Ústimizdegi jyldyń naýryz aıynyń orta sheninde Bas Prokýror Ashat Daýylbaevtyń tóraǵalyq etýimen zańdylyqty, quqyqtyq tártipti jáne qylmysqa qarsy kúresti qamtamasyz etý jónindegi úılestirý keńesiniń ótken jınalysynda elimizdegi órt qaýipsizdiginiń 2011-2013 jyldardaǵy jaı-kúıi máseleleri talqylanǵan edi. Onda sońǵy eki jylda ǵana Tótenshe jaǵdaılar mınıstrligi qyzmetkerleri 55 sybaılas jemqorlyq qylmysqa barǵany jóninde janǵa batar málimet berildi. Bul, bárinen buryn, qanshama adamnyń quqy taptalyp, jigeri qum bolǵandyǵyn kórsetetin jaıt edi. Buǵan qosa, Tótenshe jaǵdaılar mınıstrliginde órt derekteri boıynsha qozǵalǵan qylmystyq isterdi tergeý barysy syn kótermeıtindigi aıtylǵan. Atalǵan merzim ishinde osy tektes 3 myńǵa tarta qylmys tirkelgen. Jáne bul qylmys, ortasha eseppen alǵanda, kúnine 50 paıyzǵa óse túsýde delingen-tin. Sóıtip, oqıǵanyń ornyn durys qaramaýdan, ony tekserýge atústilikten jáne atalǵan qylmys túrin ashý amalyn jetik meńgermegendikten, bul qylmystardyń 70 paıyzy ashylmaı qalady eken.
Endi, mine, Ortalyq kommýnıkasııalar qyzmetine Tótenshe jaǵdaılar mınıstri Vladımır Bojko kelip, óziniń jáne aty men zaty dardaı mınıstrliktiń ótken ýaqyt ishinde ne tyndyrǵanyn aıtyp berdi. Brıfıngte sóılegen sóziniń taqyrybyn: «Memleket basshysynyń Qazaqstan halqyna arnaǵan Joldaýynda bergen tapsyrmalaryn iske asyrý jónindegi sharalar» dep aıqaılata atapty. Bir qaraǵanda, bári jap-jaqsy, durys sekildi. Onyń aıtýynsha, jaǵdaı rasynda birshama túzelgen sekildi. «Jyl basynda ótkizgen brıfıngte men elimizdiń Prezıdenti «Qazaqstan joly – 2050: bir maqsat, bir múdde, bir bolashaq» atty Joldaýyn iske asyrý aıasynda Tótenshe jaǵdaılar mınıstrliginiń aldynda turǵan basym mindetter týraly baıandaǵanmyn», dep bastady sózin V. Bojko. Endi ol bul jolǵy jýrnalısterdiń aldyna kelýiniń maqsatyn mınıstrliktiń qol jetkizgen aralyq nátıjeleri týraly aqparat bergisi keletinimen túsindirdi.
Sonymen, onyń uzaq-sonar baıandamasynda ústimizdegi jyldyń 11 sáýirinde «Azamattyq qorǵaý týraly» Zańǵa qol qoıylǵany aıtyldy. Buryn atap kórsetkenimdeı, dedi ol, atalǵan zańda Elbasynyń Joldaýda alǵa qoıǵan «Qazaqstan álemde adamdar úshin qaýipsiz jáne turýǵa jaıly eldiń birine aınalýy tıis» degen mindeti baıandy etilip otyr. Zańda buryn qoldanysta bolǵan normalar TJ salasyndaǵy qazirgi zamanǵy syn-qaterler men qaýipterge sáıkestik keltirilip, sondaı-aq, azamattar men aýmaqtyń qaýipsizdigin qamtamasyz etýge birqatar jańa sharalar men tásilder kózdelgen. Sóıtip, qazirgi ýaqytta «Azamattyq qorǵaý týraly» Zańdy iske asyrýda 103 zańǵa táýeldi normatıvtik quqyqtyq aktiler ázirlenýde (sonyń ishinde12 normatıvtik quqyqtyq akt qabyldanǵan).
Odan ári Tótenshe jaǵdaılar mınıstri Memleket basshysy Úkimet aldyna bızneske kómek kórsetý boıynsha mańyzdy mindetter qoıǵanyn qaperge saldy. Bul arada V. Bojko Elbasynyń «Shaǵyn jáne orta bıznestiń úlesi artqan saıyn el ekonomıkasy da nyǵaıady» degen sózin keltirdi. Jáne ol mınıstrlik bızneske ákimshilik qysymdy azaıtý boıynsha josparly jumys júrgizetinin birneshe ret aıtqan edim, dedi. Soǵan saı 177 ruqsat berý qujaty 165-ke azaıtylǵan. 103422 kásipkerlik nysandy tekserý toqtatylǵan. Al osynyń bári barlyq baqylaýdaǵy jeke kásipkerlik nysandarynyń 65 paıyzy eken.
