Keıingi jyldary ajyrasqan erli-zaıyptylardyń kóbeıgeni týraly ekiniń birinen estıtin boldyq. Munyń saldary eki taraptyń ymyraǵa kele almaýynan dep short kesip baılam jasaýdan aýlaqpyz. Sebebi perzent súıe almaǵan soń, amaldyń joqtyǵynan ekeýara keńesip, ajyrasýdy jón kórgen jas otbasylar kezdesedi. Mysaly, qazirdiń ózinde Astanada balaly bolýdy ańsap júrgen 1 238 jup esepte tur.
EKU-ǵa 514 kvota bólingen
Medısına salasy damyǵan elder qoldan uryqtandyrýdyń ádisin erterekte zerttep, qoldanysqa engizdi. Balaly bolýdyń osyndaı joly bizge jetkende úrke qaraǵan aǵaıyn az bolmady. Ulyn uıaǵa, qyzyn qııaǵa qondyryp otyrǵan jandar bedeýliktiń azabyn qaıdan túsinsin? Eki jastyń erteńge senimin oıatyp, jigerlendiretin de kóz qýanyshy balasy ekeni belgili ǵoı. Sondyqtan balaly bolýdyń osy ádisin qoǵam durys qabyldaı bastady. Sonymen, elimizde ekstrakorporaldyq uryqtandyrý baǵdarlamasy alǵash 2010 jyly engizilgenimen, emhanaǵa qaıyrylyp, kezegin jyldap kútýge májbúr bolǵan otbasylar da kóbeıgen edi. О́ıtkeni ekstrakorporaldyq uryqtandyrýdyń quny ekiniń birine qoljetimdi emes. Buǵan deıin EKU tegin medısınalyq kómektiń kepildik berilgen kólemi sheńberinde júrgizildi. Alaıda mundaı em-sharalarǵa qarjy az qaraldy. Naqtyraq aıtsaq, jylyna shamamen 900-1000 erli-zaıyptyǵa kvota bólinetin. Bul em-shara búginde MÁMS júıesindegi medısınalyq qyzmetter tizimine endi, sondyqtan saqtandyrylǵan pasıentterdiń tegin kómek alýyna múmkindigi bar.
Prezıdent Qasym-Jomart Toqaevtyń tapsyrmasymen byltyr «Ańsaǵan sábı» baǵdarlamasy bastalyp, bıyl da úılesimdi jalǵasty. Baǵdarlamanyń maqsaty – qosalqy reprodýktıvti tehnologııalardyń kómegimen otbasylyq-demografııalyq problemalardy sheshýge járdemdesý. «Áleýmettik medısınalyq saqtandyrý qory» KeAQ elorda fılıalynyń usynǵan málimetine súıensek, byltyr Medısınalyq saqtandyrý qory ekstrakorporaldyq uryqtandyrýdyń 7 myń sıklin qarjylandyrýdy josparlaǵan. Jasandy uryqtandyrýǵa bólinetin kvota 2020 jylmen (1 105 EKU qyzmeti kórsetilgen) salystyrǵanda 7 esege ósken. Sáıkesinshe bıyl Astana qalasy boıynsha EKU-ǵa 514 kvota bólinip otyr.
№2 qalalyq kópbeıindi aýrýhana dırektorynyń ambýlatorııalyq qyzmet jónindegi orynbasary ári Astana qalasy boıynsha EKU jáne otbasyn josparlaý jónindegi úılestirýshi Sáýle Ibraeva perzent súıýdi kútken otbasylarǵa emhanalar barynsha qoldaý kórsetip jatqanyn aıtady.
– Elordada 1 238 erli-zaıypty bedeýlikpen esepte tur. №2 qalalyq kópbeıindi aýrýhananyń áıelder densaýlyǵy bólimshesi Astana qalasy boıynsha EKU-ǵa daıyndyq – qosalqy reprodýktıvti tehnologııalar arqyly kómek kórsetý boıynsha uıymdastyrý-ádisteme jáne úılestirý ortalyǵy bolyp sanalady. Bıyl elordaǵa 514 kvota bólindi. Qoǵamdyq densaýlyq saqtaý basqarmasynyń jumys komıssııasy esepte turǵandarǵa bólingen kvotalardy 100% bólip taratty. 2021 jyldan bastap elordanyń MSAK uıymdary buryn emdelmegen jáne jeke medısınalyq ortalyqtarǵa qaralǵan bedeýligi bar pasıentterdi anyqtap, esepke alýda. «Ańsaǵan sábı» baǵdarlamasy arqyly kóptegen erli-zaıypty úshin MÁMS sheńberinde EKU rásimi qoljetimdi boldy. Kvotany kútý merzimi aıtarlyqtaı qysqardy jáne bedeýliktiń túrlerin anyqtaıtyn kórsetkishter aıasy keńeıdi, – deıdi Sáýle Jamantaıqyzy.
