2 sáýir – Dúnıejúzilik aýtızm máselesi týraly aqparat taratý kúnine oraı Shymkent qalasynda medısınalyq áleýmettik mańyzy joǵary eki birdeı mekemeniń tusaýy kesildi. Biri Aýtızmi bar balalarǵa arnalǵan, ekinshisi – «Qamqorlyq» erte aralasý ortalyǵy.
Kóptiń kómegi
Ekeýi de «Qazaqstan halqyna» qoǵamdyq qorynyń «Qamqorlyq qory» jáne «Samruk-Kazyna Trust» qorlarymen birlesip iske asyrylatyn qaıyrymdylyq jobalarynyń aıasynda ashylyp, jaraqtandyryldy.
Shymkent qalasynyń ákimi Murat Áıtenov, Densaýlyq saqtaý mınıstrliginiń Ana men bala densaýlyǵyn qorǵaý departamentiniń dırektory, «Qamqorlyq qory» qamqorshylyq keńesiniń múshesi Maǵrıpa Embergenova, «Qazaqstan halqyna» qoǵamdyq qorynyń basqarma tóraǵasy Bolat Jámishev, «Samuryq-Qazyna» AQ Qoǵammen baılanys, áleýmettik-eńbek qatynastary jáne eńbekti qorǵaý jónindegi Basqarýshy dırektory Ǵıbrat Aýǵanov, «Qamqorlyq qory» QQ dırektory Araılym Erkinova Erte aralasý ortalyǵynyń lentasyn qıdy.
Bul – megapolıstegi №2 Ońaltý ortalyǵynyń bazasyndaǵy 3 aıdan 3 jasqa deıingi balalarǵa arnalǵan «Qamqorlyq» bólimshesi bolyp sanalady.
О́ziniń quttyqtaý sózinde qala basshysy M.Áıtenov ońaltý mekemesiniń kúrdeli jóndeýden ótkenin jáne zamanaýı emdik quraldarmen jabdyqtalǵanyn jetkizdi. Sondaı-aq Memleket basshysynyń tapsyrmasyna sáıkes qurylǵan «Qazaqstan halqyna» qory men «Samuryq-Qazyna» AQ-nyń osy jumystarǵa úlken qoldaý kórsetip, tıisti jaǵdaı jasaǵany úshin óziniń jáne ata-analardyń atynan alǵysyn jetkizdi.
«Qazaqstan halqyna» QQ basqarma tóraǵasy Bolat Jámishev quttyqtaý tilegin arnap, atalǵan ortalyq Shymkentte respýblıka boıynsha birinshi ashylǵanyn, jyl sońyna deıin basqa óńirlerde de paıda bolatynyn atap ótti.
«Balalardy ońaltýǵa arnalǵan jańa ortalyqqa shyn júrekten qýanyp otyrmyz. «Qazaqstan halqyna» qorynyń jalǵyz ózi muny iske asyra almas edi. Qala ákimdigi kóp kómegin tıgizdi. Ǵımaratty kúrdeli jóndeýden ótikizip, qurylysyn óńirler ishinde birinshi aıaqtady. «Qamqorlyq qory» da – bizdiń seriktesimiz. Olardyń járdemi bolmasa, bul bastamanyń júzege asýy ekitalaı edi. О́ıtkeni qor shynymen de bar jaýapkershilikti óz moınyna alyp, óte kóp jumys atqardy. «Samruk-Kazyna Trust» qory da bir kisideı atsalysty. Olar óz qarajatyna búkil kerekti qural-jabdyqty satyp áperdi. Úkimet te óz tarapynan qoldaýyn aıamady. Densaýlyq saqtaý mınıstrligine sol úshin de rahmet aıtamyz. Mundaı ońaltý mekemesi densaýlyǵynda kináraty bar balalar úshin álbette qajet. Endigi maqsatymyz – olardyń sanyn kóbeıte berý. 13 ortalyqtan bólek josparymyzda taǵy altaýy bar. Olardy qalaı uıymdastyrýdy «Qamqorlyq qorymen» birge oılasa jatyrmyz. Qosymsha altaýyn bıyl bolmasa da, kelesi jyly iske qosyp qalatyn shyǵarmyz. Qaıyrymdylyq isterdiń barlyǵy sábıler men olardyń ata-analary úshin atqarylyp jatyr», dedi B.Jámishev.
