Ekonomıkanyń ósýine naqty sektor úles qosyp otyr

Inflıasııany tejeýge qajetti quraldar bar

Birinshi másele jóninde Ult­tyq ekonomıka mınıstri Álibek Qýantyrov, Qarjy mınıstri Er­ulan Jamaýbaev jáne Ulttyq bank tóraǵasynyń orynbasary Aqyl­jan Baımaǵambetov baıandama jasady.

Ulttyq ekonomıka mınıstri Áli­bek Qýantyrovtyń habarla­ýynsha, osy jyldyń qańtar-shil­de aılarynda Qazaq­stan ekono­mıkasynyń ósý qarqyny 3,3%-dy qurady. Esepti kezeńde ne­gizgi trendter boıynsha naqty sek­tordaǵy joǵary ósý, qyzmet kór­setý sektoryndaǵy ósýdiń jedel­deýi, oń saýda balansynyń saq­talýy baıqalýda. Naqty sektor­daǵy ósim 3,4%-dy qurady.

Qyzmet kórsetý salasynda iskerlik belsendilik 2,5%-ǵa deıin ulǵaıdy (qań­tar-maýsymda 2,1%). Salalar arasynda qurylys (8,6%-ǵa ósý), aqparat jáne baılanys (6,5%-ǵa), saýda (6,2%-ǵa), kólik jáne qoımalaý (5,6%-ǵa), óńdeý ónerkásibi (4,9%-ǵa), aýyl sha­rýa­shylyǵy (2,1%-ǵa), taý-ken ón­dirý ónerkásibi (1,0%-ǵa) oń ósim kórsetýde.

Negizgi kapıtalǵa salynǵan ınvestı­sııalardyń ósý qarqyny­nyń 4,5%-ǵa deıin jedeldeýi baıqalady (qańtar-maýsymda – 2,6%). Investısııalar memlekettik basqarý men áleýmettik qamsyz­dandyrýda – 99,2%-ǵa, bilim berýde – 74,8%-ǵa, saýdada – 26,4%-ǵa, densaýlyq saqtaýda – 26,3%-ǵa, jyl­jymaıtyn múlikpen operasııalarda – 19,9%-ǵa, qarjy jáne saq­tandyrý qyzmetinde – 17,3%-ǵa, qurylys salasynda 14,8%-ǵa ósti.

Osy jylǵy qańtar-maýsymda syrtqy saýda taýar aınalymy 39,4%-ǵa ósip, 63,7 mlrd dollardy qurady. Onyń ishinde eksport boıynsha kórsetkish 56,3%-ǵa (42,2 mlrd dollar), al óńdelgen taýarlar eksporty – 33,5%-ǵa (12 mlrd dollar) artty.

Ulttyq bank tóraǵasynyń orynbasary Aqyljan Baıma­ǵambetovtiń aıtýynsha, shildede jyldyq ınflıasııa 15%-dy qu­rady. Azyq-túlik taýar­la­rynyń baǵasy – 19,7%, azyq-túlik emes taýarlar – 14,2%, aqyly qyzmetter 9,2%-ǵa ósti. Shildede aılyq ınflıasııa 1,1%-dy qurady.

Premer-Mınıstrdiń orynbasary – Qarjy mınıstri Erulan Jamaýbaevtyń málimetinshe, esepti kezeńde memlekettik bıýdjetke 8 trln 463 mlrd teńge somasynda kirister (transfertterdi esepke almaǵanda) tústi, respýblıkalyq bıýd­jetke túsken kirister (tran­sfertterdi esepke almaǵanda) 5,6 trln teńge shamasynda (jospar 101,3%-ǵa oryndaldy) boldy, jer­gilikti bıýdjetterdiń kiristeri 2 trln 864 mlrd teńgeni (113,3%-ǵa atqaryldy) qurady. Memlekettik bıýd­jettiń shyǵystary 98,7%-ǵa, respýb­lıkalyq bıýdjettiń shy­ǵys­tary – 99,6%-ǵa, jergilikti bıýd­­jetterdiń shyǵystary 98%-ǵa atqaryldy.

