Tolymdy ister tabysqa bastaıdy

Qostanaı, qalaı degenmen de, aýyl sharýa­shy­lyǵy basym óńir. Oblys ákimi Nuraly Sádýaqasovtyń jurtshylyq ókilderimen oblystyń 2013 jylǵy áleýmettik-eko­no­mıkalyq damý qorytyndylary jónindegi esepti kezdesýinde sóz basyn osy máse­le­de­n bastaýy túsinikti edi. Aýyl sharýa­shy­lyǵyndaǵy kóptegen kórsetkishter boıynsha Qostanaı respýblıkada aldyńǵy oryn­nan kórinedi. Elimizdegi astyq pen un­nyń 25 paıyzyn, al ettiń 7 paıyzyn, súttiń – 10, jumyrtqanyń 12 paıyzyn Qostanaı oblysy óndiredi. Munyń syrtynda un men astyq eksporty jóninen oblys respýblıkada kóshbasshylyq orynda. О́tken esepti jylda oblys 5,2 mıllıon gektarǵa egin ekti, sonyń 4,4 mıllıon gektaryna dándi daqyldar sep­ti. О́tken kúzde 5 mıllıon tonnadan as­tam dán bastyrdy, bul respýblıkadaǵy barlyq jınalǵan astyqtyń tórtten birin qurady. Ákim mal sharýashylyǵynda óndiristik sektordaǵy mal basyn kóbeıtý isine basa kó­ńil bólinip otyrǵandyǵyn atap ótti. Búgin­ge deıin 6 myń basqa arnalǵan 10 zamanaýı sút kesheni, 10 myń basqa arnalǵan 17 iri qara mal bordaqylaý alańy, 9 myń bas asyl tuqymdy iri qara ustalatyn 15 reprodýk­tor sharýashylyq jáne et baǵytyndaǵy 5 qus fabrıkasy salyndy. О́tken jyly oblys­ta et óndirisi – 45, sút óndirý 9 paıyzǵa artty. «Sybaǵa» baǵdarlamasy boıynsha ótken jyly 4200 bas mal satyp alyndy. Osy jumys arqyly maldyń tuqymdyq túrlenýi júzege asyrylýda. Investısııalyq jobalar agroónerkásip keshenin qaıta jańǵyrtatyn kúsh bolyp otyr. О́tken jyly oblys­ta quny 9,7 mıllıard teńge turatyn 28 ın­ves­tısııalyq joba paıdalanýǵa berildi, onyń altaýy Indýstrııalandyrý kartasy sheńberinde iske asyryldy. Aýyldarda 430 jańa jumys orny ashyldy. Agroónerkásip keshenin, ónerkásip pen shaǵyn jáne orta bıznesti óńirdiń damýyn qamtamasyz etetin úsh taǵan deýge bolady. Oblys ákimi Nuraly Sádýaqasov ónerkásipti aıtqanda, Qostanaı óńiri úshin endi shıkizat óndirý emes, óńdeý, uqsatý salasyn damytý strategııalyq baǵyt ekenine basymdyq bere sóıledi. 2010 jyly ónerkásipti óńdeý sektorynyń úlesi 29 paıyzdy qurasa, bul kórsetkish ótken jyly 41,5 paıyzǵa jetti. Oǵan mashına jasaý isi jaqsy yqpal jasaıdy. «Ssang Yong», «Pejo», «Chance» jáne «Iveko» markili avtomobılder qurastyrý óndirisi paıdalanýǵa engizildi. 2013 jyly 7 myńnan astam avtomobıl shyǵaryldy, bul burnaǵy jylǵyǵa qaraǵanda shamamen 3 esedeı kóp. О́tken jyly NOMAD modeliniń SsangYong avtomobılin qurastyrý jónin­degi jobany iske qosý júzege asyryldy. Bul Qazaqstan úshin birinshi otandyq av­to­mobıldi qurastyrý jónindegi biregeı joba. Byltyrǵy jyldyń aıaǵyna taman paıda­lanýǵa berilgen óndiristik qýaty 450 myń tonnalyq usaq surypty prokat óndirisi zaýyty nazar aýdararlyq. Ol aǵymdaǵy jyldyń ózinde quny 25 mıllıard teńgeden astam 200 myń tonnadaı ónim shyǵaratyn bolady. Indýstrııalandyrý kartasyn iske asyrý