Muńǵa oranǵan meıirim

Qus bolyp ushsam ǵoı dep armandadym. Jerdiń betin, bıikten de bir qarap kórer me edim. «Ne degen tanymy taıaz edi...», «osylaı da adam oılaı alady eken-aý», dep óz baǵamdy asyryp, ózgeniń kemshiligin kórýden basqa eshteńe oılamappyn. Túbinde tirshilikpen birdeı, túbinde adamzattan artyq emes ekenmin-aý... О́zimshilmin ǵoı... Terezeden jasqanyp kirgen kúnniń sáýlesi jastyǵyma jyǵyla túsipti. Betimdi bir sıpap tósegimnen túrli oılardyń tutqyny bolyp túregelgenimde, peshtiń otyn kósep ájem otyr eken. «Túnde kesh keldiń, uıqyńdy qandyrmadyń ba?» dedi maǵan júzin buryp. Bir sát ájemniń kózindegi meıirim de muń­ǵa oranyp, qartaıyp ketkendeı kórindi. Ájim arasynan ájemniń oryndalmaǵan arma­nyn oqyǵandaı boldym. О́shken úmitteri árbir ájimniń joldaryna ókinish bolyp tu­ryp qal­ǵan­daı. Ne oılap kettim... Kún shyqqanda kúrsingenim nesi... Biraq bul shyndyq edi... ...Ájem men atam ekeýiniń ósirgen eki ulynyń úlkeni meniń ákem boldy. Aýyldaǵy kóz kórgen kisilerdiń aıtýy boıynsha ájem Ánıpa óte ajarly boıjetken bolyp ósipti. Mańdaıyndaǵy tarydaı meńi talaı jannyń tańdaıyn qaqtyrǵan eken. Burymdy qyzdyń ǵumyry asharshylyq ýaqytqa tap kelgendikten, ómir ony erte eseıtken. Anasy ózinen keıingi tórt baýyrynyń bolashaǵyn oılap, ýyzdaı qyzyn, kempiri o dúnıelik bolyp ketken aýqatty shaldyń qolyna qondyrady. Jıyrma jastyń jelkeni kóterilgende Ánıpanyń qudaı qosqan «azamaty» ómirden ozyp, etegi ashylsa da eri joq «jesir» atanady. Shaldyń «jesirine» kóz salatyn «kóldeneń kók attylar» kóbeıe bastaǵan kezde, Almatydan Asqar aqsaqaldyń Tóken degen uly da oqýyn támamdap kelgen eken. Qala kórip, oqý oqyp, onyń ústine anaý-mynaý aýyl balasynyń tabany tıe bermeıtin Alataý baýraıynan kelgen jigitke áý, bastan-aq aýyl qyzdary unamaǵan. Birde kóktemniń «kórisý» kúninde Ánıpany kórip qalǵany bar-tyn. Sodan beri on oılandy, toǵyz tolǵandy. Aqyry ekeýi shańyraq kóteredi. Ánıpany «esik kórgen qyz» dep, «kelin» retinde qara­maǵan adýyndy ene de aqyry ulynyń tańdaýyna boı usynady. Biraq, ómir oǵan áli de ókinishin aıamaǵan eken. Ánıpa jyldar ótse de ana bolý baqytynan úmit úzbedi. Kózdi ashyp jumǵansha otyz da oılanbaı ótip ketedi. Erimen aqyldasqan kelinshek Tókenniń baýyry Saǵattan bir ul, óz inisinen bir ul alyp, óz balalaryndaı baǵyp-qaǵyp ósiripti. Jyldar óte Ǵabıt pen Sábıt erjetip, ananyń meıirimin, ákeniń peıilin oıatady. Biraq, es bile bastaǵanda Tókenniń inisinen asyrap alǵan Sábıt óziniń týǵan áke-sheshesiniń oshaǵyna qaıtyp ketedi. El ishinde qupııa jatqan ba? Bala bolsa da, janyna aýyr tıdi me eken, Ánıpa men Tóken bul balanyń jolyn bógeı almaıdy. Ánıpanyń bar úmit, tiregi inisinen alyp, baýyryna basqan Ǵabıt