Muhıt Tursynov – «Qazaqstan barysy»

Jeksenbi kúni osymen tórtinshi ret qazaq kúresinen Qazaqstan Respýblıkasynyń Prezıdenti N. Nazarbaevtyń júldesine arnalǵan «Qazaqstan barysy» týrnıriniń fınaldyq syny ótti. Bul jarysqa 28 balýan qatysyp, baq synasty. Negizi, bıylǵy básekege 32 balýan men byltyrǵy jeńimpaz qatysýy kerek bolatyn. Alaıda, sonyń beseýi belgili sebeptermen jarystan shettetildi. Jalpy, bıylǵy týrnır óte jaqsy deńgeı­de ótti. Osy kúni kúres dese dele­be­si qo­za­tyn jankúıerler «Saryarqa» velo­t­re­­ginde ıne shanshar oryn qaldyrmaı, jeti saǵat boıy jarysty tamashalady. Jarys birneshe telearnadan tikeleı efırden kórsetiledi dese de, boıynda qany tasy­ǵan naǵyz jankúıerler saraıdyń ishin jel­­pintti. Týrnırdiń ashylý saltanaty da jaqsy ótti. Onda shyrqalǵan án, qoıylǵan kóri­nis­tiń bári jankúıerlerdiń kóńilinen shyqty. Osydan keıin «Nur Otan» partııasy Tóraǵasynyń birinshi orynbasary Baýyrjan Baıbek, Sport jáne deneshynyqtyrý isteri agenttiginiń tóraǵasy Tastanbek Esen­taev sóz sóılep, balýandarǵa tabys tilese, Saqataı Amanjolov aqsaqal óziniń aq batasyn berdi. Bul kisi 1959 jylǵy KSRO halyqtarynyń II Spartakıadasynda qazaq kúresinen kórsetilim beldesýlerine qatysqan. Jarystyń resmı saltanatynan keıin boz kilemde qazdaı tizilgen balýandar jerebe tartyp, qarsylastaryn anyqtady. Jalpy, bıylǵy synda balýandar tórt aınalym men fınalda beldesti. Onda alǵashqy aınalymda 12 jup, ıaǵnı 24 balýan kúresti. Sodan keıin soqyr jerebe boıynsha qalǵan tórt balýan ekinshi aınalymda jarysqa qosyldy. Birinshi aınalymda jeńgen balýandar qarsylasynyń qasqyr terisi men syıaqyny alyp, kelesi aınalymǵa shyǵyp jatty. Jarysta alǵashqy aınalym myqty balýandardyń bir-birin ańdýymen ótse, ekinshi aınalym qyzyqty jáne tartysty ótti. Osy jerde sensasııalardyń aldy tirkele bastaldy.  Birinshi aınalymda byltyrǵy qola júldeger Nazar Ersultanov Darhan Jolamanovtan jeńilip, birden «ushyp» ketse, Shalqar Jolamanov jaraqatyna baılanysty jarysty jalǵastyra almady. Al kelesi synda Beıbit Ystybaev pen Aıbek Nuǵmarov qarsylastarynan jeńilip qaldy.  Bul beldesýde Muhıt Tursynov Beıbit Ystybaevty jeńse, Rýslan Ábdirazaqov byltyrǵy «Qazaqstan barysy» Aıbek Nuǵymarovtan aılasyn asyrdy. Shırek fınalda Arman Ábeýov pen Meırambek Jańabaı sııaqty balýandar boz kilemnen yǵystyryldy.  Onda Asyl Bármenov Arman Ábeýovti, Rýslan Ábdirazaqov Darhan Jolamanovty utty. Sol sııaqty Dáýlethan Jaqypov Rústem Jumaevty jeńse, Muhıt Tursynov, Meırambek Jańabaıdy tize búktirdi. Meırambek – bıylǵy týrnırge qatysqan eń jas balýan.  Ol 19 jas shamasyna qaramastan shırek fınalǵa shyǵyp, jaqsy kúresti. Osydan keıin «ortasha salmaqtaǵylarǵa» jol ashylyp, Beıbit pen Aıbekti, Arman men Rústem Jumaevty jeńgen balýandar jartylaı fınalda kúsh synasty. Onda «Jas suńqar» Asyl Bármenov (Qaraǵandy oblysy) «Talas arlany» Dáýlethan Jaqypovpen, Muhıt Tursynov (Shyǵys Qazaqstan oblysy) «Syr barysy» Rýslan Ábdirazaqovpen kezdesti. Bul tórteýiniń kúresi de qyzyqty jáne tartysty ótti. Ásirese, Muhıt pen Rýslannyń arasyndaǵy beldesý dramaǵa toly boldy. Osy kezdesýde  qoıan-qoltyq kúreste Muhıt jeńip, fınalǵa joldama aldy. «Talas arlany» men «Jas suńqardyń» arasyndaǵy