Biliktiligi eren qaıratker

Buharadaǵy Myrzanyń bede­li men resmı qyzmeti arhıv qujat­tarymen keı­de sáıkesip, keıde sáı­kespeı de jata­dy. Resmı de­rek­te ol 1921-1922 jylda­ry Bu­hara úkimetinde is júrgizýshi, 1922-1924 jyldary ortalyq qazaq bóli­miniń meńgerýshisi ári Ortalyq atqarý komı­teti tóralqasynyń mú­shesi, 1924-1925 jyldary Jer-orman uıymdastyrý bıýro­sy­nyń tóraǵasy. Biraq óńir halqy M.Naýryzbaıulyn «Buhara úkime­ti bas­shy­synyń orynbasary» dep qabyldap, maq­tan tut­qan. Bylaısha aıtqanda, ol qazaq dıas­porasynyń úkimettegi birden-bir ókili edi. Alash tulǵasy Haıretdın Bolǵan­baı NKVD tergeýshileri suraǵyna qaıtarǵan bir jaýabynda: «Biz Buhara respýblıkasy narkompros ókilderine jolyqtyq. Olardyń birazyn Tashkentte birge oqyǵan kýrstan biletinmin. Negizi, meni Túrkistan narkomprosy osy óńirde turatyn qazaqtardyń jaǵdaıyn bilip kelýge jumsaǵan», – deıdi. Bul derektiń astarynda Myrza bastaǵan oqyǵandar turǵany sózsiz.

M.Naýryzbaıuly 1900 jyly qazirgi Túrkistan oblysy Qyzyl­qum jerindegi № 13 aýylda týǵan. Aýyl molasynan hat tanyp, mu­syl­mansha mektep bitirgen soń, eki jyl Samarqand orys-túzem ýchı­lı­shesinde oqıdy. Bul ýaqytta mektep-med­reseler jańarý ıaǵnı jádıtshil baǵytynda bolǵany málim. Buharanyń jańa zamanǵa saı ózgeristeriniń basynda Muhıddın Mansurov, Faızolla Hodjaev, Usman Hodjaev, Abdýraýf Fıtrat bastaǵan tulǵalar men «Jas bu­hara­lyq­tar» qozǵalysy turdy.

Qyzyl áskerdiń Buharaǵa ke­lýi, ózde­rinshe aıtsaq, «Buhara­ny baǵyndy­rýy» óńirdiń qo­ǵam­­dyq-saıası damýyn kúrt ózgert­­ti. Bolshevızmge qarsy Orta­lyq Azııadaǵy bas kóterýdi (bu­ryn «bas­­mashylyq» delindi) júıe­len­di­rýge aýyr soqqy berildi.

Mine, osy tustaǵy Myrza Naý­ryzbaı­uly ómirbaıanynda birneshe «aqtańdaq» bar. Árıne, ol resmı ǵumyrbaıanynda Buharadaǵy joǵary laýazymdy saıası qyzme­tin t.b. saıası isterin sanaly túr­de aınalyp ótedi. Munyń as­ta­ryn­­da M.Naýryzbaıuly jáne basqa da Buhara halyq res­pýb­lıkasynyń basshylary bolshe­vızmdi qabyldamaǵany men res­mı-beıresmı kezdesýler t.b. tur. My­sa­­ly, bashqurttyń emıgrasııaǵa ketken qaı­ratkeri Zákı Ýálıdı Túrkistan keńestik respýblıkasy basshylarynyń biri Turar Rysqululy ózi basmashylarmen kelissóz júrgizgen (Togan Z.V. Vospomınanııa.Moskva: tı­pogra­fııa №12, 1997). Nege? Baıyp­ty, salıqaly qaıratker elin­de, óńirinde bolyp jatqan oqıǵalar­dyń bárine jiti qarap, jan-jaqty baǵalap, alysty boljap, sheshim shyǵarady. Álemniń saıası tarıhy osyndaı.

Aıtqandaıyn, Z.Ý.Toǵan este­li­ginde áıgili osmanly tulǵasy Ánýar pashanyń 1921 jyldyń ortasynda Buharaǵa kelgeni, kómek­shisi qazaq ultynan bolǵany, son­daı-aq basmashylar arasynda Aqmoladan barǵan kásibı ofıser (Máskeýde oqyǵan) Qalqaman atty azamattyń júrgeni jazylady...

Túrik generaly Buharaǵa áý basta qyzyl Máskeýdiń «batasymen» basma­shylardy bolshevık jaǵyna tartý úshin kelse de, kóp ýaqyt ótpeı qandas-dindes­teriniń kóshbasshysyna aınalady. Sol tarapqa Myrzanyń basshysy – OAK tóraǵasy Usmanqoja Polatqojaev ta, áskerı mınıstr Abdýlhamıd Arıfov ta, birinshi Buhara armııasy qolbasshysy M.Qulmuhamedov te ótedi. 1922 jyly Ánýar pasha áskeri Buharanyń ózin jáne kóp aýmaǵyn baǵyndyrady...