Baıandamashylardy tyńdaǵan Premer-Mınıstr ekonomıkanyń ósýine negizinen naqty sektor úles qosyp otyr­ǵanyn atap ótti.

«О́sý dınamıkasyn saqtap turý úshin ekonomıkany odan ári ár­taraptandyrý, ınvestısııalyq jobalardy iske asyrý jáne ju­mys oryndaryn qurýdy kúsheı­tip, jalǵastyrý qajet», dedi Á.Smaıy­lov.

Úkimet basshysy esepti kezeń­de Qara­ǵandy jáne Soltústik Qazaq­stan oblys­tary men Shymkent qa­lasynda bar­lyq kórsetkish boıynsha oń dınamıka qalyp­tasyp otyrǵanyn aıtty. Jaýapty mem­lekettik organdar men óńir ákim­dikteri kórsetkishterdiń ósýin qamtamasyz etý boıynsha ju­mys­ty kúsheıtýi kerek.

Sondaı-aq ınflıasııany tejeý máse­lesine erekshe nazar aýdaryp, qanttyń qymbattaýy men tapshylyǵyna qatysy bolýy múm­kin kompanııa qyzmetin tekserýge tapsyrma bergenin eske salyp ótti.

«Bul problemanyń kóteril­genine biraz boldy. Sondyqtan mundaı jaǵdaıdy jaýapty organdar erterek anyqtap, aldyn alýy kerek», dedi Premer-Mınıstr.

Inflıasııany tejeý úshin qa­jetti quraldar bar ekenin, mem­lekettik organdar men ákimdikter olardy tıimdi paıdalanýy tıis ekenin aıtty.

«Taǵy da nazar aýdaratyn jaǵ­­daı – óńirlerdegi deldaldyq shemalardy tekserý jónindegi komıssııalardyń jumysyn jandandyryp, áleýmettik mańyzy bar azyq-túlik taýarlaryna baǵa ústemesiniń 15% mólsherinde bolýyna jáne aýyl sharýashylyǵy ónimderin forvardtyq satyp alý úshin kelisimsharttardyń ýaqtyly jasalýyna baqylaýdy kúsheıtý kerek», dep túıindedi Premer-Mınıstr.

Dızel tóńiregindegi jaǵdaı sheshimin tabady

Premer-Mınıstr Á.Smaıy­lov Úki­met otyrysynda ishki na­ryqty janar-jaǵarmaı materıaldarymen qamtamasyz etý boıynsha tapsyrma berdi.

Úkimet basshysy keıbir óńir­lerde dızeldik otyn boıynsha problema týyndap otyrǵanyn atap ótti. «Bul azamattarymyzdyń nara­zylyǵyn týdyrýda. Egis naýqany bastalar aldynda mundaı problema qalaı oryn alyp otyr?», dep su­rady Á.Smaıylov Energetıka mınıs­trinen.

О́z kezeginde atalǵan mınıstrlik basshysy Bolat Aqsholaqov dızel otynyna joǵary suranysty jabý úshin barlyq resýrstardyń birinshi kezekte aýyl sharýashylyǵy taýaryn óndirýshiler men JQS-ǵa bólinetinin habarlady. О́nerkásip kásiporyndary men QTJ úshin otyn qaldyqtary ekinshi kezekte bólinedi, al jetispegen jaǵdaıda qajetti kólem ımporttalmaq.

Budan bólek, mınıstrlik shekara perımetri boıynsha tran­zıttik kólik úshin dızel otynyna saralanǵan baǵa belgileýdi kóz­deıtin buıryq jobasyn ázirledi. Baǵalar turǵylyqty jerine, tu­tyný kólemine jáne kólik túrine qaraı saralanady. Máselen, qazaq­standyqtar úshin júrgizýshi kýáligi bolǵan jaǵdaıda, qazirgi baǵa – 230-260 teńge boıynsha lımıt táýligine 100 lıtr dızel otynyn quraıdy, Qazaqstanda tirkelgen júk kóligi úshin – táýligine 300 lıtr. Qalǵan adamdar tobyna, sondaı-aq kórsetilgen kólemnen artyq dızel otyny úshin 1 lıtr 450 teńgeden satylady.

