Májilis Tóraǵasy Nurlan Nyǵmatýlınniń jetekshiligimen ótken palatanyń keshegi jalpy otyrysynda sot júıesi men sýdıalarynyń mártebesi, sot tóreligin iske asyrýdy odan ári jeńildetý, Erkin saýda aımaǵy jáne ózge de máselelerge qatysty zańdyq qujattar qaralyp, tıisti qaýlylar qabyldandy.
Kún tártibinde palata aldymen Zańnama jáne sot-quqyqtyq reforma komıtetiniń usynysy boıynsha Ilııas Baqtybaevty Qazaqstan Respýblıkasynyń Konstıtýsııalyq Keńesine múshelikke taǵaıyndady.
Sodan keıin zań jobalary qaraldy. Depýtattar «Qazaqstan Respýblıkasynyń sot júıesi men sýdıalarynyń mártebesi týraly» Konstıtýsııalyq zańǵa túzetýlerdi birinshi oqylymda maquldady. Zańdyq joba irikteý júıesin damytýǵa jáne sýdıalyq qyzmetke úmitkerlerdi tańdaýdaǵy qoǵam rólin jetildirýge baǵyttalǵan. Ásirese, sot tóraǵalaryna kandıdattardy irikteýde sýdıalyq ótildiń bolýy bes jyldan on jylǵa deıin kóterilmek. Sottar qyzmetin jetildirý maqsatynda júıe qyzmetine qatysty jeke organ qurý usynylady. Bul organ quzyretine sottardyń jumystaryn tekserý, sottar men buqaralyq aqparat quraldarynyń qyzmetin úılestirý jáne tez arada sheshý kózdeledi. Osy rette sýdıalarǵa sot sheshimi zańdy kúshine enbeı, jurtshylyq aldynda pikir bildirýge tyıym salynady.
Sonymen qatar, «Qazaqstan Respýblıkasynyń keıbir zańnamalyq aktilerine sot tóreligin iske asyrýdy odan ári jeńildetý, tóreshildik resimderdi azaıtý máseleleri boıynsha ózgerister men tolyqtyrýlar engizý týraly» zań jobasy da birinshi oqylymda qoldaý tapty. Zańdyq qujatta mindetti túrde aldyn ala sotqa deıingi tártippen sheshiletin ister tizbesin bekitý jáne keńeıtý kózdelgen. Budan basqa, jaýapker qarsy qýynym berýge quqyly bolatyn merzimdi shekteý usynylady. Qarsy qýynym berý ýaqytyn qysqartý jaýapkerdiń sot prosesin sozbaı, oǵan neǵurlym jaýapty daıyndalýy qajettigin talap etedi. Jáne de sot resimderin jeńildetý boıynsha qosymsha sharalar retinde beınebaılanys quraldarynyń kómegimen dáleldemelerdi qashyqtyqtan zertteý jáne iske qatysatyn tulǵalardyń túsiniktemelerin tyńdaý múmkindigin kózdeý usynylady.
Bul rette, zań jobasynda buıryq arqyly is júrgizý salasynyń keıbir daýlary aýqymdy zańdy talap qoıý salasyna berý arqyly keńeıtiledi. Sonymen qatar, Azamattyq is júrgizý kodeksine bitimgershilik kelisim jasasý resimin egjeı-tegjeıli reglamentteý normalary da qarastyrylyp otyr. Daýdy beıbit jolmen sheshýge talaptardy yntalandyrý maqsatynda bitimgershilik kelisim jasasý memlekettik bajdy qaıtarý úshin negiz bolatyn tizbege engiziledi. Budan bólek, daýdy mindetti túrde aldyn ala sotqa deıingi tártippen sheshetin ister tizbesin bekitý jáne keńeıtý kózdelip otyr.
Sondaı-aq, Májilis «Qazaqstan Respýblıkasynyń Ákimshilik quqyq buzýshylyq týraly kodeksine ózgerister engizý týraly» zań jobasyn birinshi oqylymda maquldady. Elimizde parnıktik gazdar shyǵaryndylaryna kvotany arttyrǵany úshin aıyppul mólsheri azaıtylmaq. Qorshaǵan orta jáne sý resýrstary mınıstri Nurlan Qapparovtyń aıtýynsha, elimizdegi óndiris kólemi 2010 jylmen salystyrǵanda, 15 paıyzǵa ósken.
Sanksııalardy engizý óndiristik sektordan eleýli qarjy shyǵarýǵa múmkindik berer edi, dep málimdegen mınıstr munyń sebebin oǵan qatysty óndirister toqtap, jumys oryndarynyń qysqarýy áleýmettik jaǵdaıdy aýyrlatar edi degenmen túsindirýge tyrysty. Qazirgi aıyppul kólemi bes aılyq eseptik kórsetkish (shamamen 37 eýro) deńgeıinde belgilenip otyr. Mınıstrdiń málimetine qaraǵanda, aldyn ala boljamdar boıynsha kvotalardyń naryqtaǵy baǵasy 5 eýrodan aspaıdy. 2010 jyly Eýroodaqta 1 kvotanyń baǵasy 27 eýroǵa deıin ǵana kóterilse, al aıyppul mólsheri 100 eýroǵa deıin barady eken.
Qazaqstan men Eýroodaq elderiniń tehnologııalyq alshaqtyǵyn nazardan tys qaldyrýǵa bolmaıtyndyǵyn alǵa tartqan mınıstr aıyppul mólsherin eýropalyq deńgeıge kóterý ekonomıkalyq turǵydan orynsyz ekendigin de qaperge saldy. Al mundaı normalar qabyldansa, ónerkásip kásiporyndarynan byltyr esepke jazylǵan energetıka salasyndaǵy 208 mıllıard teńge, munaı jáne gaz sektoryndaǵy 30 mıllıard teńge óndirip alynbaı qalady.
Májilis «2011 jylǵy 18 qazandaǵy Erkin saýda aımaǵy týraly shartty onyń Taraptary men О́zbekstan Respýblıkasynyń arasynda qoldaný týraly hattamany ratıfıkasııalaý týraly» zań jobasyn maquldady. Elimiz hattama sheńberinde О́zbekstanǵa tıisti taýarlardy áketý kezinde olarǵa qatysty eksporttyq bajdy qoldanýdy kózdegen taýarlar tizbesin bekitken. Al О́zbekstan elimizge taýarlardy eksporttaý kezinde keden bajyn qoldaný quqyǵyn ózine qaldyrǵan.
Buǵan qosa, kún tártibinde Qazaqstan-О́zbekstan arasyndaǵy strategııalyq áriptestik týraly shartty ratıfıkasııalaý týraly zań jobasy jumysqa alynyp, qorytyndy ázirleý úshin tıisti komıtetke júkteldi.
Jalpy otyrystyń sońynda N.Nyǵmatýlın áıel-depýtattardy kele jatqan tól merekelerimen quttyqtady. Spıker óz áriptesteriniń zań shyǵarmashylyq jumysyndaǵy eleýli eńbekterine aıryqsha mán berip, densaýlyq, mádenıet, bıýdjet jáne qarjy máseleleriniń qaı-qaısy da áıel azamattarymyzdyń árqashanda nazarynda ekenin, al áıelderdi qoldaý, jan-jaqty damýyna jaǵdaı jasaý Elbasy saıasatynyń basym baǵyttarynyń biri ekenin atap ótti.
Asqar TURAPBAIULY,
«Egemen Qazaqstan».