kezdesý de tartysty boldy. Bul jerde Asyldyń baǵy janyp, fınalǵa shyqty. Jalpy, Dáýlethan Jaqypov pen Rýslan Ábdirazaqov qarsylastarynan jaman kúresken joq. Olar jartylaı fınalǵa deıin ózderine eshkimdi shaq keltirmedi. Mysaly, boz kilemge «Qazaqstan barysy-2013» degen ataǵymen shyqqan Shyǵys Qazaqstan oblysynyń úmiti Aıbek Nuǵymarov 1/8 fınaldyq beldesýde Rýslan Ábdirazaqovqa (117 kg) eshkim kútpegen jerden tize búktirdi. Ol ózinen 20 kıloǵa aýyr ataqty qarsylasynan esh qaımyqpaı, taza jeńispen shırek fınalǵa joldama aldy. Sol sııaqty Dáýlethan Jaqypov (83 kg) ta alǵashqy kezdesýde atan túıeniń belin maıystyratyn almatylyq Baqyt Ysmaǵulovty alyp urdy. Odan keıin, jańa aıtqanymyzdaı, shırek fınalda ózinen 50 kıloǵa aýyr «Qyzyljar barysy» Rústem Jumaevtan aılasyn asyryp, kelesi aınalymǵa shyqty. Týrnırde úshinshi oryn úshin kúres Dáýlethan Jaqypov pen Rýslan Ábdi­ra­zaqovtyń arasynda ótti. Kezdesýde «Syr barysynyń» baǵy janyp, qola belbeýge ıe boldy. Al fınalda Muhıt Tursynov Asyl Bármenovpen beldesti. Bul básekede Muhıt jartylaı fınaldaǵydaı qarsylasyn qoıan-qoltyq kúreste ǵana jeńdi. Sóıtip, Muhıt Tursynov bıylǵy «Qazaqstan barysy» ataǵyn jeńip aldy. Jarys sońynda jeńimpazǵa altyn belbeýdi  «Nur Otan» partııasy Tóraǵasynyń birinshi orynbasary Baýyrjan Baıbek, altyn taıtuıaqty  Astana qalasynyń ákimi Imanǵalı Tasmaǵambetov tabys etse, «Qazaqstan barysy» qazaq kúresin damytý qory qamqorshylar keńesiniń tóraǵasy Arman Shoraev 150 myń AQSh dollaryn tapsyrdy. Sonymen birge, onyń ákesi jáne  jeke jattyqtyrýshysy Shyńǵys Tursynovqa 50 000 AQSh dollary kóleminde syıaqy tabys  etildi. Al ekinshi oryn alǵan Asyl Bármenovke kúmis beldikpen birge 30 000 AQSh dollary, onyń jattyqtyrýshysy  Sultan Tynysbaevqa 10 000 AQSh dollary kóleminde aqshalaı syılyq berildi. Úshinshi oryn ıesi Rýslan Ábdirazaqovqa qola belbeý men 10 000 AQSh dollary, jattyqtyrýshysy Sadyq Mustafaev 5 000 dollar aldy. Osydan keıin jankúıerdiń kóńilinen shyqqan balýanǵa  «Hıýndaı elantra» avtokóligi tapsyryldy. Bul syılyqqa kórermen kózaıymy degen atqa laıyq bolǵan balýan Dáýlethan Jaqypov ıe  boldy. Ol «jeńiske degen jigerligi» úshin degen ataqty ıelendi. Qoryta kele, bıylǵy týrnırde tóreshi­lerdiń jaqsy jumys istegenin de aıtý kerek. Jarysta byltyrǵydaı qazylar alqasy degen bolǵan joq. Onyń ornyna bas tóreshi Marat Jaqyt bastaǵan alty tóreshi qazylyq etti. Osy tóreshilerdiń arqasynda  kúres ádil ótti. Árıne, jarys bolǵan soń keıbir jerde kelispeýshilikter de boldy. Biraq, keń saraıda ornatylǵan ekranda qaıtalaýdyń kómegimen tóreshiler ádil baǵasyn berip jatty. Qysqasy, bıylǵy «Qazaqstan barysy» týrnıri de óte jaqsy deńgeıde ótip, jankúıerlerdiń kóńilinen shyqty. Ony jarystyń jabylý saltanatynda Astana qalasynyń ákimi Imanǵalı Tasmaǵambetov te aıtty. Ol osy jobanyń avtory Arman Shoraevqa alǵysyn bildirip, osyndaı jarystar arqyly jastarymyzdyń boıynda ulttyq rýhty qalyptastyrýǵa bolatynyn jetkizdi. Taǵy bir aıtatyn nárse, bıylǵy jarysty Reseıdiń «Boes», Túrkııanyń «TRT Avaz» telearnalary tikeleı efırden kórsetip,  qazaq kúresin álemniń 100-den astam memleketi tamashalady. Dastan KENJALIN, «Egemen Qazaqstan». Sýretterdi túsirgen Jeńis YSQABAI.