kezeńinde barlyǵy quny 101,2 mıllıard teńge bolatyn 69 nysan paıdalanýǵa berildi. Olarda 4,3 myń jańa jumys orny ashyldy. Sonyń ishinde 11 ınvestısııalyq joba ótken jyly júzege asyp, nátıjesinde 844 jumys orny ashyldy. О́tken jyly óńir ekonomıkasyna 180 mıllıard teńgedeı ınvestısııa berildi, sonyń 70 paıyzy kásiporyndardyń óz qarajaty. Al shaǵyn jáne orta bıznes salasy boıynsha «Bıznestiń jol kartasy-2020» baǵdarlamasy sheńberinde jalpy somasy 26,9 mıllıard teńge bolatyn 90 joba maquldandy, olardyń júzege asýyna memleket tarapynan kómek berildi. Nátıjesinde olar óndirgen taýarlar, jumystar, qyzmetter kólemi 336-dan 385 mıllıard teńgege deıin ósti. Bul oblys boıynsha óndiristiń jalpy kóleminiń 26 paıyzyn quraıdy. Alaıda, oblysta shaǵyn jáne orta bıznesti damytýda árkelkilik oryn alyp otyr. Mysaly, Qostanaı qalasynda 130 joba, Qostanaı aýdanynda 17 joba júzege assa, Naýyrzym aýdanynda osy kezge deıin birde-bir joba qolǵa alynbaǵan. Ákim munan ári syrtqy-ishki saýda aınalymy, salyq túsimin kúsheıtý, bıýdjetti nyǵaıta túsý, egin sharýashylyǵyn ártaraptandyrý, ozyq tehnologııamen óńdeletin jer kólemin arttyrý, jerdi durys paıdalaný sekildi kóptegen máselelerge toqtaldy. Oblystaǵy áleýmettik sala áńgime bolǵanda ákim aldymen turǵyn úı-kommýnaldyq sharýashylyǵynyń, ıaǵnı qalada da, aýylda da adamdar turmysynyń mańyzdy máseleleriniń sheshimine toqtaldy. Turmystyń jaqsarýy eldi mekenderdi gazdandyrý, aýyzsýmen qamtamasyz etý jáne joldardy jaqsartý baspana máselesine tikeleı baılanysty. Osy turǵydan alǵanda eldi mekenderdi gazdandyrý men aýyzsýmen qamtamasyz etýdiń qarqyny kúshti dep aıta almaımyz. Mysaly, aýyzsýmen qamtamasyz etetin «Aq bulaq» baǵdarlamasy sheńberinde 215,7 shaqyrym sýmen jabdyqtaý jelileri men 16,7 shaqyrym sý qashyrtqy jelileri salynǵan. Halyqtyń 78 paıyzy ortalyqtandyrylyp sýmen jabdyqtalǵan eldi mekenderde turǵanmen, mundaı jelige qosylý baıaý ósýde. О́tken jyly ol 1,1 paıyzǵa ǵana ósken. 400-ge jýyq aýyldar áli qudyqtar men uńǵylardan sý ishedi. О́tken jyly jalpy paıdalanýdaǵy avtomobıl joldaryn, sondaı-aq qalalardyń, aýdandar men eldi mekender kóshelerin qosqanda, barlyǵy 295,3 shaqyrym jolǵa kúrdeli jáne ortasha jóndeý, qaıta qalpyna keltirý jumystary júrgizildi. Byltyrǵy esep berýinde ákim «Qoljetimdi turǵyn úı-2020 baǵdarlamasy boıynsha 207 myń sharshy metr turǵyn úı turǵyzýdy mindet etip qoıǵan edi, osy meje artyǵymen oryndalyp, 232 myń sharshy metr úı paıdalanýǵa berildi. Ákimge zaldan qoıylǵan balabaqsha, mektepterdi jóndeý jumystary, jastardyń baspanasy, jol qatynasy, aýyl emhanalaryn kadrmen qamtamasyz etý, elektr energııasynyń qymbattyǵy men tapshylyǵy, jabyq sport alańdarynyń qajettiligi sekildi ár alýan suraqtar esepti kezdesýde aıtylar áńgimeniń mazmunyn tolyqtyra tústi. Názıra JÁRIMBETOVA, «Egemen Qazaqstan». Qostanaı oblysy.