Bıyl elordada jyl basynan beri 24 myńnan asa sábı dúnıege kelipti. Onyń ishinde 4 úshem bar. Al byltyr «Ańsaǵan sábı» baǵdarlamasy boıynsha Astana qalasyna 487 kvota bólinip, 182 ana bala kótergen. Densaýlyq saqtaý mınıstrliginiń tamyz aıyndaǵy tapsyrmasy boıynsha №2 kópbeıindi aýrýhana bazasynda uryqty qorǵaý ortalyǵy ashylǵan. Osy aýrýhana bazasynda neonataldy hırýrgııa bar. Onda bıyl jyl basynan beri 137 operasııa jasalǵan. Sonyń ishinde shala týǵan nárestege baýyr gamortomasy dıagnozy boıynsha jasalǵan erekshe operasııa sátti ótken. Baýyrdyń sol jaq bóliginiń rezeksııasyna operasııa jasaý barysynda isik salmaǵy 900 gramm, al balanyń salmaǵy 2 500 gramm bolypty. Bala 43 kúnnen soń jaǵdaıy qanaǵattanarlyq deńgeıde úıge shyǵarylǵan. Sondaı-aq salmaǵy 720 gramm shala týǵan balaǵa da operasııa jasalsa, qazir náreste úı jaǵdaıynda baqylaýda. El boıynsha tek elordada ǵana júkti áıelderdiń densaýlyǵyn udaıy baqylaý maqsatynda konsýltatıvti-dıagnostıkalyq bólimsheler ashylǵan. Astana qalasynda jergilikti bıýdjet esebinen 5 neonatolog, 6 akýsher-gınekolog jergilikti bıýdjet esebinen shetelde oqysa, endi taǵy 12 akýsher-gınekologtiń biliktiligin arttyrý josparda bar. Astana qalasy qoǵamdyq densaýlyq saqtaý basqarmasynyń aqparatyna súıensek, №1 kópsalaly qalalyq aýrýhanaǵa 250 oryndyq perınataldyq ǵımarat salý josparlandy. Memleket basshysynyń tapsyrmasymen ortalyq jol aýrýhanasynyń ornyna perınataldyq ortalyqtyń qurylysyn jobalap, qarjylandyrý josparlanǵan.
Joldama alýdyń talaptary jeńil
Oraıy kelgende dárigerlerden EKU-ǵa kimderdiń jedel kvota alýǵa múmkindigi bar degen saýaldyń jaýabyn anyqtaýǵa tyrystyq. Negizi EKU em-sharasyn terapııalyq jolmen emdelmeıtin naýqastar paıdalanady eken. EKU-ǵa erli-zaıyptylarmen qatar, resmı nekede turmaıtyn otbasylar ótinish bere alady. Árıne, resmı nekede bolmaǵan soń, syrqattanǵandardyń ózara jazbasha kelisimi qajet. Sondaı-aq EKU em-sharalaryn Densaýlyq saqtaý mınıstrligi belgilegen reprodýktıvti jas (18-den 49 jasqa deıin), qalypty somatıkalyq kúı, qalypty endokrındik kúı, qanaǵattanarlyq ovarıaldyq rezerv syndy medısınalyq parametr boıynsha Qazaqstan azamattary paıdalana alady. Balaly bolýdy ańsap júrgenderdiń ishinde ekstrakorporaldyq uryqtandyrýǵa joldama berilmeıtin jaǵdaılar kezdesedi. Mundaı faktorlardy dáriger naýqastyń medısınalyq saraptamasynan anyqtaıdy. Qarap otyrsaq, EKU-ǵa talap etilgen qujattardyń tizimi kóp emes. Ári emhanaǵa qaıyrylǵan kúnnen bastap barlyq prosedýra tegin. Dárigerlerdiń aıtqanyn ekinshi balasyn kútip júrgenine 14 jyldan asqan ana da qýattady.
