2013 jylǵy 25 jeltoqsan, Almaty qalasy
Qarjy uıymdarynyń bank operasııalarynyń jekelegen túrlerin jáne basqa da operasııalardy júrgizýine shekteýler engizý týraly
«Qazaqstan Respýblıkasynyń Ulttyq Banki týraly» 1995 jylǵy 30 naýryzdaǵy Qazaqstan Respýblıkasynyń Zańyna sáıkes Qazaqstan Respýblıkasy Ulttyq Bankiniń Basqarmasy qaýly etedi:
1. Qarjy uıymdarynyń bank operasııalarynyń jekelegen túrlerin jáne basqa da operasııalardy júrgizýine mynadaı shekteýler belgilensin.
2. Ekinshi deńgeıdegi bank (budan ári – bank):
qaryz alýshyǵa ashylǵan kredıttik jeli sheńberinde qaryz (qaryzdyń bir bóligin) berýdi qospaǵanda qaryz alýshyǵa qaryz berý;
qaryz alýshyǵa kredıttik jeli ashý (kredıttik lımıtti belgileý);
qaryz alýshyǵa jasalǵan banktik qaryz sharty (sharttary) sheńberinde qosymsha qaryz berý;
qaryzdy óteý kestesine sáıkes osy qaryz boıynsha merzimdi tólemder mólsheriniń ulǵaıýyna alyp keletin, qaryz alýshynyń ashyq kredıttik jelisiniń jáne (nemese) qaryzy talaptarynyń ózgerýi týraly sheshimder qabyldanǵanǵa deıin qaryz alýshynyń boryshtyq júktemesiniń koeffısıentin esepteýdi júzege asyrady.
Banktiń qaryz alýshyǵa qaryz alý ýaqytyn ózi anyqtaýǵa múmkindik beretin talaptarmen, biraq kredıtteýdiń osyndaı nysanyna arnalǵan banktiń ishki kredıttik saıasaty týraly qaǵıdalarynda jáne shartta aıqyndalǵan somasy jáne ýaqyt sheginde qaryz alýshyny kredıtteý mindettemesi kredıttik jeli dep túsiniledi.
Kredıttik jeliniń shekti somasy kredıttik lımıt (onyń ishinde kredıttik/tólem kartalary boıynsha) dep túsiniledi.
Banktiń banktik qaryz operasııalaryn júzege asyrý jónindegi qyzmetterin paıdalanýǵa nıet bildirgen nemese paıdalanatyn, ortasha aılyq tabysy memlekettik statıstıka salasyndaǵy ýákiletti organnyń ınternet-resýrsynda sońǵy jarııalanǵan, qaryz alýshynyń boryshtyq júktemesiniń koeffısıentin esepteýdi júzege asyrý kúni qoljetimdi ortasha aılyq jalaqyǵa teń nemese eki ese mólsherine teń bolatyn Qazaqstan Respýblıkasynyń rezıdenti jeke tulǵa qaryz alýshy dep túsiniledi.
Osy tarmaqtyń birinshi bóliginiń talaptary jyljymaıtyn múlik ıpotekasymen qamtamasyz etilgen qaryzdardy, qamtamasyz etilýi satyp alynatyn avtokólik bolyp tabylatyn qaryzdardy, qamtamasyz etilýi banktik salym shartyna sáıkes bankte ornalastyrylǵan jáne beriletin qaryzdyń somasyn tolyq jabatyn aqsha bolyp tabylatyn qaryzdardy jáne bilimdik kredıt berý júıesi sheńberinde beriletin qaryzdardy qospaǵanda, kásipkerlik qyzmetti júzege asyrýǵa baılanysty emes taýarlardy, jumystardy jáne qyzmetterdi satyp alýǵa qaryz alýshylarǵa berilgen qaryzdarǵa qoldanylady.
3. Qaryz alýshynyń boryshtyq júktemesiniń koeffısıenti qaryz alýshynyń barlyq ótelmegen qaryzdary boıynsha merzimi ótken tólemder somasyn qosa alǵanda qaryz alýshynyń barlyq ótelmegen qaryzdary boıynsha ortasha aı saıynǵy tólem jáne osy qaýlynyń 2-tarmaǵynyń birinshi bóliginde kózdelgen jaǵdaılarda týyndaıtyn qaryz alýshynyń jańa bereshegi boıynsha aı saıynǵy ortasha tólem somasynyń qaryz alýshynyń sońǵy alty aıdaǵy ortasha aı saıynǵy tabysyna qatynasy retinde bylaısha esepteledi:
mundaǵy:
BJK – boryshtyq júkteme koeffısıenti;
О́QTi – qaryz alýshynyń ótelmegen qaryzy (ótelmegen qaryzdary) boıynsha, osy qaýlynyń 4-tarmaǵyna sáıkes esepteletin aı saıynǵy ortasha tólem;
MTi – qaryz alýshynyń ótelmegen qaryzy (ótelmegen qaryzdary) boıynsha merzimi ótken tólemder somasy;
QT – qaryz alýshynyń jańa bereshegi boıynsha, osy qaýlynyń 5-tarmaǵyna sáıkes esepteletin aı saıynǵy ortasha tólem;
n – qaryz alýshynyń ótelmegen qaryzdarynyń sany;
K – qaryz alýshynyń osy qaýlynyń 7-tarmaǵyna sáıkes esepteletin aı saıynǵy ortasha tabysy.
