Keshe Qasym-Jomart Toqaevtyń tóraǵalyq etýimen Parlament Senatynyń otyrysy boldy. Otyrys barysynda «Ákimshilik quqyq buzýshylyq týraly» kodekstiń jobasy qaralyp, maquldandy.
Ákimshilik quqyq buzýshylyq týraly kodekstiń jańa jobasy ákimshilik zańnamany aıtarlyqtaı reformalaýǵa, sybaılas jemqorlyq quqyq buzýshylyqtar jasaýǵa yqpal etetin erejelerdi alyp tastaýǵa, ákimshilik-quqyqtyq teris qylyqtardy jáne ákimshilik jaýaptylyqqa tartýdyń saralanǵan tártibin neǵurlym naqty aıqyndaýǵa baǵyttalǵan. Iаǵnı, bul kodeks jobasymen ákimshilik quqyq buzýshylyq týraly is boıynsha qysqartylǵan is júrgizýdiń jańa tártibi belgilenedi, oǵan sáıkes kórsetilgen aıyppul somasynyń 50 paıyzy mólsherindegi aıyppuldy jeti táýlik ishinde tóleý quqyǵy engiziledi. Jobamen ákimshilik quqyq buzýshylyqtar týraly is boıynsha zańdy kúshine engen qaýlylardy jáne jańadan ashylǵan mán-jaılar boıynsha olarǵa shaǵymdardy, narazylyqtardy qaraý nátıjeleri jónindegi uıǵarymdardy qaıta qaraý ınstıtýty da engiziledi.
Qujatta aıyppuldyń naqty belgilengen mólsheri kózdeledi, ol ákimshilik jazalaýdy shyǵarǵan kezde sybaılas jemqorlyq faktorlaryn joıýǵa múmkindik beredi. Máselen, ákimshilik quqyq buzýshylyqtar quramdarynyń basym bóligi Ádilet mınıstrligine qatysty vedomstvolyq baılanystaǵy quqyq buzýshylyqtar bolyp sanalmaıdy. Olar ishki ister, qarjy, densaýlyq saqtaý jáne basqa da mınıstrlikterdiń quzyretine jatady. Iаǵnı, bul – barlyǵy 64 memlekettik organnyń hattama jasaýǵa nemese ony qaraýǵa ýákilettiligi bar degen sóz.
Senatorlar «Qazaqstan Respýblıkasynyń keıbir zańnamalyq aktilerine ákimshilik quqyq buzýshylyq týraly zańnama máseleleri boıynsha ózgerister men tolyqtyrýlar engizý týraly» zań jobasyn da qarap, ony birinshi oqylymda maquldady.
Buǵan qosa, kollızııalardy, qaıshylyqtardy jáne kemshilikterdi boldyrmaý maqsatynda Azamattyq is júrgizý, Keden isi týraly, Neke (erli-zaıyptylyq) jáne otbasy týraly kodeksterge jáne birqatar zańdarǵa túzetýler engiziletin boldy.
Senat otyrysynda, sondaı-aq, Qylmystyq-atqarý kodeksiniń jobasy qabyldandy. Qujat sottalǵandardyń quqyqtary men zańdy múddeleriniń qorǵalý deńgeıin aıtarlyqtaı arttyrý maqsatynda qylmystyq-atqarý zańnamasyn odan ári jetildirýge jáne qylmystyq jazalardyń oryndalý tıimdiligin arttyrýǵa baǵyttalǵan. Sottalǵan adamnyń tártipke baǵynýshylyq minez-qulqyn yntalandyrý maqsatynda jazany oryndaý kezeńinde sottalǵan adamnyń minez-qulyq dárejesin aıqyndaý usynylady, bul jazany óteý jaǵdaılaryn barynsha saralaýǵa múmkindik beredi. Kodekstiń qabyldanýy bostandyǵynan aıyrýmen baılanysty emes jazalardy neǵurlym keń qoldaný, penıtensıarlyq jáne penıtensıarlyqtan keıingi qylmystyń qaıtalaný deńgeıin tómendetý, sottalǵandardyń áleýmettik beıimdelýi úshin jaǵdaı jasaıdy, sondaı-aq, sottalǵandarmen júrgiziletin tárbıe úderisine jurtshylyqtyń qatysý tetigin qalyptastyrady.