Quttyqtaý sóz alǵan Maǵrıpa Embergenova Densaýlyq saqtaý mınıstrligi men Ana men bala densaýlyǵyn qorǵaý departamentiniń atynan ortalyqtyń ashylýyna bastamashylyq tanytqan qorlarǵa alǵysyn bildirdi. Mınıstrlik ókili óz sózinde elimiz boıynsha júz myńnan asa múgedek bala bar ekenin málimdedi. Olarǵa ońaltý sharalary óte qajet dedi. Eger balalar erte jastan emdeletin bolsa, 60-70 paıyzynyń densaýlyǵy jaqsara túsedi degen halyqaralyq sarapshylardyń pikirin keltirdi. Múgedektigi bar balalardy kópshilikke qosý Ulttyq densaýlyq saqtaý jobasynda kórsetilgen mindetterdiń biri ekenine toqtaldy. Sol úshin de ár qalada, aýylda ońaltý ortalyqtarynyń bolýy mańyzdy. 2020 jyldan bastap mınıstrlik «Qamqorlyq qory», «Qazaqstan halqyna» qorlarymen birlesip jáne «Samuryq-Qazyna» AQ qoldaýymen osyndaı áleýmettik jobany tabysty júzege asyryp keledi. Yntymaqtastyqtyń nátıjesinde eki jyl aralyǵynda elimizde 15 ońaltý jáne 3 jasqa deıingi erte aralasý ortalyqtary paıdalanýǵa berilipti. Densaýlyq saqtaý mınıstrliginiń qaramaǵynda 49 ońaltý ortalyǵy qyzmet kórsetedi. Mınıstrlik ókiliniń málimdeýinshe, 2020 jyly reabılıtasııalyq mekemelerde táýlik boıy jáne kúndizgi stasıonarda 80 myńnan asa bala em qabyldaǵan. Eń bastysy mundaı ortalyqtarda balalardyń densaýlyǵyn túzeýge barlyq jaǵdaı qarastyrylǵan. Tıisti mamandardyń emdik sharalarynyń nátıjesinde balalar ortaǵa tez beıimdelip ketedi», dep qorytty sózin M.Embergenova.
«Samuryq-Qazyna» AQ Qoǵammen baılanys, áleýmettik-eńbek qatynastary jáne eńbekti qorǵaý jónindegi basqarýshy dırektory Ǵıbrat Aýǵanov «Qamqorlyq» erte aralasý ortalyǵy zamanaýı qural-jabdyqtarmen tolyqtaı jaraqtandyrylǵanyn jetkizdi. Sonymen birge osyndaǵy mamandar da arnaıy oqýdan ótken. «Samruk-Kazyna Trust» «Qamqorlyq» qorymen birlesip úsh jyldyń ishinde 6 birdeı erte aralasý jáne 15 ońaltý ortalyqtarynyń ashylýyna kómek qolyn sozǵan. Emdeý mekemeleri «Samuryq-Qazyna» AQ-nyń jalǵyz qory arqyly ǵana emes, enshiles kompanııalardyń da atynan esikterin ashyp jatyr. Ǵ.Aýǵanov aıtqandaı, «Samuryq-Qazyna» AQ quramyndaǵy «Qazatomprom», «QazMunaıGaz», «Taýken-Samuryq», «Qazaqtelekom», «Qazposhta», «Qazaqstan temirjoly» sekildi ulttyq kompanııalardyń demeýshiligimen osyndaı áleýmettik jobalar iske asyrylyp otyr. Sondaı-aq ol Shymkenttegi erte aralasý ortalyǵy jylyna 600 balany qamtıtynyn málimdedi. Qasıetti Ramazan aıynda paıdalanýǵa berilgen mekeme balalardyń densaýlyqtaryn jaqsartýǵa septigin tıgizip, ata-analar qýanyshyn eseleı bersin degen tilegin de qosa ketti.