Bizdińshe, Myrza Naýryzbaıuly osy oqıǵalardyń bárinen habardar edi. Onyń 1924 jylǵy áıgili «Orta Azııa men Qazaq­standy mejeleý» tarıhı sharasyna Buhara halyq respýblıkasy atynan 5 bas­shynyń biri retinde qatysýy – eleýli tarıhı fakt.

Sonymen, HH ǵasyr basyndaǵy Túr­kistan ólkesi men Buhara ha­lyq res­pýblıkasyndaǵy Myrza Naýryzbaı­ulynyń qoǵamdyq-saıası qyzmetin bylaısha tujyrym­daımyz:

Birinshiden, M.Naýryzbaıuly jádıtshe oqyp, oryssha sapaly orta bilim alǵan kózi ashyq azamat retinde Buharadaǵy qazaq ultynyń joqtaýshysy bola bildi.

Ekinshiden, zamanynda ozyq oıly «Jas buqaralyqtar» uıy­my jumysyna qatysyp, saıası-tanymdyq deńgeıin kóterdi, Orta­lyq Azııadaǵy túrki jastary qo­ǵamdyq serpilisiniń ishinde júrdi.

Úshinshiden, eńbegimen, tany­mal­dy­ǵymen Buhara halyq respýblıkasy úkimeti basshylarynyń biri deńgeıine kóterilip, óz tusyn­daǵy memlekettik sharalardyń qaq ortasynan tabyldy.

Tórtinshiden, búgingi táýelsiz Qazaq­stan­nyń shekarasyna negiz bolǵan mejeleý saıasatynyń ádi­letti, tarıhı-ulttyq qaǵıdatqa saı júrgizilýine aıanbaı ter tókti (osy derekke qatysty tarıhı sýret gazetimizde alǵash ret jarııalanyp otyr). Aq naızanyń ushymen, aq bilektiń kúshimen qorǵalyp, urpaqqa amanattalǵan el hám jer tutastyǵyn saqtaýda qaıratkerdiń laıyqty orny bar.

Endi qaıratkerdiń elmen baılanysyna keleıik. Qazaqstan men odan tysqary jerlerdegi qazaq jurtyna keń taraıtyn resmı ólkelik partııa komıtetiniń úni «Eńbekshil qazaq» gazetinde 1924 jyly jarııalanǵan Buhara­daǵy alash jurtynyń háli týraly maqa­la­lary. Olar: «Buhara qazaq­tary» (№ 183), «Buhara qazaq­ta­rynyń háli» (№ 207), «Buhara qazaqtarynyń háli hám aldaǵy istiń pylany» (№ 224), «Taǵy da Buhara qazaqtary týraly» (№ 236). Sonymen birge osy basylymdaǵy «Rahym» atymen jaryq kórgen «Bu­­hara qazaqtarynyń háli» (№ 196), «Orta Azııany ult res­pýb­­­lı­kalaryna aıyrý hám eki mem­le­ket­ti qosyp alý máselesi» (№ 231) atty materıaldarda da M.Naý­­ryz­baıuly málimetteri paı­­da­­la­nylǵan dep sanaımyz.

Sondaı-aq 1924 jyly 12-17 maýsym aralyǵynda Orynborda ótken tuńǵysh Bilimpazdar sezine Buhara men Horezm qazaqtary atynan qatysyp, sóz sóıleıdi, usynys berip, jıyn qaýlysyn júıeleýge atsalysady.

Tuńǵysh Bilimpazdar sezi – pedagogıka, psıhologııa, fılologııa (lıngvıstıka, ádebıettaný), folklorıstıka, mádenıettaný, tarıhtaný syndy otandyq gýmanı­tarlyq ǵylymdardyń bastaýynda turǵan, osy salalarǵa izashar bolǵan jıyn.

Tarıhı sez basynda Qazaqstan Orta­lyq komıteti men oqý komıssarıaty atynan – N.Zálıuly, Qazaqstan aımaqtyq partııa ko­mı­teti men halyq komıssarlary keńesinen – A.Kenjeuly, Túr­kis­tan oqý komıssarıatynan – I.Ara­baıuly, Jalpyreseılik kásip­shiler keńesteri uıymynyń Qazaq­stan bóliminen – M.Samatuly, Aı­maqtyq oqytýshylar kýrsynan – Yrysbaıuly, Qazaqstan or­talyq bilim kindiginen – Lebe­dev, Bashqurt ókimetinen – Ibra­hım­uly, Buharadaǵy qazaqtardan – M.Naýryzbaıuly minberge shyǵyp, iltıpat-lebizin jetkizedi.

