Jasampaz jobaǵa – jıyrma jyl

Osydan dál jıyrma jyl buryn, 1994 jyl­­­­ǵy 29 naýryzda, beri qoı­ǵanda, Eýrazııa atty alyp qurlyq úshin, ári­den alǵanda búkil álem­degi geosaıası ahýal úshin barshany eleń etkizerlikteı usynys jarııa etildi. Ol Qazaqstan Respýblıkasynyń Prezı­­­denti Nursultan Nazarbaevtyń Eýrazııalyq Odaq qurý jónindegi bastamasy bolatyn.     Táýelsizdikke qoly jetýi Qazaqstan­nyń orasan zor ıntegrasııalyq jáne uıymdastyrýshylyq áleýetiniń jolyn ashty, al bul eldiń tolyp jatqan ıntegrasııalyq birlestikterdiń bastamashylary men qatysýshylarynyń biri bolýyn qamtamasyz etti. N.Na­zar­baevtyń 1994 jylǵy  Reseı Federa­sııasyna tuńǵysh resmı sapary kezinde M.V.Lomonosov atyndaǵy MMÝ-diń oqytýshy-professorlar quramymen jáne stýdentterimen kezdesýinde usynǵan Eýrazııalyq Odaq qurý jónindegi ıdeıa­syn da osy turǵydan qarastyrý kerek. Bul usynys TMD-nyń kópe-kórineý dármensizdigine baılanysty aıtylǵan bolatyn. «Burynǵy keńestik keńistiktiń damýy qazir eki úrdis boıynsha aıqyndalady dep aıtýǵa bolatyn sııaqty, – dedi Máskeý ýnıversıtetindegi sózinde Elba­sy­myz. – Birinshiden, bul – ulttyq mem­lekettiliktiń qalyptasýy jáne ekin­shiden, TMD elderiniń ıntegrasııasy. Munyń bári de zańdy. Ǵylymı-tehnı­ka­lyq órkendeý qarqyndap, ótkizý rynogy úshin qatal kúres qyzý júrip jatqan kezde tek birlesý arqyly ǵana ómir súrýge bolady. Baıqap qarańyzdarshy: kópǵasyrlyq memlekettiligi bar Batys Eýropa elderi birlesýge bet buryp otyr. Olar álemdik rynoktyń qatań túrde kereǵarlanyp bara jatqanyn jaqsy biledi: Soltústik Amerıka, Japonııa jáne aqyrynda, Azııanyń «jas jolbarystary». Al bizdi, burynǵy Odaq respýblıkalaryn, tarıh pen taǵdyrdyń ózi bir qoǵamdastyqqa beıimdep, daıarlaǵan. Bizge baılanystar men basqarýdyń biryńǵaı nysandary men tetikteri tán, dilimiz ben basqa da kóptegen nárselerimiz ortaq». «Bizdiń Dostastyǵymyzdy odan ári damytý týraly oılarymdy ortaǵa salsam deımin. О́kinishke qaraı, búginde TMD ýaqyttyń obektıvti talaptaryna tolyq máninde saı kelmeıdi jáne oǵan múshe elderdiń halyqtarymyz sonshama zárý bolyp otyrǵan ıntegrasııasyn qamtamasyz ete almaıdy, – dep oıyn jalǵastyrdy sonda Nursultan Nazarbaev. – Dostastyq qurylǵan sátten beri onyń músheleri bir-birine jaqyndasýdyń ornyna barǵan saıyn alystaı túsip barady. Yntymaqtastyq týraly 400-den asa qujat qabyldanyp, qol qoıylǵanymen, olardyń barly­ǵy derlik áli iske qosyl­ǵan joq. Bizdiń elderimizdiń eriktilik pen teń quqyq­tylyq qaǵıdattarynda qalyp­tasqan jańa memleketaralyq birles­tigi negizindegi ózara qarym-qatynas­tyń sapalyq jańa deńgeıine aýysý qajettigi pisip-jetildi. Ondaı birles­tik Eýrazııalyq Odaq (EAO) bola alar edi. Ol TMD-dan ózgeshe qaǵıdat­tar­da qurylýy tıis, óıtkeni, jańa birlestiktiń negizin ózekti eki máseleni: birtutas ekonomıkalyq keńistik qurý men birlesken qorǵanys saıasatyn qam­tamasyz etýdi sheshýge tıisti jalpy­ulttyq organdar quraýy kerek. Bul rette árbir qatysýshynyń egemendiginiń, ishki memlekettik-saıası qurylymynyń, syrtqy saıasat qyzmetiniń múddelerine qatysty ózge máselelerdiń bári myzǵy­mastan qalatynyn jáne bir-biriniń ishki isterine qol suǵylmaýy kózdeletinin atap kórsetý mańyzdy». Bul bólekshe jańa usynys bola­tyn. Jańa ataýlynyń jatsyna qabyl­da­na­tyny sol tusta da kóringen. Biraq, dana Ýaqyt bárin de óz orny-ornyna qoıyp keledi. Sodan bergi jıyrma jyldyń ón boıynda Nursultan Na­zarbaevtyń myna jahandanǵan dúnıe­de halyqtyń kúni halyqpen bolaty­nyn egemendiktiń eleń-alańynda, táýel­sizdiktiń tańsári shaǵynda-aq boljaǵan ıdeıasy óziniń ómirsheńdigin kórsetýde. Qazaqstan basshysynyń aldymen Eýrazııalyq ekonomıkalyq qaýymdastyqty qurý, odan keıin Keden­ odaǵyn qurý, Birtutas ekonomıkalyq keńistikti qalyptastyrý sııaqty ekono­mıkalyq ıntegrasııanyń negizgi beles­terin kezeń-kezeńimen júrip ótý jónindegi usynystarynyń bári de birte-birte júzege asty. Aldaǵy kezde Eýrazııalyq ekonomıkalyq odaqty qurýǵa daıyndyq júrip jatyr.  Osynyń arqasynda tarıh tabystyrǵan, taǵdyr toǵystyrǵan elder ózderiniń taýarlaryna baıtaq bazar tapty, ekonomıkalyq baılanystardyń san túrli tetikterin iske qosa aldy. Bul arqyly búkil álem búginde Qazaqstandy jahandyq ıntegrasııalyq úderisterdiń yqpaldy qatysýshysy dep biledi, Nursultan Nazarbaevty ıntegrasııany halyqaralyq deńgeıde turaqty da tabandy damytýshy asa kórnekti saıasatker dep tanıdy. Elbasymyzdyń el erteńin oılaǵan, bolashaqta memleketterimiz eń aldymen ekonomıkalyq múdde turǵysynan yqpaldasýǵa túsýge tıistigine deıin kózdegen baıypty bastamasynyń, jasampaz jobasynyń jıyrma jyldyǵyna «Egemen Qazaqstan» gazeti búgingi nómirdiń 4-10 betterindegi materıaldardy arnap otyr.