«Biz ekeýmiz» qalaı dúnıege keldi?

Sol kezde teledıdar pýltin basyp qalsańyz da, radıony qosyp qalsańyz da «Biz ekeýmiz» aldyńyzdan shyǵa beretin. О́ıtkeni naǵyz suranysqa ıe ánge aınalyp ketti. Áıteýir jurt ta keıde yńyldap:

«Qalyqtap aq qanat aq qar,

Syr tyńdap múlgıdi baqtar.

Keń dalam qushaǵyn jaıyp,

Esimde qaýyshqan shaqtar.

Móldirep juldyzdaı kóziń,

Júrekti terbetti sezim.

Biz ekeýmiz, biz ekeýmiz,

Qaýyz jarǵan gúl ekenbiz»,

dep ándetip júretin. Bir sózben aıt­qanda, dál osy án Dosymjan Tańata­rov­tyń da tólqujatyna aınalyp ketti.

Ádemi tarmaqtarmen ádiptelgen ánniń avtory – Qulan óńiriniń týmasy Dúısenáli Byqybaev. Memlekettik qyzmettiń san túrli satysynan ótken ol zeınetke shyqqanǵa deıin oblystyq mádenıet, arhıvter jáne qujattama basqarmasyn basqardy. Qandaı qyz­metti atqaryp júrse de, ol mýzyka ále­minen alystamaǵan. Qolynan dombyrasyn tastamaǵan kompozıtordan atalmysh ánniń shyǵý tarıhy týraly suraǵan edik.

«Turar Rysqulov aýdany ákim­diginiń mádenıet bólimin basqaryp júr­gen edim. 1996 jyly aýdan ákimi­niń orynbasary qyzmetine aýystym. Táýelsizdiktiń eleń-alań shaǵynda halyq qatty qınaldy. Biz jurttyń mehnatyn túsine otyryp, qoldan kelgenshe eńbektenip júrgenbiz.

Bir kúni qatty sharshap kelip, qo­lyma qasıetti dombyrany aldym. Qajyǵan kezde dombyramdy sher­tip, sher tarqatatynmyn. Sol kezde kelin­shegim de qatty syrqattandy. Osy án sol kezde jaryq kórgen bolatyn», deıdi ol.

Dúısenáli Byqybaevtyń aıtýynsha, ánniń sózin jergilikti aqyn, 40 jyl boıy aýdandyq «Qulan tańy» gazetinde qyzmet atqarǵan Káripjan Núsip jazǵan eken.

«Aýylda ósken talaı jastyń qa­natyn qataıtqan Kárekeńmen baýyr retinde jaqsy aralastym. Bir kúni sol kisiniń úıinde shaı iship oty­ryp jańadan jazǵan ánim týraly aıt­tym. «Osy bir ánge sóz kerek bolyp tur, aǵa», dedim Kárekeńe qara­typ. Ol kisi: «Men negizi balalar aqy­ny­myn ǵoı. Qalaı bolady?» dedi. Men de qoı­madym. «Úıdegi keli­nińiz syr­qattanyp júr. О́zińiz jeńe­sheme qalaı ǵashyq boldyńyz? Sol shaqty eske túsirseńiz jazasyz», dedim julyp alǵandaı. Arada birshama ýaqyt ótken­de aǵam habarlasyp tur.

«Áı, Dúısen, úıge soqpaı ket­tiń ǵoı. Kelseńshi» dedi. Barsam, lırıka­lyq ánge sóz jaza almaımyn degen kókem 18 shýmaq óleń usynyp tur. Barlyq shýmaǵy tastaı. Alaıda ánge tórt shýmaq jetkilikti ekenin aıtyp, ishinen qajetti shýmaqtardy tańdap aldym», deıdi kompozıtor.

