Tekeli jurty qashan taza sý ishedi?

О́ńir basshysy Beıbit Isabaev oblys qurylǵanda monoqala turǵyn­da­rymen kezdesip, osy aýyz sý máse­le­sine aıryqsha toqtalǵan. Sol jıynda bıyl máseleniń túbegeıli she­shi­letinin aıtqan edi. Tipti sala ma­man­daryna arnaıy tapsyrma da ber­gen.

«О́tken jyly 2 eldi mekendi orta­lyq­tandyrylǵan sýmen qamta­­masyz etý jumystary aıaqtal­dy. Bıyl 16 eldi mekende sý júıe­le­rin salý jáne qaıta jańartý jumys­ta­ry­nyń aıaqtalýy josparlanyp otyr. Bul tizimge de monoqala kiredi», degen oblys basshysy. Sodan keıin má­seleni sheshe almaǵan Batyr Mol­dah­metovti qyzmetinen alyp, orny­na burynǵy Kóksý aýdanynyń ákimi Almas Ádildi otyrǵyzǵan. Sonda jańa ákimge áýeli taza sý má­se­lesin tııanaqtaýdy tapsyrǵan. Mine, sodan beri bir jyl ótti. Biz kendi shahardaǵy jumys júıesi qalaı júrip jatyr, sony bilip qaıttyq.

Monoqalada sý jelisi joq emes, bar. Túrli memlekettik baǵdar­la­malar ózeginde ár turǵyn­nyń aýyz sýǵa qoljetimdiligi qamtamasyz etil­­gen. Másele, úıge kelgen sýdyń ishý­ge jaramsyzdyǵynda bolyp tur ǵoı. Tutas qalaǵa Qora óze­ni­nen beriletin sý kópshilik bile­tindeı taý muzdyqtarynan ne jerasty bulaqtarynan bastaý alady. Ádette kóktemde ózen tas­qyn­­dap, laılanyp aǵady. Sý mol kezde. Jazǵyturym ýaqytta sý ta­­zart­qysh qurylymnyń laıly sýdy tazartýǵa shamasy kelmeı qalatyn. Keńes zamanynda salynǵan qondyrǵylar ábden eskirgen edi. Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaev Jetisý óńirine saparynda máseleni túbegeıli sheshýdi, qala turǵyndaryn sapaly hám taza aýyz sýmen qamtýdy tapsyrǵan edi. Sodan beri Tekelide tynymsyz tirshilik bastaldy. Bastysy – Prezıdent pármenin júıeli oryndaý. Jýyrda monoqaladaǵy atalǵan máseleni sheshýge baǵyttalǵan qarymdy qa­re­ketti kózben kórip, jumys barysyn baǵamdap kelgen edik, sony baıandaıyq...

Jalpy, jergilikti ákimdik tur­ǵyn­­darǵa taza aýyz sýdy qol­je­timdi etý máselesin sheshýge áýelden-aq kirisken edi. Máselen, tirshilik nárin ózennen alǵannan góri jerastynan tartý jaıyn da qarastyrǵan. Arnaıy mamandar zerttep-zerdeleý júrgizgennen keıin 2018 jyly taý bókterinen 3 uńǵyma burǵylanyp, qalaǵa sý jelisin tartý kerek bolǵan. Osy maqsatta ótken jyly bıýdjetten 993,6 mln teńge qaraldy. Eki jylǵa josparlanǵan jumys bıyl qazan aıynda aıaqtalady dep kútilýde. Tekeli qalalyq turǵyn úı-kommýnaldyq sharýashylyǵy, jolaýshylar kóligi, avtomobıl joldary jáne turǵyn úı ınspeksııa­sy bóliminiń basshysy Ǵalymjan Qyzylbaevtyń aıtýynsha, qazir qurylys jumystary 70 paıyzǵa oryndalǵan.

«Jaz aıynyń qolaısyz ysty­­ǵyna qaramastan merdiger «Qaz­Evro­Stroı» seriktestiginiń ju­mys­­shylary tynymsyz tirlik etýde. Qala boıynsha 4 brıgada kú­nige 10 saǵattan jumys istep jatyr. Mejelengendeı, qala turǵyn­dary qazan aıynda tolyq taza aýyz sýdy tutynady. Biraq turǵyndar aýyz sýdy únemdeýdi bilmeıdi. Máse­len, qala boıynsha qysta kúnine 7 myń tekshe metr sý tutynsa, jazda 12 myń tekshe metr­den asyp jyǵylady. Turǵyndar sýdyń da suraýy baryn eskerse, baý-baqsha sýarýdy doǵarsa degen tilegimiz de joq emes», deıdi Ǵalymjan Tólegenuly.

