Ulttyq kınony qoldaý memlekettik ortalyǵy qysqa merzim ishinde memlekettik qoldaýdan úmitti kınojobalardy irikteý taqyrybyna arnalǵan eki úlken brıfıng ótkizdi. Bıyl fılmderdi qarjylandyrý qaǵıdalaryna túzetýler engizgen zańnamadaǵy ózgerister kınematografısterdiń kóp bóligi úshin talqylaýdyń basty taqyrybyna aınaldy. Jańa erejelerge baılanysty Kınoortalyqtyń aldynda taǵy qandaı mindetter paıda boldy? Kıno salasyndaǵy irgeli ózgeristerdiń uıytqysy bolǵan «UKQMO» KEAQ Basqarma tóraǵasy E.Qosybaev tyń aqparattarmen bólisti.
– Siz basqaratyn mekeme az ýaqyttyń ishinde tilshiler qaýymyn eki ret jınaǵanyna qaraǵanda, sala jumysyndaǵy ózgeris asa ózekti sekildi. Kınoortalyqtyń mundaı belsendiligin basqasha qalaı túsindiresiz?
– Jaqynda memlekettik satyp alý zańnamasyna engizilgen ózgerister tek bizge ǵana emes, kúlli kınematografıster qaýymy úshin kútpegen jaǵdaı boldy. Biraq buǵan úrke qaraýdyń keregi joq. Birinshiden, ýaqyt óte kele jańa erejelerdiń (áleýetti О́nim berýshilerdiń qarjylyq turaqtylyǵyna qatysty talaptar – red.) ornaýy zańdy, ekinshiden, ókinishke qaraı, dál osy máselege oraı túbegeıli ózgerister engizý bizdiń quzyretimizde emes. Sondyqtan biz ýákiletti organ bolyp esepteletin Mádenıet jáne sport mınıstrligine júgindik. Jańa talaptar men qaǵıdalarǵa beıimdelý úshin bizge birshama ýaqyt kerek. Bundaı múmkindik berilmese, jańa jaǵdaıda jumys isteýge týra keledi. Qıyn bolatynyn ishimiz álden sezedi, sebebi kópshilik bul ózgeriske daıyn emes.
Bir esepten, memlekettik qoldaý kórsetý kezinde qoıylatyn talaptarǵa sáıkes kelmeıtinder naryqtan ketedi. Al bólinetin qarjy, esterińizge sala keteıik, halyqtiki. Sońǵy 8-10 jyldyń ishinde kınoǵa bólingen memlekettik qarajattyń qaıtarymy nóldik kórsetkishke teń ekeni eshkimge qupııa emes. Quıylǵan qarajat pen kassaǵa túsken kiristi absolıýt sandarmen alatyn bolsaq, nátıjesi kisi kúletindeı.
Osyndaı sebepterdi túsindirýge arnalǵan brıfıngter kınematografııa qoǵamdastyǵy ókilderiniń ishinde narazylyǵy bar ekenin kórsetti. Árıne, arasynda bizdiń habarlandyrýlardy oqymaıtyn, tipti olarmen tanysyp shyǵý úshin saıtqa kirmeıtin adamdar da bar, mundaılar tek kópshilikti dúrliktirý úshin keledi. Biraq biz kınematografııa qoǵamdastyǵynyń utymdy bóligine, pıtchıngke bara alatyn laıyqty jáne kásibı adamdardyń pikirine qulaq asamyz.
Sondyqtan osy brıfıngterdiń uıymdastyrylýy nátıjesinde ótken ashyq dıalog burynnan qajet edi. Kınematografıster UKQMO-nyń jabyq klýb emes ekenin, ózekti máselelerdi birlese otyryp sheshýge jáne árdaıym qol ushyn sozýǵa daıyn uıym ekenin bilýge tıis.
– 2022 jylǵa belgilengen konkýrs qalaı júrip jatyr?
– Mádenıet jáne sport mınıstrligi Saraptama keńesiniń quramy jónindegi qaýlynyń shyǵýyn jedeldetýge qatysty máseleni taıaý arada sheshedi dep úmittenemiz. Bul kınojobalardy irikteýdi ýaqytynda ótkizýge múmkindik beredi. Sonymen qatar bıyl alǵash ret balldyq baǵalaý júıesin engizip kórmekpiz.
Jalpy, Kınoortalyqtyń aldynda qazir mańyzdy mindetter tur. Bárimizge paradıgmany, kınematografııa qoǵamdastyǵy qatysýshylarynyń psıhologııalyq prınsıpterin ózgertýimiz kerek.