Qalalyq №2 ońaltý ortalyǵynyń bas dárigeri Aıgúl Saparǵalıeva «Qamqorlyq» erte aralasý ortalyǵy shala týǵan, serebraldy sal aýrýy, Daýn sındromy, týa bitken damý aqaýlary, bosaný jaraqattary, ortalyq júıke júıesiniń zaqymdanýy, údemeli bulshyq et dıstrofııasy jáne damýdyń basqa da erekshelikteri sııaqty dıagnozdary bar balalarǵa reabılıtasııalyq kómek kórsetetinin aıtty. Ortalyq jumysynyń negizgi maqsaty – densaýlyǵy álsiz balalardyń ári qaraı múgedektikke ótip ketpeý qaýpin azaıtý. Sondyqtan bala ómiriniń alǵashqy aılarynan bastap ońaltý sharasyn júrgizý óte mańyzdy sanaıdy maman. Sonymen birge munda emdelýshiler dıagnostıkalyq, aýdıologııalyq tekserýlerden jáne sońǵy úlgidegi mı qyzmetin tekseretin EEG apparatynan óte alady. Kishkentaı naýqastardyń densaýlyǵymen reabılıtolog-dárigerler, nevrologter, EDSh nusqaýshylary, kásiptik terapevter, logopedter men defektologter, qysqasy bilikti mamandardan quralǵan dárigerler toby aınalysady.
№2 ońaltý ortalyǵynda qyzyn emdetip jatqan ata-ana Sholpan Aqynova mekemeniń qyzmetine dán rıza. Ortalyq bazasyndaǵy tuz shahtasy, emdik dene shynyqtyrý sekildi ońaltý sharalarynyń kóp kómegi tıip jatqanyn aıtty.
«Qyzym Erkejan Rústemqyzy – eki jarym jasta. Oń qoly men oń aıaǵy istemeıdi. Osy jerge kelmeı turyp qyzym sóılemeıtin. Aıaǵyn basyp ta júre almaıtyn. Tıisti emdik sharalardyń nátıjesinde Erkejanym júre bastady. Qazir sóıleıtin boldy. Birte-birte ortamyzǵa qosylyp keledi. Ergoterapııa ádisimen usaq qol motorıkalaryn damytýǵa arnalǵan jattyǵýlarǵa qatysamyz. Dárigerler sonyń kómegimen tamaqtaný daǵdylary qalyptasatynyn aıtty. Sondyqtan óz-ózine qyzmet etýge arnalǵan damytýshy oıyndarǵa kóbirek qatysýǵa tyrysamyz», dedi ol.
«Qazaqstan halqyna» qorynyń qoldaýymen megapolıste «Jas jaýynger» beıimdeý-sport ortalyǵy eki jyldan beri múgedektigi bar balalardy sportqa baýlýmen aınalysyp keledi. Mundaı ortalyqtar respýblıka kóleminde bes qalada jumys isteıdi eken. Erte aralasý ortalyǵynyń ashylý saltanatynda sóz sóılep, balalarǵa qamqorlyq tanytqan ıgi jandarǵa alǵys sezimin bildirgen 18 jastaǵy Aıdos Seıitkarımov osy «Jas jaýynger» beıimdeý-sport ortalyǵynda 16 jasynan bastap jattyǵady. Ol óziniń jalǵyz emes ekenin, qoǵamnan árdaıym áleýmettik jáne rýhanı qoldaý taýyp otyratynyn jetkizdi.
Jalpy, qalalyq №2 ońaltý ortalyǵynda nevrologııalyq aýrýlary bar 116 bala em qabyldasa, oǵan qosymsha 50 bala mekeme janyndaǵy «Qamqorlyq» erte aralasý ortalyǵynan dertine shıpa izdeıdi.
Balamasy joq emdeý mekemesi
Qos qýanysh qatar kelgen osy kúni megapolıste №8 balalarǵa arnalǵan «Qamqorlyq» arnaýly áleýmettik qyzmetter kórsetý ortalyǵy resmı túrde jańa qyzmetine kiristi. Dúnıejúzilik aýtızm máselesi týraly aqparatty taratý kúni qarsańynda tusaýy kesilgen bul mekemede osyndaı dıagnozy bar balalar emdeledi.
