Bıýdjettiń úshten biri – bilim salasyna

Ońtústikte sońǵy 5 jylda 251 bilim nysany iske qosyldy

Memleket basshysy N.Á.Nazarbaevtyń «Qazaqstan joly – 2050: bir maqsat, bir múdde, bir bolashaq» atty halyqqa Joldaýy táýelsiz elimizdiń bolashaq baǵyt-baǵdaryn aıqyndap qana qoımaı, 2050 jylǵa deıingi damý jospary men ony iske asyrýdyń alǵysharttaryn belgilep berdi. Strategııalyq mańyzdy qujat qaǵıdattarymen qundy, ózektiligimen ómirsheń. El Prezıdentiniń: «HHI ǵasyr bilim men ǵylym ǵasyry bolady», dep aıtýynda úlken mán-maǵyna jatyr. Elbasy qazaqstandyq bilim men ǵylym jastardyń qolyn­da ekendigin jáne ıntellektýal­dy ultty qalyp­tastyrý týraly úne­mi aıtyp keledi. О́ıtkeni, álem­d­egi damyǵan otyz eldiń qata­ryna ený tek bilim men ǵylymǵa negizdelý kerek. Bul – zaman talaby. Demek, memlekettiń ekonomıkalyq jáne áleýmettik damýy ınnovasııalyq júıe men adamı kapıtalǵa baılanysty ekeni taǵy da bir dáleldendi. Osyndaı talaptar turǵysynan alǵanda, strategııalyq mańyzdy qujat respýblıka jurt­shylyǵyna, onyń ishinde, bilim men ǵylym salalaryndaǵy pedagogtar qaýymyna aıryqsha serpin berip, aldaǵy kúnderge jigerlendire tús­ke­ni aqıqat. Qazaǵy qalyń, ulttyq ortanyń ustyny, demografııalyq ósýi jo­ǵa­ry, elimiz boıynsha dúnıege  keletin árbir besinshi balanyń ota­ny sanalatyn Ońtústik Qazaqstan óńiri Prezıdentimizdiń shynaıy qamqorlyǵyn kúndelikti sezinip keledi. Elbasy tapsyrmalaryn basshylyqqa alǵan oblys ákimi Asqar Myrzahmetov bilim salasyna aıryqsha nazar aýdaryp, baqylaýdy bir báseńdetken emes. Sońǵy bes jyl ishinde saladaǵy jaǵdaı salys­tyrmaly túrde alǵanda anaǵurlym jaqsardy. Oblys bıýdjetiniń úshten biri osy salaǵa baǵyttalýynyń ózi kóp nárseni ańǵartady. Jalpy,  Bilim berýdi damytýdyń 2011-2020 jyldarǵa arnalǵan memlekettik baǵdarlamasyn oryndaýda jáne memlekettik bilim berý standartyn basshylyqqa alyp, onyń talaptaryn iske asyrýda nátıjeli ister atqarylýda. О́ńirdiń bilim salasyna 2012 jyly 145 739,5 mıl­lıon teńge bólinse, ótken jyly 155 574,8 mıl­lıon teńgege ulǵaıyp, 6,8 pa­ıyz artty. Sońǵy eki jylda bıýdjetten qaras­tyrylǵan qar­­jylar 99,9 paıyz ıgerildi. Ma­ńyzdy salaǵa óńir basshysy únemi nazar aýdaryp keledi. Sonyń arqasynda oblystaǵy mektepterdiń materıaldyq-teh­nıkalyq baza­sy anaǵurlym jaq­sardy. Bi­lim uıalarynda partalar men taq­ta­­­­­lar jańartylyp, synyptar, ın­teraktıvti taqtalar men lıngofon-mýltımedııa jab­dyqtarymen qamtamasyz etildi. Hımııa, bıologııa, fızıka kabınetteri jáne kompıýter synyptary zamanaýı talapqa saı bezendirildi. Osy­nyń esebinen elimizdegi jalpy oqýshylardyń úshten birin quraı­tyn oblysymyzda ótken tórt jylda mektepterdiń materıaldyq-teh­nıkalyq bazasy respýblıkalyq or­taq kór­setkishke jetti. Byltyr bilim oshaq­taryndaǵy materıaldyq-tehnıkalyq bazany nyǵaıtýǵa ob­lys­tyq bıýdjetten 