Baıandamany tyńdap bolǵannan keıin Úkimet basshysy Energetıka mınıs­trligine otandyq naryqta janar-jaǵarmaı tapshylyǵyn boldyrmaý úshin barlyq sharalardy ýaqtyly qabyldaýdy tapsyrdy. «Janarmaı quıý stansalarynyń ıelerimen tıisti jumys júrgizý kerek. Azamattarymyz ben aýyl sharýashylyǵy salasy zardap shek­peýi kerek» dep baǵany kúndelikti nazarda ustaýdy tapsyrdy.

Balalardyń qaýipsizdigi – mańyzdy másele

Úkimet otyrysynda jańa oqý jylyna daıyndyq barysy qa­raldy.

Osy másele jóninde baıandaǵan Oqý-aǵartý mınıstri Ashat Aı­maǵambetov jańa oqý jyly 1 qyr­kúıekte bastalyp, 36 aptaǵa sozylyp 31 mamyrda aıaqtalatynyn habarlady. Mektepterge qatysty birqatar jańashyldyq engizildi.

Arnaıy zertteýlerdiń qory­tyndy­laryna sáıkes 1-synyp oqý­shysyna úsh tildi birden meń­gerý qıyn ekeni anyqtaldy. Osyǵan oraı, qazaq tildi mektepterde 1-synyp oqýshysyn tek qazaq tilinde oqytýdy, al orys tildi mektepterde qazaq tili men orys tilin oqytý týraly sheshim qabyldandy. Qazaq tildi mektepterde ekinshi synyptan bastap orys tili engiziledi, al aǵylshyn tili barlyq mektepterde úshinshi synyptan bastalady.

Sonymen qatar bilim berý uıymda­rynyń basshylaryn ro­tasııalaý  ınstıtýty engi­zildi. Pe­da­gogterdi jumysqa qabyl­­daý­dyń jańa qaǵıdalary da iske asyrylyp jatyr, onyń ishinde Ulttyq biliktilik testileý arqyly. Endi ata-analar jınalystary da zamanaýı jáne tıimdi formatta ótkiziledi.

Bıyl kolledjderde suranysqa ıe mamandyqtar boıynsha oqýǵa memlekettik tapsyrys 70%-ǵa, kómekti qajet etetin balalardy qa­byldaý úshin grant  kvotasy 50%-ǵa deıin ulǵaıtyldy. Kol­ledjder jumys berýshilermen birlesip 4 myńnan astam bilim berý baǵdarlamasyn jańartty.

Ǵylym jáne joǵary bilim mınıstri Saıasat Nurbektiń máli­metinshe, elimizde 120 JOO jumys isteıdi, olardyń 104-inde jóndeý jumystary júrgizildi.

2022-2023 oqý jylynda mem­lekettik tapsyrys kólemi 88 214 oryndy qurady, onyń ishinde 42 303 grant tehnıkalyq ma­man­dyq­tarǵa bólingen. Bul rette jańa oqý jylynan bastap bakalavrıat deńgeıinde stıpendııa 20%-ǵa (31 423 teńgeden 36 660 teńgege deıin, pedagogıkalyq baǵyttaǵy stýdentter úshin 58 800 myń teńgege deıin) ulǵaıtyldy, magıstratýra jáne doktorantýra  15%-ǵa (76 950 teńgeden 86 987 teń­gege deıin jáne tıisinshe 172 500 teńgeden 195 000 teńgege deıin) ósti. Bul norma shama­men 161 myń bilim alýshyǵa qatysty bolady.

Jańa óńirlerdiń oqý jylyna daıyndyǵy týraly Abaı oblysynyń ákimi Nurlan Uran­haev, Jetisý oblysynyń ákimi Beı­­bit Isabaev jáne Ulytaý ob­ly­synyń ákimi Berik Ábdiǵalıev baıan­dady.