Ortalyq basshysy Gúlnur Saýyrtaevanyń aıtýynsha, atalǵan mekeme 2021 jyldyń qarasha aıynda qurylǵan. Sodan beri «Qamqorlyq» qorynyń usynǵan talaptary boıynsha jóndeý-árleý jumystaryn júrgizgen. Mundaǵy barlyq jıhaz shetelderden ákelingen. Sondyqtan ortalyqta eýropalyq standart boıynsha em júrgiziledi. Sonymen birge «Qamqorlyq» qory daıyndap bergen erekshe balalarmen jumys isteý tujyrymdamasyna sáıkes medısınalyq kómek kórsetiledi. Mekeme eki aýysymda 110 balany qabyldaı alady. Alpystaı maman qyzmet atqarsa, dál qazirgi tańda qyryq shaqty bala ońaltý sharalarynan ótip jatyr. Ortalyqta múgedektigi boıynsha tirkeýge alynǵan aýtızm dertindegi balalar tegin em qabyldaıdy. Jalpy, qalada aýtızmge shaldyqqan 280 bala esepte tur.
Ortalyq psıhonevrologııalyq aýytqýy bar balalarǵa jartylaı stasıonarlyq jaǵdaıda qyzmet kórsetedi. Aıta keterligi, em-dom alatyn balalarǵa proeksııalyq ınteraktıvti sensorlyq jáne sensorlyq ıntegrasııalyq bólmeler, EDSh zaly, Lego robottehnıkalyq kabıneti, mýzyka-terapııa, art-terapııa men tigin, aǵash jáne qysh sheberhanalary qarastyrylǵan. Al «Qamqorlyq» qory men «Balama» oqytý ortalyǵynyń kelisimi negizinde ortalyqtyń 36 mamany biliktilikti arttyrý kýrstarynan ótken. Buǵan qosa aýtızmi jáne basqa da aqyl-oı kemistigi bar balalardy ońaltýda otandyq jáne sheteldik sarapshylardyń kýrstary, trenıngteri, kóshpeli semınarlary negizinde ázirlengen baǵdarlamamen oqyǵan mamandar daıarlanyp jatyr.
Mekemeniń ashylý saltanatynda sóz sóılegen «Qazaqstan halqyna» QQ basqarma tóraǵasy Bolat Jámishev aýtızmi bar balalar aýrý emes erekshe jandar qataryna jatatynyn málimdedi. Qor basshysy baıandaǵandaı, elimizde, ókinishke qaraı, osyndaı dıagnozben anyqtalatyn balalar sany keıingi bes jylda eki esege ósip, qazirgi tańda Qazaqstan boıynsha 12 myńǵa jetken. Sondyqtan ortalyq mamandary aıryqsha pasıentterdiń qoǵammen aralasýyna kómekterin aıamaıtynyna zor senimmen qaraıtynyn aıtyp, osynaý záýlim ǵımaratty shahardyń ortalyǵynan, keń joldyń boıynan ashyp bergeni úshin qala ákimdigine alǵysyn bildirdi. Sondaı-aq «Qazaqstan halqyna» qorymen birge ilkimdi jumys atqarǵan «Samruk-Kazyna Trust» pen «Qamqorlyq qory» qorlaryna alǵysyn jaýdyrdy.
Eńbek jáne halyqty áleýmettik qorǵaý vıse-mınıstri Erbol Ospanov jańa ortalyqtyń elimizde balamasy joq ekenin baıandady. Mınıstrlik ókiliniń aıtýynsha, aýtızmge shaldyqqan balalarǵa kómek kórsetetin mekemelerge suranys kóbeıip bara jatyr, al jumys istep turǵandaryna qoljetimdilik az. Osyǵan baılanysty keshendi áleýmettik qyzmet kórsetetin ońaltý ortalyqtarynyń sanyn arttyrý baǵytynda vedomstvo tarapynan tıisti jumystar atqarylady. Bárinen buryn balalardyń densaýlyǵy mańyzdy degen vıse-mınıstr sol úshin memleket qoldan kelgenshe kómegin aıamaıtynyn aıtty.
Jobanyń áleýmettik máni erekshe ekenine toqtalǵan «Qamqorlyq qorynyń» korporatıvtik qor dırektory Araılym Erkinova ortalyqtyń ashylýymen jınalǵan jurtty quttyqtaı kele, qoǵamdy tolǵandyrǵan balalar densaýlyǵy máselesine de kópshilik nazaryn aýdardy.
