Qazaqstan Respýblıkasynyń Prezıdenti Nursultan Nazarbaevtyń bastamashyldyǵymen ashylǵan jańa turpatty joǵary oqý orny – Nazarbaev Ýnıversıtet qazirdiń ózinde joǵary bilim salasynyń ulttyq brendine aınalyp úlgerdi. О́ıtkeni, elimizdegi kez kelgen oqýshy osy ýnıversıtette bilim alǵandy qalaıdy. Balalarynyń bolashaǵyn kúni buryn oılaıtyn ata-analar balalaryn naq osy oqý ornyna túsirý maqsatynda eń aldymen olardy elimizdiń árbir aımaqtarynda ashylyp jatqan Nazarbaev ıntellektýaldyq mektepterine oqýǵa beredi. Sóıtip, bul ýnıversıtette oqýdyń qamy balanyń ózi mektep bitirmesten kóp buryn jáne aldyn ala jasalynǵan jan-jaqty ázirliktermen bastalyp ketedi.
Nazarbaev Ýnıversıtet, mine, osyndaı bıik talaby jáne ereksheligimen qazirgi mektep qabyrǵasyndaǵy jasóspirimderdi óz bolashaqtaryn kúni buryn oılaýǵa, aldyna erterek maqsat qoıyp, oǵan jetýge talpynys jasaýǵa tárbıeleý ústinde. О́z bolashaǵyna erte bastan kóz tigetin jastar úshin ol adamdy adastyrmaıtyn Temirqazyq juldyzy sekildi. Alystan sáýle tógip, ózine shaqyryp turady.
Nazarbaev Ýnıversıtet óziniń ashylý sátinen bastap, elimizge bilim berýdiń halyqaralyq bıik talaptarǵa sáıkes keletin buryn-sońdy bolmaǵan jańa júıesin alyp keldi. Munda jastarǵa joǵary bilim berýdiń álemdik úzdik ǵylymı bilim berý tájirıbesi men ulttyq bilim berý júıesiniń artyqshylyqtary qatar úılestirilgen. Ýnıversıtettiń basqarý organy bolyp Atqarý keńesi, Qamqorshylyq keńesi jáne Joǵary qamqorshylyq keńesi tabylady. Joǵary Qamqorshylyq keńesiniń Tóraǵasy – Qazaqstan Respýblıkasynyń Prezıdenti Nursultan Nazarbaev.
Ýnıversıtettiń negizi 2009 jyly qalandy. 2009 jyldyń 17 qazanynda onyń basshylyq quramynyń birinshi májilisi bolyp ótip, oǵan Premer-Mınıstr Kárim Másimov tóraǵalyq etti. Osy májiliste ýnıversıtettiń 2010-2012 jyldarǵy Damý strategııasy bekitildi. 2010 jyldyń kúzinde ýnıversıtet «Foundation»daıyndaý baǵdarlamasyna birinshi stýdentterdi qabyldady. Osy jyldyń 22 jeltoqsanynda Qazaqstan Respýblıkasy Parlamentiniń Májilisi «Nazarbaev Ýnıversıtettiń» mártebesi týraly Zań jobasyn qabyldady.
2012 jyly Astanada jańa halyqaralyq ýnıversıteti halyqaralyq deńgeıde tanystyrýǵa arnalǵan eki kúndik semınar bolyp ótti. Onyń jumysyna elimizdiń bilim salasynyń basshylyǵymen qatar Kembrıdj ýnıversıtetiniń vıse-kansleri Enn Lonsdeıl, Stenford ýnıversıtetiniń Qamqorshylyq keńesiniń hatshysy Djeffrı Ýahtel, London ýnıversıtettik kolledjiniń vıse-provosty Maıkl Ýorton, sondaı-aq, Sıngapýr ýnıversıteti men basqa da álemge tanymal joǵary oqý oryndarynyń professorlary qatysty.
Qazirgi kúni Nazarbaev Ýnıversıtette bir ortalyq pen jeti mektep jumys isteıdi. Olar – Ýnıversıtet aldy daıarlyq ortalyǵy, Injenerlik mektebi, Ǵylym men tehnologııalar mektebi, Gýmanıtarlyq jáne áleýmettik ǵylymdar mektebi, Bıznestiń joǵary mektebi, Memlekettik saıasattyń joǵary mektebi, Bilim berýdiń joǵary mektebi jáne Medısına mektebi. Bul árbir mekteptiń tájirıbe bólisý maqsatynda tyǵyz qarym-qatynas jasaıtyn halyqaralyq áriptesi bar. Ol áriptester álemge tanymal joǵary oqý oryndar arasynan tańdap alynǵan.