172,5 mıllıon teńge, respýblıkalyq qazynadan 803,7 mıllıon teńge bólindi. Bilim nysandaryn salý boıynsha qurylysqa 21,6 mlrd. teńgege 86 bilim nysanynyń qurylysy júrgizildi. Onyń ishinde 55-i mektep, 15-i balabaqsha, 7-eýi qosymsha qurylys edi. Al, jeti bilim oshaǵy qaıta qurylyp, eki kolledj boı kóterdi. Osy qurylysy júrgizilgen nysandardyń ótken jyly 48-i paıdalanýǵa berildi. Atap aıtqanda, 31 mektep, 7 balabaqsha salynyp, 6 qosymsha qurylys júrgizildi, 2 kolledj iske qosyldy. Al, qosymsha jergilikti bıýdjet jáne demeýshiler qarjysy esebinen 6 bilim nysa­ny tapsyryldy. Onyń beseýi mektep bolsa, bireýi balabaqsha. Sonymen birge, 2013 jyly 165 bilim oshaǵy kúrdeli jóndeýden ótip, oǵan barlyǵy 6,6 mlrd. teńge qarjy jumsaldy. О́ńirimizde sońǵy 5 jylda 251 bilim nysany iske qosylypty. Bul oblystaǵy 62 apat­tyq, 29 úsh aýysymda oqıtyn mekteptiń jaǵdaıyn sheship, qam kesekten salynǵan mektep sanyn 270-ten 188-ge tómendetti. Tasy­maldanatyn oqýshylardyń sany 3000-ǵa azaıyp, oqýshy ornyna tapshylyq 15 myńǵa kemidi. Elbasynyń Joldaýynda «2020 jylǵa qaraı Qazaqstandaǵy 3-6 jas aralyǵyndaǵy balalardy mektepke deıingi mekememen qamtý 100 paıyz josparlanýda», dep atap kórsetilgen. Osy rette «Bala­pan» baǵdarlamasynyń oryndalýyna toqtalsaq, ótken jyldyń qorytyndysymen oblys boıynsha 1-6 jastaǵy 132 983 balany, onyń ishinde 3-6 jastaǵy 214 100 balany qamtıtyn 1256 mektepke deıingi uıym jumys isteýde. 2012 jylmen salystyrǵanda mektepke deıingi uıym sany 128-ge artty. Iаǵnı, 50 shaǵyn ortalyq, 78 balabaqsha jumys isteýde. Sońǵy tórt jylda balalardy qam­tý 36,8 pa­ıyzǵa, al qamtylǵan búldi­r­­­­­­shinder sany 82 608-ge artyp otyr. 687 balabaqshanyń 366-sy jekemenshik sanalady. Olarǵa 35 197 bala memlekettik bilim berý tapsyrysymen ornalastyrylyp tárbıelenýde. Bıyl qosymsha 174 mektepke deıingi uıym ashylyp, 3-6 jastaǵy balalardy qamtýdy 76,3 paıyzǵa jetkizýdi kózdep otyrmyz. Byltyr 2012 jylmen salystyr­ǵanda mektep sany úsheýge, bala sany 9 325-ke kóbeıip, oqý jylynda 1 022 jalpy bilim beretin mektepte 543 520 oqýshy bilim alýda. 1 synypqa kelgen oqýshylar men bitirýshilerdiń alshaqtyǵy 27,8 myńdy qurap otyr. Iаǵnı, 37 148 oqýshy mektep bitirse, jańa oqý jylynda 64 988 oqýshy 1-synypqa keldi. Bala sanynyń kóbeıýine baılanysty óńirimizde úsh aýysymda oqytatyn mektepter bar. Shákirt­terdiń bilim deńgeıi men sapasy da jyl ótken saıyn jaqsara túsý­de. Byltyrǵy ótkizilgen UBT nátıjesi boıynsha oblystyń orta bally 72,50-di qurady. Bul 2012 jylǵydan +5,61 ballǵa joǵary. Mekteptiń tiregi – muǵalim desek, oblystaǵy pedagog kadrlardyń óz biliktiligin arttyrýǵa udaıy kó­ńil bólip kelemiz. 