4. Qaryz alýshynyń ótelmegen qaryzy (ótelmegen qaryzdary) boıynsha aı saıynǵy ortasha tólemi ótelmegen qaryz (ótelmegen qaryzdar) boıynsha aldaǵy tólemder somasynyń osy qaryzdyń (osy qaryzdardyń) aılarmen kórsetilgen qalǵan merzimine qatynasy retinde esepteledi.
О́telmegen qaryz boıynsha aldaǵy tólemder somasyna negizgi borysh boıynsha qaldyq pen qaryz boıynsha syıaqy somasy kiredi.
Qaryz alýshyǵa buryn jasalǵan banktik qaryz shartyn (sharttaryn) qaıta qarjylandyrý maqsatynda qaryz berý júzege asyrylǵan jaǵdaıda, ótelmegen qaryzdar boıynsha aldaǵy tólemder somasynan ótelmegen qaryz boıynsha qaıta qarjylandyrylýy tıis bereshek somasy alyp tastalýy tıis.
Qaryz alýshynyń ótelmegen qaryzy boıynsha merzimi ótken tólemder somasyna merzimi ótken negizgi borysh, merzimi ótken syıaqy somasy jáne banktiń, bank operasııalarynyń jekelegen túrlerin júzege asyratyn uıymnyń, mıkroqarjy uıymynyń, sondaı-aq tizbesi «Qazaqstan Respýblıkasyndaǵy kredıttik bıýrolar jáne kredıttik tarıhty qalyptastyrý týraly» 2004 jylǵy 6 shildedegi Qazaqstan Respýblıkasy Zańynyń 18-babynda belgilengen ózge de aqparat jetkizýshilerdiń (budan ári – aqparat jetkizýshiler) balansynan tys esepten shyǵarylǵan bereshek somasy kiredi.
Qaryz alýshynyń ótelmegen qaryzdary boıynsha aldaǵy tólemderdiń jáne ótelmegen qaryzdary boıynsha merzimi ótken tólemderdiń bolýy jáne somalary týraly aqparatty bank kredıttik bıýrodan suratyp alady.
Qaryz alýshynyń ótelmegen qaryzdary boıynsha aldaǵy tólemder somasynyń jáne ótelmegen qaryzdary boıynsha merzimi ótken tólemder somasynyń esebine barlyq aqparat jetkizýshiler kredıttik bıýroǵa usynatyn málimetter kiredi.
Qaryz alýshynyń ótelmegen qaryzdaryna osy qaýlynyń 2-tarmaǵynyń besinshi bóliginde kórsetilgen qaryzdar, jyljymaıtyn múlik ıpotekasymen qamtamasyz etilgen qaryzdar, qamtamasyz etilýi satyp alynatyn avtokólik bolyp tabylatyn qaryzdar, qamtamasyz etilýi banktik salym shartyna sáıkes bankte ornalastyrylǵan jáne beriletin qaryzdyń somasyn tolyq jabatyn aqsha bolyp tabylatyn qaryzdar jáne bilimdik kredıt berý júıesi sheńberinde beriletin qaryzdar kiredi.
5. Qaryz alýshynyń jańa bereshegi boıynsha aı saıynǵy ortasha tólemi óteý kestesine sáıkes eseptelgen, negizgi borysh boıynsha tólemder men syıaqy somasynyń, sondaı-aq Qazaqstan Respýblıkasynyń Ulttyq Banki Basqarmasynyń 2012 jylǵy 26 naýryzdaǵy № 137 qaýlysymen (Normatıvtik quqyqtyq aktilerdi memlekettik tirkeý tiziliminde № 7663 tirkelgen) bekitilgen Qaryzdar men salymdar boıynsha shynaıy, jyldyq, tıimdi, salystyrmaly esepteýdegi syıaqy mólsherlemelerin (naqty qunyn) esepteý qaǵıdalarynyń 8-tarmaǵynda belgilengen, qaryz alýshynyń banktik qaryz shartyn jasaýymen jáne oryndaýymen baılanysty ózge de tólemder somasynyń osy qaryzdyń aılarmen kórsetilgen merzimine qatynasy retinde esepteledi.