Nazarbaev Ýnıversıtet jastarǵa tek bilim berý isimen ǵana shektelmeıdi. Sonymen qatar, munda ǵylymı-zertteý baǵytyna kóp mán beriledi. Qazirgi kúni onda úsh ǵylymı ortalyq jumys isteıdi. Olar – Nazarbaev Ýnıversıtettiń zertteý jáne ınnovasııalyq júıesi, О́mir týraly ǵylymı ortalyq jáne Bilim berýdiń joǵary mektebi janyndaǵy Bilim berý saıasaty ortalyǵy.
Mundaǵy Nazarbaev Ýnıversıtet zertteý jáne ınnovasııalyq júıesi qaıta jańǵyrtylatyn energetıkadaǵy tehnologııalar salasynda jobalar ázirleýmen, energııa únemdeý máselelerimen, qorshaǵan ortany qorǵaýdyń mańyzdy máselelerinde jańa ádis-tásilderdi izdestirýmen shuǵyldanady. О́mir týraly ǵylymı ortalyq derbestendirilgen medısına jáne genomıka, regeneratıvtik medısına jáne uzaq ómir súrý, jahandyq densaýlyq qorǵaý máselelerimen aınalysady.
Nazarbaev Ýnıversıtettiń rektory – Shıgeo Katsý. Buryn Dúnıejúzilik bankte vıse-prezıdent qyzmetin atqarǵan japon eliniń azamaty Shıgeo Katsý myrza japon, aǵylshyn, fransýz, nemis, ıtalıan tilderin jaqsy biledi. Al Qadısha Daırova stýdenttik ister jáne halyqaralyq qatynastar jónindegi vıse-prezıdent qyzmetin atqarýda. Q.Daırova buryn dıplomatııalyq qyzmetpen shuǵyldanǵan. Osynyń aldynda «Halyqaralyq baǵdarlamalar ortalyǵy» AQ-tyń prezıdenti, Qazaqstandyq menedjment, ekonomıka jáne boljam ınstıtýtynyń (QMEBI) damý jónindegi prorektory, ál-Farabı atyndaǵy QazUÝ Halyqaralyq yntymaqtastyq departamentiniń dırektory qyzmetterin atqarǵan.
Ýnıversıtetke álemniń kóptegen joǵary oqý oryndarynan úzdik oqytýshylar quramy tartylǵan. Dárister aǵylshyn tilinde júrgiziledi. Bul bilim ordasy óziniń materıaldyq-tehnıkalyq bazasy, bilim berýdiń halyqaralyq talap deńgeıi, oqytýshylar quramynyń sapasy, aldyna qoıǵan strategııalyq baǵyty men ony júzege asyrýdyń ádis-tásilderi jáne múmkindikteri turǵysynan alǵanda Ortalyq Azııanyń bilim keńistiginde balamasyz bolyp tabylady.
Ýnıversıtet, sondaı-aq, óziniń sán-saltanatymen de erekshelenedi. Bul bilim ordasyna alǵash kirip kelgen sátte onyń ýnıversıtet ekendigin birden ańǵara almaısyń. О́ıtkeni, birinshi kezekte sizdiń aldyńyzdan ishi jasyl álemge toly botanıkalyq baq ashylǵandaı bolady. Biraq endigi sátte qoldaryna oqýlyqtar men noýtbýktar ustaǵan qyz-jigitter paıda bolǵan kezde baryp qana siz bul ǵımarattyń jańa turpatty «bilim men ǵylymnyń hramy» ekendigin ańǵara bastaısyz.
Ýnıversıtet qurylysyn jobalaǵan mamandar Qazaqstan Prezıdenti Nursultan Nazarbaev ıdeıasyn ómir shyndyǵyna aınalý maqsatynda aıanbastan ter tókkendigi birden kórinis beredi. Arkalar, kúmbezder, kolonadalar... Osynyń barlyǵy ýnıversıtetke erekshe bir asqaqtyqpen qatar sán-saltanat berip tur. Árleý jumystaryna joǵary sapaly materıaldardyń paıdalanylǵandyǵy baıqalady. Sonymen qatar, munda halqymyzdyń ulttyq erekshelikteri de eskerilgen eken. Keıbir jerleri oıý-órnektermen bezendirilgen. Al, dızaın batystyq stıldiń qazirgi zamandyq barlyq talaptaryna jaýap bere alady. Osynyń barlyǵy qosyla kelip, ýnıversıtette bilim alý ústindegi qazaqtyń árbir qyz ben jigitine janǵa jaıly jaǵymdylyq syılaıtyndyǵyn ańǵarýǵa bolady. Iá, sóıtip bul ýnıversıtetti bitirip shyqqan árbir jas halyqaralyq talaptarǵa saı keletin joǵary bilim alýymen birge óz ultynyń táýelsizdik jyldarynda jetken jetistikterin maqtanysh etetin patrıot bolyp shyǵatyndyǵy da anyq. Mundaǵy árbir tamasha kórinis jas ulandarymyzdyń kókireginde uıalap qalatyndyǵy sózsiz.