– «Ańsaǵan sábı» baǵdarlamasy týraly jergilikti emhanadan estidik. О́zim qaralyp júrgen emhana joldama bergen soń №2 qalalyq kópbeıindi aýrýhanada udaıy tekserýden ótip júrmiz. Buǵan deıin Jaratqannyń qalaýymen bir balamyz dúnıege keldi. Qazir ol 16 jasta. Uzaq jyldan beri gınekolog dárigerdiń esebinde turdyq. Kúıeýim ekeýmiz jiti tekserýden ótip, kvotaǵa kezekke turdyq. Ekinshi balany kútip júrgenimizge de 14 jyldan asyp barady. Jasymyz bolsa 35-ke taıady. Kvotany 7-8 aı kúttik. Byltyr sáýir aıynan EKU-ǵa analızder tapsyryp, tekseristen ótip, balaly bolmaýymyzdyń sebebin bildik. Analarǵa baqyt syılaǵan baǵdarlamany qolǵa alǵan Densaýlyq saqtaý mınıstrligine, dárigerlerge alǵys aıtamyn. Bir bilgenimiz, EKU-ǵa qoly jetpeı júrgen otbasylar da az emes eken. Balasyn ańsap júrgen otbasylar sábıli bolsyn dep tileımiz. Biz de kóp uzamaı bala súıetinimizge ishteı senemiz, – deıdi ol.
EKU-ǵa joldama alý úshin erli-zaıyptylar aldymen ózderi tirkelgen emhanaǵa júginýi qajet. Uıym mamandary pasıentti bedeýligi bar pasıentterdiń elektrondyq dıspanserlik tizimine engizedi jáne tekserý-zertteý taǵaıyndaıdy. Bedeý dıagnozyn anyqtaý barysynda erli-zaıyptylar №2 qalalyq kópsalaly aýrýhananyń áıelder densaýlyǵy bólimine barady. Onda dıagnozdy tolyq jáne qosalqy tekserý, pasıentterdi emge aldyn ala daıyndaý syndy is-sharalar júrgiziledi. Qoǵamdyq densaýlyq saqtaý basqarmasynyń jumys komıssııasy MÁMS aıasynda qoldan uryqtandyrýdy maquldaǵan jaǵdaıda áıeldi «Emdeýge jatqyzý bıýrosy» portalyna tirkeıdi jáne qosalqy reprodýktıvti tehnologııa (QRT) qyzmetin kórsetetin klınıkada rásimge daıyndaı bastaıdy. Naýqas ekstrakorporaldy uryqtandyrýda klınıkany ózi tańdaýǵa quqyly. Bastysy, balaly bolýdy ańsaǵan erli-zaıyptylar úmitin úzbeı birin-biri qoldaýy mańyzdy. Muny biz emes, №2 kópbeıindi aýrýhana dárigerleriniń baqylaýynda turǵan 33 jastaǵy kelinshek aıtyp otyr.
– Áne-mine degenshe 33 jasqa kelippiz. Sanap otyrsam, balaly bolýdy 8 jyl kútippiz. Sol ýaqyt aralyǵynda otaǵasy ekeýmiz dárgerlerge qaralýdan qol úzbedik. №9 qalalyq emhana men №2 qalalyq kópbeıindi aýrýhana dárigerleriniń qoldaýy bizdi jigerlendirdi. Birinshi ret júktilikti josparlaý ortalyǵyna byltyr jeltoqsan aıynda qaıyryldym. Iаǵnı EKU-ǵa kvota alý úshin bardym. Birer aıda komıssııaǵa qujat daıyndadyq. Onda da dárigerler bizdiń asty-ústimizge túsip, kóp júgirdi. Komıssııa kvota alýǵa ruqsat bergen soń, kóp uzamaı birinshi múmkindikten qursaqqa bala bitip, 3 aptada perzentimizdiń júregi soǵyp turǵanyn bildik. Qazir №2 kópbeıindi aýrýhanada dárigerlerdiń baqylaýyndamyn. Júktiliktiń alǵashqy aılarynda biraz qıyndyq bolyp, dárigerlerdiń kómegimen qazir jaǵdaıymyz ońalyp qaldy. Muny medısınalyq tekseristerden keıin bilip otyrmyz. Barlyq em-sharanyń aqysy memleketten tólenýde. Buıyrsa, qańtar aıynyń basynda tuńǵyshymyzdy kútip otyrmyz, – degen jas ana qýanyshyn jasyra almady.
Áleýmettik medısınalyq saqtandyrý qorynyń sharapatymen Astanada EKU-ǵa 514 kvota bólingen dedik. Sáıkesinshe, qazir qalaǵa bólingen kvotalar kimderge beriletini naqtylanǵan. Biraq bul tizimdegi 514 erli-zaıypty bıyldan qalmaı balaly bolady degen sóz emes. Sebebi eń áýeli ana men bala densaýlyǵyn basty nazarda ustaıtyn dárigerler pasıentterdi jiti tekserýden ótkizip, EKU-ǵa daıyn bolǵanyn kútedi.