6. Qaryz alýshynyń ótelmegen qaryzdary boıynsha aldaǵy tólemder somasynyń, sondaı-aq jańa bereshegi boıynsha aı saıynǵy ortasha tóleminiń esebine kredıttik lımıttiń paıdalanylmaǵan bóligi boıynsha aı saıynǵy ortasha tólem somasy kiredi.
Kredıttik lımıttiń paıdalanylmaǵan bóligi boıynsha aı saıynǵy ortasha tólemniń somasyn baǵalaý kredıttik lımıt boıynsha syıaqynyń boljanǵan kólemi eskerile otyryp onyń paıdalanylmaǵan bóliginiń mólsheriniń osy lımıttiń shartta aıqyndalǵan, aılarmen kórsetilgen eń uzaq merzimine qatynasy retinde esepteledi.
Banktiń ashyq kredıttik jeli sheńberinde qaryz alýshyǵa qaryz berý jónindegi shartty mindettemesiniń somasy kredıttik lımıttiń paıdalanylmaǵan bóligi dep túsiniledi.
7. Qaryz alýshynyń aı saıynǵy ortasha tabysy qaryz alýshynyń sońǵy alty aıdaǵy jalaqysy jáne (nemese) ózge de tabystary somasynyń altyǵa qatynasy retinde esepteledi.
Bankter qaryz alýshynyń aı saıynǵy ortasha tabysyn esepteýdi qaryz alýshynyń ótinish jasaý aldyndaǵy qatarynan alty aıdaǵy qaryz alýshynyń tabystary týraly málimetterdiń negizinde júzege asyrady.
Bank qaryz alýshynyń aı saıynǵy ortasha tabysynyń esebine alatyn tabystar túrleri qaryz alýshynyń ótinish jasaý aldyndaǵy qatarynan alty aı ishindegi kem degende eki kez kelgen aıǵa alynýy tıis.
8. Qaryz alýshynyń boryshtyq júktemesi koeffısıentiniń eń úlken deńgeıi 0,5 quraıdy.
9. Eger qaryz alýshynyń boryshtyq júktemesi koeffısıentiniń máni osy qaýlynyń 8-tarmaǵynda belgilengen mánderden joǵary bolyp tabylǵan jaǵdaıda bank:
qaryz alýshyǵa ashylǵan kredıttik jeli sheńberinde qaryz (qaryzdyń bir bóligin) berýdi qospaǵanda qaryz alýshyǵa qaryz berý;
qaryz alýshyǵa kredıttik jeli ashý (kredıttik lımıtti belgileý);
qaryz alýshyǵa jasalǵan banktik qaryz sharty (sharttary) sheńberinde qosymsha qaryz berý;
qaryzdy óteý kestesine sáıkes osy qaryz boıynsha merzimdi tólemder mólsheriniń ulǵaıýyna alyp keletin, qaryz alýshynyń ashyq kredıttik jelisiniń jáne (nemese) qaryzy talaptarynyń ózgerýi týraly oń sheshimder qabyldamaıdy.
10. Bank qaryz alýshynyń boryshtyq júktemesin qaryz alýshynyń kredıt tóleý qabilettiligin baǵalaýdyń menshikti júıesi negizinde ózdiginen aıqyndaıdy. Eger bank qaryz alýshynyń kredıt tóleý qabilettiligin baǵalaýdyń menshikti júıesi negizinde aıqyndaǵan qaryz alýshynyń boryshtyq júktemesi koeffısıentiniń máni osy qaýlynyń 8-tarmaǵynda belgilengen boryshtyq júkteme koeffısentiniń eń joǵary deńgeıinen tómen bolsa, bank:
qaryz alýshyǵa ashylǵan kredıttik jeli sheńberinde qaryz (qaryzdyń bir bóligin) berýdi qospaǵanda, qaryz alýshyǵa qaryz berý;
qaryz alýshyǵa kredıttik jeli ashý (kredıttik lımıtti belgileý);
jasalǵan banktik qaryz sharty (sharttary) sheńberinde qosymsha qaryz berý;
qaryzdy óteý kestesine sáıkes osy qaryz boıynsha merzimdi tólemder mólsheriniń ulǵaıýyna alyp keletin, qaryz alýshynyń ashyq kredıttik jelisiniń jáne (nemese) qaryzy talaptarynyń ózgerýi týraly sheshimder qabyldaý kezinde qaryz alýshynyń kredıt tóleý qabilettiligin baǵalaýdyń menshikti júıesin basshylyqqa alady.
11. Osy qaýly 2014 jylǵy 1 sáýirden bastap qoldanysqa engiziledi jáne resmı jarııalanýǵa tıis.
Ulttyq Bank Tóraǵasy Q.KELIMBETOV.
Buıryq Qazaqstan Respýblıkasynyń Ádilet mınıstrliginde 2014 jylǵy 4 aqpanda Normatıvtik quqyqtyq kelisimderdi memlekettik tirkeýdiń tizilimine №9125 bolyp engizildi.