Premer-Mınıstr 1 qyrkúıek­ke deıin elimizde 81 jańa mektep ashý jáne taǵy 213-in tolyq jóndeýden ótkizý josparlanǵanyn atap ótti. Sonymen qatar Ba­tys Qazaqstan, Túrkistan, Almaty ob­lystarynda jáne Alma­ty qa­lasyndaǵy birqatar bilim oshaq­tarynda jóndeý jumysta­rynyń aıaqtalmaı qalý qaýpi bar. «Atalǵan óńirler shuǵyl sharalar qabyldap, jańa oqý jylyna daıyndyqty tolyq kólemde qamtamasyz etýi kerek. Bul josparlanǵan mektep qurylysyna da qatysty» dedi Á.Smaıylov.

Úkimet basshysy bilim berý obektileriniń bári birdeı qaýip­siz­dik talaptaryna saı emes ekenine nazar aýdardy. Onyń aıtýynsha, bul máseleni erekshe baqylaýǵa alyp, balalardyń qaýipsizdigi úshin tez arada tıisti sharalardy qa­byl­daý qajet, onyń ishinde bilim be­rý uıym­darynyń beınebaqylaý júıe­­lerin polısııanyń Jedel bas­­qarý ortalyqtarymen biriktirý kerek.

Premer-Mınıstr bıyl oqý­shylardy tasymaldaýǵa 515 jańa avtobýs satyp alynǵanyn, sondaı-aq mektepke qajetti kıim-keshek pen kanselıarııalyq taýarlardy ózderi satyp alý úshin az qamtylǵan otbasylar keminde 37 myń teńge kóleminde aqshalaı qarajat alatynyn atap ótti. Mundaı kómek 470 myń balaǵa kórsetiletin bolady.

Sonymen qatar jastardy kásiptik-tehnıkalyq bilimmen qam­tý úshin bıyl memlekettik tap­syrys 128 myń orynǵa ulǵaı­tyl­dy, ýnıversıtetterde bi­lim alýǵa beriletin granttar sany 88 myńǵa deıin kóbeıdi, ınjener-tehnık kadrlardy daıarlaý maqsatynda sheteldik jetekshi joǵary oqý oryn­darynyń elimizdegi 3 jańa fılıa­lyna qabyldaý bastaldy. «Jalpy, jańa oqý jylyna daıyndyqty qamtamasyz etý úshin qajetti sharalar qabyl­dandy», dedi osy máselege oraı Á.Smaıylov.

Otyrys qorytyndysy boıyn­sha Úkimet basshysy bilim berý nysanda­rynyń oqý jylyna da­ıyn­dyǵyn 100% qamtamasyz etýdi tapsyrdy.

Oqý-aǵartý mınıstrligine Ishki ister mınıstrligimen birlesip, bi­lim berý baǵ­darlamasyna Jol qozǵalysy erejelerin úıretýdi mindetti túrde engizý jáne jumys istep júrgen ınspektorlardy osy ju­­mysqa tartý máselesin qaraý tapsyryldy.

О́ńir ákimdikteri kómekke muq­taj balalardy memlekettik qoldaý sharalarymen 100% qam­tamasyz etýi qajet.

Sonymen qatar Saýda mınıs­trligi «Atameken» ulttyq kásip­kerler palatasymen jáne ákim­diktermen birlesip, mektep­ke qa­jetti kerek-jaraqtar baǵa­lary­nyń turaqty bolýyn qamta­masyz etýi tıis. Indýstrııa mınıstrligine «Atameken» UKP-men birlesip, mektep formasynyń qunyna qa­tysty máseleni pysyqtaý tapsyryldy.

Premer-Mınıstr mektepterge tolyq oqýlyqtar jıyntyǵyn jetkizýdi, sondaı-aq joǵary oqý oryndary men kolledjderdiń bas­qa qalalardan kelgen stýdent­terin jataqhanalardaǵy oryndarmen qamtamasyz etý jóninde barlyq sharalardy qabyldaýdy tapsyrdy.