Tomas: kóshpeliler týraly

Ǵalym kitaptyń alǵysó­zin­de ózin Ortalyq Azııa men Reseı­­diń qazirgi tarıhy men másele­leri­ne jiti nazar aýdaratyn tarıhshy jáne aımaqtaný­shy ǵalym retinde tanystyrady. Ol búginde Staffordshır ýnıversıtetinde jumys isteı­di. Ǵalym osy ýaqytqa de­ıin­gi zertteýleriniń basym bóli­gin Ortalyq Azııadaǵy revo­lıýsııalyq jáne erte keńestik kezeńge (shamamen 1917-1934 jyldar) arnaǵan eken.

Alýn Tomas «Qazaq kósh­pe­li­leri jáne jańa Keńes mem­le­keti, 1919-1934 jyldar» atty ta­qy­rypta doktorlyq dısserta­sııa qorǵap, osy taqyryp tóńi­reginde kózqarasyn ashyq ári búk­pesiz jetkizedi. Atal­ǵan ǵy­ly­mı eńbekte 1920-jyl­dar­daǵy Ke­ńes ókimeti men kósh­­peli halyq­tar arasyndaǵy qa­rym-qaty­nas sıpattalady. Ta­­rıh­shy eń­bek­ti jazý ba­ry­syn­da Qazaqstan­daǵy jáne Reseı­degi muraǵat de­rek­kóz­derine sú­ıengen. Dok­tor Tomas­tyń bul ǵylymı eńbe­­gin­de KSRO-nyń shetkeri aımaq­­ta­ryn­daǵy ke­ńestik basqarý­dyń otarlaýdan keıingi kezeńine de toqtalady.

Alýn Tomas atalǵan eńbeginde Keńes ókimetiniń jańa ekonomıkalyq saıasatynyń qa­­zaq jáne qyrǵyz kóshpeli­le­rine tıgizgen zardabyn zert­tep, Keńes Odaǵynyń kóshpe­lilerge degen kózqarasyn sóz etedi. Bul kitapty revolıý­sııa men ujymdastyrý arasyn­da­ǵy kezeńdi muqııat zerttegen she­teldik ǵalymnyń irgeli zert­teýi deýge bolatyndaı. Munda alǵashqy keńestik tarıhtyń keı­bir aspektilerine tyń túsinikter berilgen.

Alýn Tomas osy eńbekke qa­­tysty bergen suhbatynda: «Meniń bul kitabym, eń aldymen, shamamen 1921-jyldan 1928-jylǵa deıin sozylǵan Jańa ekonomıkalyq saıasat (JES) kezeńine arnalǵan. Ujym­­dastyrý kezinde asyra sil­­teýge jol berildi, zor­lyq-zom­bylyq kóp boldy. Bol­she­vıkter kóshpelilerdiń ómir sal­tyna kıligip, aýyr alym-salyq salyp, olardyń jaǵdaıyn qıyndatty», deıdi.

Aıtpaqshy, ǵalymnyń osy eńbegine 2018 jyly Brıtandyq slavıan jáne shyǵyseýropalyq zertteýler qaýymdastyǵynyń Aleksandr Nov atyndaǵy syı­lyǵy berilgen.