Bólim basshysynyń sózine qara­ǵan­da, aýyz­ sý 355 mm dıametrlik jeli arqy­ly sý saqtaý qoımasynan qalaǵa beriledi. Uzyndyǵy – 9 shaqyrym. Al úsh uńǵymadan qoımaǵa deıin taǵy 6,5 shaqyrym tartylǵan. «QazEvroStroı» seriktestiginiń sý je­­lisin salyp jatqan qurylys brı­gadasynyń jumysymen de ta­nystyq. Qanat Sársekenov bas­taǵan dánekerleýshiler arnaıy tehnıkamen jer qazýda qıynshylyq bolyp jatqanyn alǵa tartty.

«Qaramaǵymdaǵy tórt jigitpen aýyz­sý jelisin bir-birine jalǵaı­myz. Qazir jer qazýda qıyndyqtar bar. Tekeli qalasy taý bókterinde ornalasqan. Jer túgel tas. Soǵan qaramastan mejeli ýaqytta ju­mysty aıaqtaýǵa tyrysyp jatyrmyz. Bizge júktelgeni jelini topyraq astyna kómip ketý ǵana emes, onyń uzaq ári eshqandaı aqaý­syz bolýy mańyzdy. Son­dyq­tan tasty topyraqty qazyp alyp, sodan soń jeliniń asty-ústine 30-40 sm jumsaq topyraq salyp, qaıta kómemiz. Tekelilik turǵyndar tynymsyz tirligimizge qarap razylyǵyn bildirýde», dedi ýchaske brıgadıri Qanat Sársekenov.

Taýly aımaqta qystyń qatqyl keletinin eskergen qurylysshylar je­lini 2 metr tereńdikke ornalas­tyrýda. Bir qyzyǵy, biz barǵan kezde jer qazatyn traktor beımálim kabelge tap bolǵan. Internet ne elektr jelisi ekenin anyqtaý úshin birshama ýaqyt jumys ta ki­dirdi. Ýchaske brıgadıri Qanat Sársekenov quzyrly mekemelerge baı­lanysqa shyǵyp, jeliniń eski ekenin anyqtaǵannan keıin ǵana jumysty odan ári jalǵastyrdy. Aýyz sý jelisin tartýshylardyń aıtýynsha, Keńes zamanynda tar­tyl­ǵan eski sym-temirler jerastynda kóp eken.

Munan soń qalalyq turǵyn úı-kommýnaldyq sharýashylyǵy, jolaýshylar kóligi, avtomobıl joldary jáne turǵyn úı ınspeksııasy bóliminiń basshysy Ǵ.Qyzylbaev bizdi bastap, sý saqtaý qoımasyna apardy. Qaladan 9 shaqyrym jer­degi qoımanyń jumysy 90 paıyz aıaqtalǵan. 1 500 tekshe metrge jýyq beton qoldanylǵan eki qoımada 3 myń tekshe metrden sý saqtalady. Bólim basshysynyń aıtýynsha, qazir nysandy tazartý jumystary júr­gi­zilýde. Áýeli qoımaǵa sý lyq tol­tyrylyp, dárilenedi. Sosyn sý qaıta aǵyzylady. Osyndaı tazar­tý ádisi 3-4 márte qaıtalanady. Ǵ.Qyzyl­baev birer kúnde 4 sý sorǵy na­­so­sy ornatylatynyn da aıtyp qaldy.

«Qazir uńǵymadaǵy sý zerthanaǵa jóneltildi. Qala turǵyndary taza aýyz sýdan tapshylyq kórmeıdi. Qajet bolǵan jaǵdaıda Shaja óze­ninen de sý tartýdy kózdep otyrmyz. Barlyq jumys josparǵa saı qazan aıynda aıaqtalyp, turǵyndar taza aýyz­ sýǵa qol jetkizedi. Sol úshin 4 brı­gadadan qurylǵan 25 adam, 7 tehnıka tynymsyz jumys júrgizýde. Joǵaryda aıtqanymyzdaı, qalada qaýyrt tirshilik. Aýyz sý jelisinen bólek, gazdandyrý jumystary qatar júrýde», deıdi qalalyq turǵyn úı-kommýnaldyq sharýashylyǵy, jolaýshylar kóligi, avtomobıl joldary jáne turǵyn úı ınspeksııasy bóliminiń basshysy.

Shaja men Qora ózenin baýyrǵa alǵan aǵaıynnyń bir ótinishi – taza sý. Deni saý ulttyń jany da saý bolmaq. Balasy úshin shyryldaǵan ha­lyqtyń tilek-aryzy – osy. Sý sor­ǵylaryn ǵana emes, jalpy jeli­lerdi tolyq jańartpaı, istiń ońbasy anyq. Qazir mamandar sál sabyr saqtaýdy surap otyr. Ne de bolsa, istiń sońyn kúteıik.

Jetisý oblysy