D.Byqybaevtyń aıtýynsha, kún­der­­diń kúninde ándi ózi oryndap otyr­­­ǵanyn kórgen Dosymjan Tańa­­ta­rov­tyń shyǵarmaǵa ańsary aýǵan. Osy­­laısha, atalǵan shyǵarma jańa­dan ǵana tanyla bastaǵan ánshiniń qorjynyna túsken.

«Bul ánge qatysty esh oılanǵan joqpyn. Men myna óleńdi aıtamyn dedim birden. О́ıtkeni «Biz ekeýmiz, biz ekeýmiz, qaýyz jarǵan gúl ekenbiz», degen eki tarmaqta ánniń negizgi ózegi turǵanyn birden túsindim. Marqum Káripjan aǵany da jaqsy tanımyn. Aýdanda júrgende talaı is-sharalarda qasynda bolǵanmyn. Dúısen aǵamnan birneshe án alǵanymmen, «Biz ekeý­mizdi» jaryqqa shyǵaratynymdy oılanbastan aıttym.

Rasynda, ol kezde men óz-ózimdi endi taba bastaǵanmyn. Elordaǵa kelip, repertýar izdep júrgenmin. Ánniń óńdeý jumystaryn Ulyqpan Joldasovqa jasattym. Sırek te bolsa, tyńdarmanyn birden tabatyn ánder bolady. Bul shyǵarma da halyqtyń júregine birden jetti. Repertýarymdaǵy eń bir salmaqty, jurt jıi surap oryndatatyn ánge aınaldy. Ǵajap týyndynyń elge tez tanylýyna Dúısen aǵanyń aldynda inisi retinde qýanamyn», deıdi D.Tańatarov.

Júrektiń qylyn qozǵaıtyn tamasha án alǵash teledıdardan shyr­qalǵanda, sózin jazǵan Káripjan Núsip balasha qýanǵan kórinedi.

«Bir kúni Káripjan aǵam qońyraý shalyp tur. «Áı, Dúısen, teledıdardy qosshy», deıdi aptyǵyp. Qosa qoısam Dosymjan oryndap jatyr eken. «Án tańdaıyq» degen baǵdar­lama bolýy kerek. Ony Nurlan О́nerbaevtyń uıytqy bolýymen «Qazaq radıosy» uıymdastyrǵan kórinedi. Baǵdarlama baıqaý retinde kezeń-kezeńimen jyl sońyna deıin jalǵasady. Al «Biz ekeýmiz» aı saıynǵy reıtıngte birinshi orynnan túspedi. Jyl sońynda esepteı kele qorytyndy shyǵarǵanda bul shyǵarma «Jyl áni» ataǵyna ıe bolyp shyǵa keldi. Bir kúni jeńiske jetkennen keıin alǵan syılyqtaryn kóterip Dosymjan kelip tur. «Dosymjan, Káripjan aǵańnyń aldyna baryp batasyn alaıyq», dedim. Osylaısha, Kárekeńniń úıine baryp, batasyn alǵan bolatynbyz. Qysqasy, «Biz ekeýmiz 1999 jyly jazylǵanymen, halyqqa 2003 jyly tarady», deıdi Dúısenáli Byqybaev óz oıymen bólisip.

Sanaly ǵumyrynda memleket­tik qyzmetti atqara júrip, kóptegen ­tamasha án jazǵan Dúısenáli Byqy­baev ­zeınetke shyqqannan keıin er­kin kósile túsken sııaqty. Áli kún­ge qolynan qasıetti dombyrasyn tas­tamaǵan Dúısekeńniń ondaǵan ánderin ár deńgeıdegi ánshiler oryndap júr. Dosymjan Tańatarovtyń repertýa­rynda da birneshe shyǵarmasy bar. Áıtkenmen, «toǵyz ulym bir tóbe, Er Tóstigim bir tóbe» degen sııaqty «Biz ekeýmizdiń» orny bólek. О́ıtkeni bul án retroǵa aınalyp ketti.

Jambyl oblysy