Jańa reformalar «Ekinshi Respýblıkanyń» tynysyn ashady

Memleket basshysy Qazaq­stannyń júıeli transfor­masııasyna yqpal etetin jáne memlekettiń uzaq merzimdi da­mýynyń jańa paradıgma­syn aıqyndaıtyn saıası refor­malardyń 10 basym baǵytyn belgilep berdi.

Negizgi irgeli ózgerister bes ba­ǵytty qamtıtyn bolady. Birin­shiden, saıası júıeni tereń demokratııalandyrý, ekinshi­den, sýperprezıdenttik basqarý formasynan kúshti parlamenti bar prezıdenttik respýblıkaǵa túpkilikti kóshý qajettigi aıtyldy. Úshinshiden, Prezıdent­tiń ókilettikterin belgili bir deńgeıde shekteý, Parlamenttiń eki palatasynyń qyzmetin qaı­ta formattaý jáne Májilis­tiń rólin kúsheıtý, Konstıtýsııa­lyq sot qurý, memlekettik bı­lik tarmaqtarynyń tepe-teńdigi júıesin odan ári jetildirý máselesi mańyzdy bolyp otyr.

Saılaý júıesin demokra­tııa­­landyrý – aralas propor­sıonaldy-majorıtarlyq modelge kóshý jáne partııalardy tirkeý prosesin odan ári yryqtandyrý kerektigi de nazardan tys qalmady.

Jalpy alǵanda reformalar júıeli, keshendi sıpatqa ıe ekeni ras. Endi Konstıtýsııanyń 33 babyna (31-bapqa jáne 2 jańa bappen tolyqtyrý) túze­týler engiziledi. «Búgin men Konstıtýsııalyq Keńeske Kons­tıtýsııaǵa ózgerister engizý týraly zań jobasyn engizemin. Bul bizdiń negizgi zańymyzdyń talaby. Konstıtýsııaǵa engiziletin túzetýler Táýelsiz Qazaqstan tarıhynda jańa taraý ashady dep senemin. Bul jańa Qazaqstandy qurýdaǵy mańyzdy kezeń», dedi Memleket basshysy zań jobasyn ázirleý jónindegi jumys tobymen ótkizgen kezdesýinde. Osylaısha, konstıtýsııalyq reformanyń bastalýyn bil­diretin alǵashqy qadam jasaldy.

Konstıtýsııalyq refor­ma­nyń saıası máni – bul sýper­prezıdenttikten prezıdenttik basqarý nysanyna kóshý kezin­degi Ekinshi Respýblıkanyń kórinis tabýy.

Aldymen Memleket basshysy saıası partııaǵa múshelikten bas tartý týraly aıtqan bolatyn. Endi ol sol sózin is júzinde dáleldep, Amanat partııasynyń tóraǵalyǵynan bas tartyp, partııa qatarynan da shyqty.

Konstıtýsııaǵa sáıkes Pre­zıdent adam quqyqtary men bos­tandyqtarynyń kepili eke­nin eskere otyryp, Memle­ket basshysynyń jaqyn týys­­tarynyń memlekettik jáne kvazımemlekettik qurylym­darda basshy laýazymdarǵa ornalasýyna konstıtýsııalyq deńgeıde tyıym salý jóninde usynys aıtty. Bul da qoldaýǵa turarlyq qadam ekeni daýsyz.

Prezıdenttiń Joǵary Sot Keńesiniń quramyn qalyp­tastyrýǵa qatysty ókilettik­teri ózgeredi. Konstıtýsııada belgilengen qoldanystaǵy tártipke sáıkes Prezıdenttiń ózi Joǵary Sot Keńesiniń quramyn qalyptastyrady, sondaı-aq Kons­tıtýsııalyq Keńestiń tór­aǵasyn taǵaıyndaıdy. Endi olarǵa Konstıtýsııalyq sottyń jáne Joǵary Sot Keńesiniń tóraǵalary qyzmetine kandıdatýralardy kelisý quqyǵyn Parlament Senatynyń depýtattaryna berý usynyldy. Bul rette Joǵary Sot Keńesiniń quramyn qalyptastyrý zańmen aıqyndalatyn bolady.

Memleket basshysy Pre­zıdenttiń artyq ókilet­tikterin alyp tastaý jáne ákimder men máslıhattarǵa jergilikti jerlerde sheshimder qabyldaý kezin­de kóbirek derbestik berý ar­qyly «qolmen basqarý» prak­tık­asynan ketý qajettigin atap ótti.

Qysqasy, Prezıdent min­dettegen ózgeristerdiń bar­lyǵy da Jańa Qazaqstandy qurý jolyndaǵy jarqyn qadam ekeni talas týdyrmaıdy.

Kúnsulý PIRMANOVA,

Ál-Farabı atyndaǵy QazUÝ-dyń doktoranty