Qazir Soltústik Qazaqstan oblysynda kóktemgi egis naýqany qyzý júrgizilip jatyr. Bıyl oblys dıqandary 4,3 mln gektar alqapqa dán otyrǵyzbaq. О́ńir daqyldardy ártaraptandyrýǵa jiti kóńil bólip jatyr. Maıly daqyldar boıynsha qazir oblys dıqandary respýblıka boıynsha birinshi orynǵa shyǵyp, bıyl onyń kólemin 1 mln gektarǵa jetkizip otyr.
Dıqandar bıylǵy kóktemniń ylǵaly az bolýyna ǵana alańdaýly. Onyń ústine talmaı soǵatyn qara jel alqaptyń ylǵalyn jyldam ushyryp jiberedi. Jaýyn-shashyn oblys ortalyǵynda kúnde bolyp turǵanymen keıbir tamshy tambaǵan aýdandar da bar. Mysaly, Tımırıazev, Aqjar, Ýálıhanov aýdandarynda jańbyr múlde joq. Petropavl qalasynyń tóńiregindegi Qyzyljar, Mamlıýt, Aqqaıyń, Esil aýdandarynda ylǵal barshylyq. Al qalǵan aýdandarda sırek. Ylǵal az bolǵandyqtan dánniń kókteýi tómen bolyp, byltyrǵydaı qýańshylyq bolyp qalmas pa eken degen qaýip te joq emes.
Aýyl sharýashylyǵy basqarmasynyń bastyǵy Meıram Meńdibaevtyń aıtýyna qaraǵanda, búginge deıin barlyq egilýge tıisti dánniń 50 paıyzdan astamy jerge sińirildi. Dıqandar mıneraldy tyńaıtqyshtar qoldaný jóninen de respýblıkada aldyńǵy orynda. Jańa tehnıkamen jaraqtaný jaǵy da jetkilikti deńgeıde. Tek aspannan nur jaýsa boldy, adam qolynan kelgenin jasaıtyny anyq.
Oblys ákimi Qumar Aqsaqalov Memleket basshysynyń tapsyrmasymen osy kúnderi aýdandardy aralap, turǵyndarmen kezdesýin jalǵastyrýda. Ol sońǵy kúnderi jaýyn-shashyn múlde bolmaı turǵan Ýálıhanov aýdanynyń turǵyndarymen kezdesti. Bul aýdan – oblys ortalyǵynan 340 shaqyrym jerde ornalasqan eń shalǵaıdaǵy meken. Jer kólemi – 13 myń sharshy shaqyrym, Aqmola, Pavlodar oblystarymen jáne Reseı Federasııasynyń Omby oblysymen shektesedi. Halqynyń sany 16 myńnan asady, turǵyndardyń 90 paıyzdan astamy – qazaqtar.
Aýdan halqynyń problemasy óte kóp. Birinshi kezekte jol, aýyz sý, medısınamen qamtylýy óte tómen. Oblys ákimimen kezdesýlerde naq osy máseleler aıtyldy. Kishkenekólden Daýyt stansasyna deıingi kóp jyldan beri syn tezinen túspeı kele jatqan jol bıyl qolǵa alynatyn boldy. 57 shaqyrym bolatyn bul jolǵa 50 mln teńge qarastyrylǵan. Sońǵy bes jylda bul aýdannyń joldaryna jalpy kólemi 1 mlrd teńge bólingen. Onyń biraz bóligi aýdan ortalyǵynyń ishki joldaryn jóndeýge jumsalǵan. Bıyl osy joldardyń jóndeý jumystaryn aıaqtaýǵa taǵy da 169 mln teńge baǵyttalǵan. Josparda О́ndiris, Jumysshy, Myrzaǵul, Kókterek, Jaıqaırat, Qaırat aýyldarynyń joldaryn jóndeý tur.
Aýyz sý máselesi de eptep sheshilip keledi. Byltyr Kishkenekól, Qaratal, Qýlykól aýyldaryna jetkizildi. Bıyl Aqtúıesaı, Bıdaıyq, Teljan, Jasulan, Aqbulaq, Kóbensaıǵa sý jetkiziledi dep josparlanǵan.
Oblys ákimine turǵyndar aýdandyq medısına salasynyń sapasy tómen ekenin de jetkizdi. Kishkenekól aýylynyń turǵyny Muhammedqanapııa Musaıbekov byltyr Qaırat aýylynyń jas kelinshegi tolǵatyp, basqa múmkindik bolmaǵandyqtan óz aıaǵymen Petropavldaǵy perzenthanaǵa ázer jetkenin aıtty. Ondaǵylar bala týǵannan keıin ekinshi kúni kelinshekti qys ishine qaramaı shaqalaǵyn qolyna ustatyp, shyǵaryp jibergen. Sonda bul aýrýhana halyqqa bolmasa, basqa kimge qyzmet etetinin bilmeısiń...
Kishkenekólge qolyndaǵy sábıimen jetken kelinshekti ýchaskelik polıseı úıine «Nıva» kóligimen jetkizgen. Osy oqıǵany aıta kelip aqsaqal aýdan ortalyǵynda áıelder bosanatyn úıdiń joqtyǵyna ákim nazaryn aýdardy. «Eń birinshi ana men balaǵa jaǵdaı jasalýy kerek, bizde osy másele qashan sheshiledi?» dedi ol. Oǵan aýdan ákimi Qaırat Pishenbaev jaýap berip, aýdanda áıelder bosanatyn oryn bolǵanymen maman joq ekenin aıtty. «Bıyl medısınalyq JOO-larmen kelisip, mamandar jiberý týraly kelissózder júrgizip jatyrmyz», dedi ol. Sonymen qatar bıyl aýdanǵa tórt jedel járdem kóligi beriletinin jáne oblysty damytýdyń keshendi jospary sheńberinde jańa aýrýhana salynatynyn aıtty.
О́z kezeginde Qumar Aqsaqalov keltin mamandar turaqtaýy úshin barlyq múmkindik qarastyrylýy keregin eskertti.
Osy aýdannyń Aqbulaq aýylynda «Orda Soltústik» atty JShS jumys isteýde. Osydan eki jyldaı buryn 5 myń qara mal ákelemiz degen olar ázirge ózderiniń ýádesin tolyq oryndaǵan joq. О́te úlken kólemde sýbsıdııa alyp, áli kúnge onyń negizgi bóligin ıgere almaı jatqany jóninde turǵyndar osynda kelgen Májilis depýtataryna da aıtqan. Kásiporynnyń dırektory Aıdyn Aqylbaı oblys ákimimen bolǵan kezdesýde: «Qoralardy qarasha aıyna deıin salyp bitiremiz, ázirge qatty jelden metall konstrýksııalarǵa tent tarta almaı otyrmyz. Sodan keıin qalǵan maldy jetkizbekpiz», dedi. Aıtýyna qaraǵanda, ázirge 1,5 myń bas etti iri qara jetkizipti.
Shynynda, oblysta bıylǵy kóktemdegi qara jeldiń ekpini qatty. Eki kúnniń birinde «jeldiń uıytqý qateri bar» degen habarlama keledi. Biraq soǵan qaramaı kóktemgi egis naýqany jalǵasyp jatyr.
Soltústik Qazaqstan oblysy