ǵylymı-akademııalyq jáne sa­rap­tamalyq-taldaý uıymdary men qoǵam­das­tyqtardyń, qoǵamdyq birlestik­terdiń ókilderi, saıasattanýshylar, fılosoftar, dintanýshylar, sondaı-aq alys-jaqyn shet memleketterdiń ǵalymdary qatysty.

Aıta keteıik, Qazaqstan áleýmet­ta­ný­shy­larynyń qaýymdastyǵy buǵan deıin L.N.Gýmılev atyndaǵy Eýra­­zııa Ulttyq ýnıversıtetinde «Táýel­­siz Qazaqstan jas ǵalym­dar zertteý­lerinde» atty jas áleý­met­tanýshy­lar forýmyn uıymdastyrdy. Sonyń aıa­synda belgili qazaqstandyq áleýmet­tanýshylar jas ǵalymdarǵa arnap she­berlik sabaqtaryn ótkizdi. Odan bólek, Jas áleýmettanýshylar forýmy barysynda «Zertteýshi-áleýmet­ta­nýshylardyń jańa syn-qaterlerge arnalǵan quziretteri» atty dóńgelek ústel uıymdastyryldy.