Senatorlar Qylmystyq kodekstiń jobasyn da ekinshi oqylymda qaraı kelip, zań jobasyna engizilgen túzetýlerdi Májiliske jiberdi. Máselen, aldaǵy ýaqytta kodeks jobasy qabyldanǵan «Qazaqstan Respýblıkasynyń keıbir zańnamalyq aktilerine qylmystyq jolmen alynǵan kiristerdi zańdastyrýǵa jáne terrorızmdi qarjylandyrýǵa qarsy is-qımyl máseleleri boıynsha ózgerister men tolyqtyrýlar engizý týraly» Zańǵa sáıkes jazylatyn 229 jáne 230-baptarmen tolyqtyrylady. Sonymen qatar, qylmystyq zańnamany izgilendirý maqsatynda 45-baptyń sanksııalarynan qosymsha jaza retindegi múlikti tárkileý alyp tastalady.
Sondaı-aq, senatorlar «Qazaqstan Respýblıkasynyń keıbir zańnamalyq aktilerine qylmystyq zańnamany jetildirý máseleleri boıynsha ózgerister men tolyqtyrýlar engizý týraly» zań jobasyn túzetýlerimen Májiliske jiberdi. Qujatta «Qazaqstan Respýblıkasynyń Ulttyq Banki týraly», «Qazaqstan Respýblıkasynyń ulttyq qaýipsizdik organdary týraly», «Turǵyn úı qatynastary týraly», «Memlekettik satyp alý týraly» sekildi toǵyz zańǵa túzetýler bar. Elimizdiń Eńbek kodeksiniń 26-babynyń redaksııasyna ekstremıstik jáne terrorıstik baǵyttaǵy qylmystar úshin sottalǵan adamdarǵa, sondaı-aq, kámeletke tolmaǵandarǵa qarsy qylmystar jasaǵany úshin qylmystyq qýdalaý aqtalmaıtyn negizder boıynsha toqtatylǵan adamdarǵa balalarmen jumys isteýge tyıym salýdy belgileý maqsatynda ózgerister engiziledi.
Otyrys barysynda palatanyń qaraýyna túsken zań jobalaryna qatysty sóz alǵan depýtattardyń biri Svetlana Jalmaǵambetova Memleket basshysy shaǵyn jáne orta bıznestiń úles salmaǵyn 55 paıyzǵa deıin kóbeıtýdi tapsyrǵanyn aıta kele, álemdik tájirıbe boıynsha, shaǵyn jáne orta bıznesi kóp elder ekonomıkalyq daǵdarystardy jeńil eńseretindigin jetkizdi.
«Sol sebepti, Elbasy otandyq shaǵyn jáne orta kásipkerliktiń damýyna memleket tarapynan jaǵdaı jasalýyna únemi nazar aýdaryp keledi. Bul ákimshilik kedergilerdi alyp tastaý, osyǵan qatysty túrli tetikterdi júıege keltirý, jónsiz tekseris júrgizýge moratorıı jarııalaý, nesıelik resýrstardy bólý, ınfraqurylymdardy salý sekildi is-sharalardy qamtıdy. Alaıda, shaǵyn jáne orta bıznestiń úles salmaǵy 20 paıyzdan joǵary kóterilmeı tur. Budan: «Elimizde ózińniń jeke kásibińdi dóńgeletý qıyn emes pe?» degen saýal týyndaıtyn sekildi. Bul rette, kásipkerlerge ákimshilik turǵyda salynatyn aıyppuldardyń mólsheri aqylǵa qonbaıdy. Al bul bıznestiń óristeýine keri áserin tıgizbeı qoımaıdy. Máselen, kásipkerge alǵashqy ret salynatyn aıyppul kólemi 200 myń teńgeni quraıdy eken. Al bul – óz kásibin endi ashqan bıznesmen úshin óte úlken qarajat. Sondyqtan, shaǵyn jáne orta bıznes ókilderine úlken kólemde aıyppul salmas buryn, olarǵa aldymen eskertýler berilýi qajet dep esepteımin. Bul kásipkerlerge sabaq bolyp qana qoımaı, olardyń salyq organdaryna degen senimine de selkeý túsirmes edi», dedi S.Jalmaǵambetova óz sózinde.
Bul kúni, sondaı-aq, senatorlar Qýanysh Aıtahanov jáne Anatolıı Bashmakov depýtattyq saýaldaryn jarııa etti.
Láıla EDILQYZY,
«Egemen Qazaqstan».