«Kóptegen otbasy úshin mamandardyń bilikti kómegi qoljetimdi emes nemese tym qymbat. Bul másele aýtızmi bar balalardy tárbıelep otyrǵan analar arasynda búginde ótkir problemaǵa aınalǵan. Sondyqtan «Qamqorlyq» ortalyqtarynyń qyzmeti aýtızmniń aýyr túrlerimen aýyratyn balalarǵa uzaq merzimdi kómek kórsetýge múmkindik beredi. Osy mańyzdy áleýmettik jobany iske asyrýda bizben seriktes bolǵan «Qazaqstan halqyna» jáne «Samuryq-Qazyna» qorlary qyrýar is tyndyrdy. Solardyń járdeminiń nátıjesinde ortalyqtar qarjylaı qoldaý taýyp, zamanaýı úlgidegi eń qajetti medısınalyq quraldarmen jáne Aýstrııa, Japonııa, Germanııadan ákelingen jıhazdarmen jabdyqtaldy. Buıyrtsa, bıyl basqa da óńirlerde, atap aıtqanda, Aqtóbe, Shyǵys Qazaqstan, Jetisý, Jambyl, Qostanaı, Pavlodar oblystarynda osyndaı ortalyqtar ashý josparda bar», dedi ol.
Jalpy, aýtızmi bar balalarǵa arnalǵan «Qamqorlyq» ortalyǵy balalar men olardyń otbasylaryna keshendi qoldaý kórsetý úshin qurylǵan. Endi osy mekemede jyl saıyn bir jarym jastan 18 jasqa deıingi júzden asa bala bilikti dáriger mamandardyń kómegine tegin júgine alady.
Ásirese jeti jasar balasyn ortalyqqa alyp kelgen qala turǵyny Nargıza Asylhanovanyń qýanyshynda shek joq. Osyǵan deıin ártúrli syrqatty emdeý úshin bólek-bólek mamandarǵa qaralatyn. Máselen, til múkistigimen aınalysatyn defektolog mamanǵa bir baryp kórinse, kelesi joly mı qyzmetiniń buzylystaryn tekserip emdeıtin basqa klınıkadaǵy mamanǵa qaralýǵa májbúr bolatyn. Bul, birinshiden, kóp ýaqytty alsa, ekinshiden, jekemenshik medısınalyq uıymdar bolǵan soń biraz qaltasynan da qaǵylatyn.
«Halyq únine qulaq asatyn memleket» degen uǵymdy endi shynaıy sezine bastadym. Joǵary jaqtyń aqyl-esinde aqaýy bar balalardy tárbıelep otyrǵan bizdeı analarǵa kóńil aýdaryp, qoǵamdy tolǵandyrǵan osy máselege shyndap kiriskeni meni erekshe shattyqqa bólep otyr. Ásirese burynǵydaı ár jerge bir shapqylamaı, barlyq kerekti em-domdy bir ortalyqtan tegin alatynymyz qandaı jaqsy bolǵan. Sodan keıin ońaltý sharasynyń ýaqyty da uzaq. Bul balanyń jattyǵý barysynda qalyptasqan daǵdylaryn umytyp qalmaýyna kómektesedi. Áıtpese, munyń aldynda qysqa merzimdi kýrstardan ótip, kelesi márte barǵanymyzsha balamyz oqyp-úırengenin esten shyǵaryp alatyn. Sondyqtan osynaý biregeı mekemeniń qurylýyna atsalysqan barsha janashyr azamattarǵa bolashaq urpaǵymyzdyń qamyn jep, jaýapkershilik sezingenderi úshin analyq aq batamdy beremin», dedi N.Asylhanova.
Tutastaı alǵanda «Qazaqstan halqyna» QQ, «Qamqorlyq qory» jáne «Samruk-Kazyna Trust» qorlarymen birlesip iske asyratyn «Aýtızm jáne basqa da mentaldy buzylýlary bar balalarǵa arnalǵan ortalyqtardy jaraqtandyrý» qaıyrymdylyq jobasynyń bıýdjeti 2,4 mlrd teńgeni quraıdy.