2013-2014 oqý jy­lynda óńirimizde 60 469 pedagog kadr jumys isteýde. Olardyń 17 paıyzy joǵary sanatty, 30,5 paıyzy birinshi, 30,7 paıyzy ekinshi sanatty ustaz. О́tken oqý jylyna qaraǵanda, muǵalimder sany 4 152-ge kóbeıdi. Pedagog kadrlardyń biliktiligin arttyrý máselesi bizdiń turaqty nazarymyzda ekenin aıtyp ótkim keledi. Kembrıdj ýnıversıtetiniń tájirıbesin úıretý arqyly pedagog kadrlardyń óz kásibı sheberlikterin ushtaýǵa basa mán berilýde. Osy maqsatta oblystyq bilim basqar­masy sońǵy eki jylda Almaty qala­syndaǵy ǵylymı-pedagogıkalyq qyz­met­kerlerdiń biliktiligin arttyratyn respýblıkalyq ınstıtýty, «О́rleý» biliktilikti arttyrý ult­tyq ortalyǵy» aksıonerlik qoǵa­mynyń fılıaly, Nazarbaev zııat­kerlik mektepteri derbes bilim berý uıymdarynyń pedagogtar sheberlikterin arttyrý orta­lyǵy fılıalymen tyǵyz qa­rym-qatynasta jumys istep, muǵa­lim­derdiń deńgeılik kýrstardan ótýin qamtamasyz etip keledi. Ustazdar eńbeginiń aıqyn jemisi shákirtteriniń ulttyq biryńǵaı testileýden alǵan balldaryna baı­lanysty bolsa, ekinshiden halyq­aralyq jáne respýblıkalyq pán olımpıadalarynan, ǵylymı jo­balar baıqaýynan jetken jetis­tikterinen baıqalady. 2013 jy­ly oblys boıynsha 500-den astam oqýshy joǵaryda atalǵan bilim saıystaryna qatysyp, je­ńimpaz atandy. Burnaǵy jylmen salystyrǵanda jeńimpazdar men júldegerler sany 4 esege kóbeıdi. Elimizdegi eń aýqymdy saıys sanalatyn jalpy bilim beretin pánder boıynsha respýblıkalyq olımpıadada eki jyl qatarynan III oryndy ıelendik. Sonymen qa­tar, «úzdik olımpıadalyq mektep» jáne «úzdik olımpıadalyq komanda» ataǵyn, qazaqstandyq «Bastaý» matematıkalyq týrnırinde III, jazǵy matematıkalyq oıyndarda II, Bolgarııada ótken halyqaralyq matematıka olımpıadasynda II oryndy jeńip aldyq. «Jarqyn bolashaq» V respýblıkalyq KATEV qazaq tili olımpıadasynda I, mektep jáne kolledj oqýshylarynyń arasyndaǵy respýblıkalyq VI jaz­ǵy spartakıadasynda I, Qazaq­stannyń patrıottyq klýbtary men birlestikteriniń respýblıkalyq dalalyq-áskerı jıynynda I, res­pýblıkalyq «Jas Ulan» baı­qaýynda I, jaratylystaný-mate­ma­tıkalyq baǵyttaǵy pánder boıynsha VI, Prezıdenttik olımpıadasynda I, II orynǵa shyǵyp, mereıimiz ústem boldy. Bilim jáne ǵylym mınıstrligi Ońtústik Qazaqstan oblysy oqý­shylarynyń jetistikterin joǵary baǵalap, ózge óńirlerge úlgi retinde bıyl respýblıkalyq pán olımpıadasyn Shymkent qalasynda ótkizýge sheshim qabyldady. Bul biz úshin úlken senim ári zor jaýap­kershilik júkteıdi. Bilim sapasyn udaıy arttyrý, muǵalimderdiń kásibı sheber­ligin jetildirý, shákirtterge ınno­vasııalyq negizde tereńdete oqytý, elimizdiń erteńgi tutqasy bolatyn bilimdi ári jan-jaqty jastardy mektep qabyrǵasynan baýlý – bizdiń qasıetti ári abyroıly boryshymyz. Joldaý qaǵıdalary bilim salasy qyzmetkerlerin qanattandyrady, jańa bıikterge jeteleıdi. Ońtús­tiktik ustazdar osy ıgilikti jolda talmaı eńbektene beredi. Albına ELShIEVA, Ońtústik Qazaqstan oblysy bilim basqarmasynyń basshysy. ShYMKENT.