edi. Ǵabıtti ómirge alyp kelgen anasy tula boıy tuńǵyshyn ómir boıy ańsap ótipti. Fatıma ulyn kórý úshin túnnen turyp, jaryǵy sónbegen terezeden tań boıy syǵalap shyǵady eken. Balanyń quldyrańdap júgirgenin de, jylaǵanyn da baqylap, eki emshegi ıip, súti sorǵalap tursa da, qaıyn ápkesi Ánıpanyń tabal­dy­ry­ǵyn attaýǵa batyly jetpegen. Bir qushyrlanyp súıýdi ana júre­gi­­niń qalaı ańsaǵanyn sıqyrly sóz­­ben de jetkizý múmkin emes, sirá... Já, Ǵabıt ta erjetip, shańy­raqqa kelin túsirdi. Alla berme­gen jalǵyzy, adamnan amanat etip alǵan Ǵabıttiń kelin alyp kelgenin kórgen Tóken men Ánı­pa qýa­nyshtaryn bútin aýylmen bólisedi. Aǵynan jarylyp ana bolyp, Tóken áke bolyp bir tasyp toı jasaǵan eken. Sol Ǵabıttiń kótergen otaýynan kóktep shyqqan ózimiz. Eki qyz. «Jat jer úshin ras eken jaralǵanym» dep, óz uıama, arqasyna tańyp alyp ósirgen ájem­niń qushaǵyna jylyna bir kirip maýqymdy basa almaı kete­min. Tóken atamyzdy uzaq saparǵa shyǵaryp salǵaly tym tuıyq bo­lyp alǵan bul keıýananyń qaıǵy­syn ózimshe túsingendeı bolamyn. Ákem men anam da aýyldyń lebi men jelin jaqtyrmaı, qalaǵa qonys aýdarǵaly qashan... «Qany jibermepti». «Qany­na tartpaǵannyń qary synsyn» deı­tin mátelderdiń mánin túsiný ońaı bolsa da, júregińdi syzdatady eken... «Adamnyń bir qyzyǵy bala degen», deıtin Abaıdyń sózi aqıqat. Bala keshegi kelmeske ketken estelikterińdi tiriltedi. Qumda qalǵan sol bir erke shaqtardyń elesin kóz aldyńa keltiredi... Búgin birinshi ret: «Ájem baqytty bolyp kórdi me eken?» degen suraq kókeıimnen ketpeı qoıdy... Biraq baqytty da qolmen ustap, dámin sezbegen soń, júrekti bir meıirim men qýanysh kernese baqytqa balap jatamyz ǵoı... Baıansyz deıtinimiz de sondyqtan shyǵar... Bul aýyldaǵy osy shúıkedeı qara kempirdiń qaıǵysyn qabaǵy qalyń dala men qudireti sheksiz Haq taǵala ǵana biletini anyq. «Ǵaboshyma sálem aıtýdy umytpa. Kelsin de tuqymy kóbeıgir», deýshi edi, keterimde. Bul joly úndemedi. «...Tóken meni jary etip alyp kelgen úıdiń shańyraǵyn kúzetemin. Alla qınamaı alsa boldy da» – deıdi jaýlyǵynyń ushy­men jasaýraǵan kózin súrtip. Bar aıt­qany osy. Erteń kim kúzetedi, Áje seniń shańyraǵyńdy?.. Kól be­tine sirkirep ótken jańbyrdyń tam­shysyna uqsap taǵdyrlar osylaı da joǵalyp kete beredi eken-aý... «Iá... endi qashan kelesiń... ol kezde men barmyn ba, joqpyn ba...». «Qoıshy, áje», deımin... Ájem­de qandaı kúdik tursa, meniń de ishimde sol turary anyq... Kel­gen saıyn osy bir aýyz sózben kem­seńdep turyp shyǵaryp salatyn ózim úshin kemeńger ájemdi taǵy da jalǵyz tastap baramyn-aý... ...Artyma burylǵanymda ájem­men birge alaqandaı aýyl da qa­byr­ǵasy qaıysyp bara jatqandaı kórindi... Dınara MÁLIKOVA. Qyzylorda oblysy.