Joǵary oqý ornynyń aýmaǵy gúlzarlarmen, jasyl aǵashtarmen kómkerilgen. Olardy otyrǵyzǵan kezde dekoratıvtik kórinistermen qatar, Astana aýa raıynyń erekshelikteri de eskerilipti.
Jalpy aýmaǵy 100 myń sharshy metr alańǵa ýnıversıtettiń 9 korpýsy ornalasqan. Olardyń barlyǵyn úlken atrıým jalǵastyrady. Bul atrıým joǵary oqý ornynyń eń bir kórikti de kógaldandyrylǵan tusy. Joǵaryda aıtqanymyzdaı, alǵashqy kirgen adamnyń esinde mundaǵy tropıkalyq baqshanyń saqtalyp qalatyndyǵy anyq. Onda 300 jyldyq záıtún aǵashtary da ósip tur. Mundaǵy atmosfera tabıǵatqa óte jaqyn.
Nazarbaev Ýnıversıtet kitaphanasyn erekshe atap ótýge týra keledi. Onyń oqý zaldary 250 adamǵa arnalǵan. Olarda 100-den astam kompıýter ornalastyrylǵan. Bul elimizdegi aqparattyq resýrstardyń aǵylshyn tildik kolleksııasyna eń baı kitaphana. Onyń qory kitaptardan, merzimdik basylymdardan jáne elektrondyq resýrstardan turady. Bir esepten alǵanda ony sýpertehnologııalyq kitaphana dep te aıtýǵa bolady. Munda 60-qa jýyq tolyq teksti ǵylymı bazaǵa, ǵylymı tanymdyq jýrnaldardyń mıllıonnan astam maqalalaryna erkin kirýge bolady. Munyń syrtynda 100 myńǵa tarta elektrondyq kitaptar bar. Osynaý bilim saqtaý mekemesinen búkil Qazaqstan men TMD elderinde joq kitaptardy da tabýǵa bolady. Kitaphananyń taǵy bir ereksheligi munda kelýshiler kitaphana qyzmetkeriniń kómeginsiz-aq kitaptardy alyp, qaıta ótkize alady. Bul qyzmet kitaptar berýdiń elektrondyq stansasy arqyly júzege asyrylady. Kelýshilerge kóprelsti kitap jetkizý júıesi qyzmet kórsetedi.
Intellektýaldyq ınnovasııalyq klasterdi qalyptastyrý maqsatynda ýnıversıtet kampýsy mańaıynan 50 gektar jer bólinip otyr. Bolashaqta bul jerde ulttyq jáne halyqaralyq joǵary tehnologııalyq kompanııalardyń ártúrli ortalyqtary salynyp, jumys isteıtin bolady. Ǵylymı parkti damytý jumysyna kásipkerler de tartylmaq.
Ýnıversıtet aldy daıarlyq baǵdarlamasy jáne bakalavrıat baǵdarlamasy boıynsha oqıtyn stýdentterge memlekettik jáne demeýshilik granttar taǵaıyndalǵan. Onyń ústine stýdentter munda tegin turyp tamaqtanady. Bolashaqta stýdentter qabyldaýdy kommersııalyq negizge kóshirý máseleleri de qarastyrylýda.
Ýnıversıtet qasyndaǵy ashyq parkıng 500-700 avtokólik qabyldaı alady. Bolashaqta jerasty jáne jer beti avtoturaqtaryn salý josparlanǵan. Ǵımarattyń barlyq sanıtarlyq toraptarynda, elektr berý júıelerinde qýat únemdeý tehnologııalary jumys isteıdi.
Qazirgi kúni munda 2 myńǵa tarta stýdent bilim alýda. Olarǵa barlyq jaǵdaı jasalynǵan. Bolashaqta olardyń qatary arta beretindigi anyq. Jataqhana, kitaphana, resýrstar ortalyǵy, leksııa zaldary, zerthanalar, stýdenttik kafeterıler, medısınalyq ortalyq, saýda dúkenderi, stýdentterdi qoldaý qyzmeti, sport alańdary, mine, osylardyń qyzmetiniń barlyǵy stýdentterge arnalǵan. Sondaı-aq, munda jańa sport ortalyǵy da salyndy.
2013 jyldyń 18 sáýiri kúni Joǵary qamqorshylyq keńesiniń sheshimimen ýnıversıtettiń 2013-2020 jyldarǵa arnalǵan strategııasy men Ýnıversıtettiń jańa jarǵysy bekitildi. Jarǵy men basqa da qurylý qujattarynyń qabyldanýymen Ýnıversıtet óziniń jańa damý kezeńine – klassıkalyq akademııalyq basqarý júıesine ótti.
Suńǵat ÁLIPBAI,
«Egemen Qazaqstan».
Sýretterdi túsirgen
Erlan OMAROV.