Qaıyrymdylyq pen altrýızm kezeńi aıaqtaldy. Qazaqstan ekonomıkasy, sondaı-aq búkil álemdik ekonomıka eleýli qıyndyqtarǵa tap bolýy múmkin. Bizge baılanysty emes mán-jaılardyń saldarynan biz týrbýlentti aımaqqa kiremiz, sebebi jahandyq prosestermen bite qaınasqan elmiz. Memleket bóletin aqsha – «altyn aksııa» ekenin naqty túsiný kerek. Sondyqtan biz búgin kınematografııa salasyna bólingen memlekettik qarajattyń qaıda jumsalyp jatqanyna alańdaýshylyq bildirip júrgen salyq tóleýshilerdiń kútkenine sáıkes keletin nátıjeni obektıvti jáne ashyq túrde berý úshin Saraptama keńesin barynsha jumyldyrýymyz kerek.
– Kınojobalardy memlekettik qarjylandyrý isinde taǵy qandaı ózgerister bolýy múmkin?
– Menińshe, iri bıýdjettik tarıhı kartınalardy qarjylandyrý úkimettik komıssııanyń quzyrynda bolýǵa tıis. О́z kezeginde, Kınoortalyq kınonyń nátıjege baǵyttalǵan salasyn qoldaýǵa basymdyq beredi. Jańa naryqtardy, onyń ishinde halyqaralyq alańdardy ıgeretin salany qoldaý mańyzdy. Biz, birinshiden, jaqsy prokattyq áleýeti bar fılmderge nazar aýdarýymyz kerek. Ekinshiden, festıvalderge jáne otandyq kınony shetelde ilgeriletýge baǵyttalǵan jobalardy qarjylandyrýmen aınalysý qajet.
Anımasııa – bólek sala. Bul janrdaǵy jumys jeke blok retinde qarastyrylyp, ol salanyń bıýdjeti jeke qalyptastyrylýǵa tıis. Budan bólek, anımasııalyq kartınalardy qarjylandyrýǵa ótinimder qabyldanatyn jeke konkýrs ótkizilýi kerek, al jobalardy irikteýmen anımasııalyq kınony damytý strategııasyn aıqyndaıtyn mamandar aınalysýǵa tıis.
– Qoldanystaǵy «Kınematografııa týraly» Zań salanyń shynaıy talaptaryna jaýap bere me?
– Biz qazir Májilis pen Senat depýtattarynan quralǵan jumys tobymen kezdesýge daıyndalyp jatyrmyz, onda osy zańǵa qatysty eń mańyzdy jáne ózekti máseleler talqylanatyn bolady. Zańnyń qazirgi talqylanyp jatqan nusqasyn qaıtaryp alý kerek dep paıymdaımyn. Ony Májilistiń qyrkúıekte ótetin jańa sessııasyna engizý úshin pysyqtap, ózgertý kerek. Basy ashylmaǵan suraqtar kóp, onyń bári talqylanyp, zańmen rettelýi kerek.
Memlekettik organdar men kınematografııalyq qoǵamdastyqty qalaı tutastaı úılestirý júzege asyrylatyny týraly másele ótkir bolyp tur. Bizdiń qoǵamdyq uıymdar, Kınematografıster odaǵy men Kınematografııa akademııasy barshamyzdy tolǵandyryp júrgen máselelerdi kóterip otyr. Men olardy tolyǵymen qoldaımyn – óıtkeni olar kınematografııalyq qoǵamdastyqtyń basym bóliginiń pikirin jetkizedi.
Árıne, zańgerler atqaratyn jumys kóp. Biraq kınematografıster úshin asa mańyzdy sanalatyn máseleni keshendi sheshý jumysyna jańashyl baǵyttaǵy sarapshylardy shaqyrǵan jón bolar dep oılaımyn. Oǵan qosa, jas kınematografıstermen de keńeıtilgen keńes-kezdesý ótkizetin ýaqyt kelgen sııaqty. Olardyń kóp máselege, sonyń ishinde tehnologııaǵa, óndiris prosesinde qoldanylatyn jańa tásilderge baılanysty kózqarasyndaǵy erekshelik, tyń ıdeıa kóp túıindi máseleniń sheshimi de ekenin eskerýimiz kerek.
Zań shyǵarý jumysynyń tıimdi nátıjesine qol jetkizý úshin, jańa zańdy kınematografısterdiń talaptaryna barynsha jaýap beretin jáne barlyq ózekti syn-qaterlerdi qamtıtyndaı etý úshin biz bar kúsh-jigerimizdi jumyldyrýymyz kerek.
– Áńgimeńizge rahmet.
Áńgimelesken
Aıgúl AHANBAIQYZY,
«Egemen Qazaqstan»