Budan ári mınıstr aǵymdaǵy jyldyń aqpanynda Ulttyq kásipkerler palatasynyń tóraǵasy A.Myrzahmetovpen jeke kásipkerlik sýbektilerine qysymdy azaıtý máseleleri boıynsha yntymaqtastyq týraly memorandýmǵa qol qoıylǵanyn kóldeneń tartty. Memorandým kásipkerlerdiń birlesken qyzmettiń jáne ózara aqparat almasýdyń syndarly, ashyq, tıimdi qaǵıdattaryna saı bıznesti qolaıly júrgizýdiń ınstıtýttyq negizin qalyptastyrý boıynsha birlesken jáne kelisilgen is-áreketterdi júzege asyrý maqsatynda jasalypty. Bul oraıda mınıstrliktiń aýmaqtyq organdary kásipkerlermen kezdesý sanyn arttyra túsken. Máselen, birinshi jartyjyldyqta kásipkerlerdiń, jergilikti atqarýshy organdar, prokýratýra, bıznes qaýymdastyq ókilderiniń qatysýymen 219 dóńgelek ústel, kezdesýler jáne keńester ótken.
Budan keıin kóptegen derekterdi keltirgen mınıstr órt sóndirýshiler men qutqarýshylar qyzmetine toqtaldy. Al joǵaryda atalǵan Bas prokýratýrada ótken jınalysta sońǵy úsh jyldaǵy órt qaýipsizdiginiń jaı-kúıi de talqylanǵan bolatyn. Taldaý órttiń aldyn alý jónindegi jumystardyń jetkiliksiz ekendigin kórsetken. Prokýrorlar órt qaýipsizdiginiń normalary men erejeleriniń buzylýy saldarynan onyń sońy túrli órtke, orasan múliktik shyǵyndarǵa, adam ólimine ákelip soqtyrǵanyn anyqtaǵan. Osy úsh jylda elimizde 46024 órt oqıǵasy oryn alǵan, onda 1464 adam, sonyń ishinde 174 bala qaza taýyp, 1776 adam túrli jaraqattar alǵan. О́rt saldarynan kelgen jalpy shyǵynnyń mólsheri shamamen 15,5 mlrd. teńgeni quraǵan. Osy derekterge saı bul joly mınıstr de ústimizdegi jyly byltyrǵyǵa qaraǵanda órttiń 2,3 ese óskenin jasyrmaı aıtty. Buǵan qosa, materıaldyq shyǵyn 2 ese ósip, ol 20 mln. 634 myń teńgeni qurapty. Sondaı-aq, 15 dala órti tirkelip, olar 19898 ga jerdi typ-tıpyl etken. Sonyń saldarynan materıaldyq shyǵyn 3 mln. 907 myń teńgeni quraǵan. Qysqasy, 2013 jyldyń sáıkes kezeńimen salystyrǵanda dala órtteriniń sany 73 paıyzǵa ósipti.
Bul oraıda quzyrly organ: «Aýyldyq mekenderdiń 90 paıyzy órtten qorǵaný júıesimen qamtamasyz etilmegen. О́rt depolary ǵımarattarynyń shamamen 65 paıyzynyń paıdalanylǵandyǵyna qyryq jyldan asqandyqtan, olardyń keıbiri apatty jaǵdaıda dep tanylǵan. Sonyń ózinde bul kórsetkishter elimizdegi órt qaýipsizdigine qatysty shynaıy jaǵdaıdy tolyqqandy kórsete almaıdy. Bul az deseńiz, órt sóndirý bólimsheleriniń tehnıkalyq jaraqtalýy, nashar, alys ornalasqan eldi mekenderdi órtten tolyqqandy qorǵaýǵa múmkindik tómen, erikti órt sóndirý quramalarynyń jumystary tıimsiz» degen edi. Biraq mınıstr V.Bojko baıandamasynda: «Jergilikti atqarýshy organdar órttiń aldyn alý jáne olardy joıý úshin aýyldyq jerlerde sany 50 myń adamnan turatyn 4368 erikti órtke qarsy qurylym qurdy», dedi. Álgi eriktilerdiń ıeliginde 363 órt sóndirý avtomobıli, 592 órt sóndirý motopompasy, sany 4118 birlik aspaly órt sóndirgish bar kórinedi. Jalpy alǵanda, TJM erikti qurylymdardyń tehnıkalyq jaǵynan jaraqtalýyn nyǵaıtý úshin sońǵy 3 jylda 44 birlik órt sóndirý tehnıkasyn jergilikti atqarýshy organdarynyń teńgerimine beripti. Osynyń nátıjesinde tabıǵı órtterdi sóndirýge qatysý deńgeıiniń oń qarqyny baıqalyp otyrsa kerek.
Sózin V.Bojko mınıstrlik Memleket basshysynyń atalǵan Joldaýynda alǵa qoıǵan mindetterin iske asyrý boıynsha jáne eldiń azamattyq qorǵaý deńgeıin arttyrýǵa baǵyttalǵan jumystardy jalǵastyra beretin bolady dep túıindedi. Kókeıde biraz saýal qaldy.
Aleksandr TASBOLATOV,
«Egemen Qazaqstan».