Myrza osy alqaly jıynda sart ólkesine taman turatyn qazaq­tardyń etnos retinde quryp bara jatqanyn jany shyrqyrap aıtady. Ol: «Qazir Buhara ólkesinde jarty mıllıon qazaq bar. Olardy bul ýaqytqa deıin sarttar ezip keldi. Jarty mıllıon qazaq sarttarmen aralasyp otyr. Solar ózderiniń qazaq ekenin jasyrady. Búkil Buhara, Horezm boıynsha keńes qyzmetine 2-aq qazaq alynyp otyr», – dep mysal retinde ári qaraı sózin taza ózbek tilinde jalǵastyryp, sıez ýákilderiniń «jaǵasyn ustatady».

Jıyn barysynda emlege, álip­bıge, pán sózderine (termınologııa), el ádebıetin jınap, júıeleýge, oqýlyqtar ázirlep bastyrtýǵa, aýdarmaǵa t.b. qatysty qadaý-qa­­daý oılar, pikirler aıtylyp, oraıy­­­­men qaýlylar qa­byl­danady. Qaı­­­rat­ker Myrza Naý­ryzbaıuly kóter­gen jáne she­shýge atsalysqan shet­tegi qazaq­tardy aǵartý jaıy da asa yjda­ǵatpen talqylanady.

Bilimpazdar sezi kún tártibin bekitetin birinshi kúngi jınalysta Buharadan kelgen qaıratkerdiń usynysy qaralatyn máselelerdiń qataryna «Qazaqstan respýblıkasynan tys júrgen qazaqtardy aǵartý, ana tilinde oqytý sharalaryn belgileý» delingen bap enedi.

Jıynda «Qazaqstan men Túr­kistannan syrtqary qazaq halqyn aǵartý týraly» degen taqyrypta Mirjaqyp Dýlatuly baıandama jasady. Munda jer yńǵaıyna qaraı respýblıkadan alys otyrǵan qazaqtar haliniń durys bolýy, oqý men óneriniń artýy ózderine baılanysty emes, mundaǵy úkimetke baılanysty ekeni sóz etiledi. Úkimet qazaqtarmen qatynasty rettep, olardy aǵartý úshin mamandar daıarlap jiberýge múddeli bolýǵa tıisti delinedi.

M.Dýlatuly sózinen soń shy­ǵyp sóı­legen sheshenderdiń le­bizin jınaqtaı otyryp bul kúngi májilis tóraǵasy A.Baıtursynuly Qazaqstan oblystyq ortaqshyl komıteti men halyq aǵartý komıssarıatyna ótinish etý úshin ýákilderge mynandaı (M.Naýryzbaıulynyń suranymyna sáıkes) usynystar jasaıdy: «1.Buhara, Hıýa qazaqta­ryna qazaq oqytýshylaryn, ósıet­shilerin jiberý. 2.Qazaqstanda ashylǵan mektepterden olardyń shákirtterine stıpendııa ashyp, oryn arnap qoıý».

Osy eki usynysty ýákilder tolyq qabyldaǵannan keıin, M.Naý­­­ryz­baıuly shyǵyp: «Arnaý­ly ko­­­mıssııa qurylýǵa tıis», – dep oı aıtady. Muny H.Dosmuha­med­­uly qoldaıdy. Nátıjesinde, úshin­shi usynys maquldanady. Onda. «Buhara, Hıýa qazaqtaryn ara­lap, hal-jaıyn, tilin, aǵartý jumy­syn jónge salatyn bir komıs­sııa jasalsyn. Komıssııaǵa kire­tinder: Qazaqstan halyq aǵartý komıssarıatynan – bireý, Buhara qazaqtarynan – bireý, Hıýa qazaq­tarynan – bireý» delinip jazylady. Komısııa jumysy tóńiregindegi aqpar men esepti Qazaqstan halyq aǵartý komıssarıatyna berýge mindetteldi.

Bilimpazdar sezine qatysty M.Naý­ryz­baı­ulynyń tarıhı qyz­metin bylaısha baǵalaımyz:

Birinshiden, Myrzanyń sanaýly ǵana adamdardyń ishinde qazaqtyń tuńǵysh ǵylym jıynyna shaqyrylýy onyń qaı­rat­kerlik qana emes, zııalylyq (parasat ıesi, ólkesine abyroıly azamat) bedelin kórsetedi.

Ekinshiden, sezdegi qaıratker­diń baıandamasy, jaryssózge shy­ǵýy, usynys berýi onyń bilik­ti­ligin, jaýapkershiligin, batyldy­ǵyn aıqyndaıdy.

Úshinshiden, tarıhı sezdiń barysyn­da­ǵy, aldy-artyndaǵy oqı­ǵalar M.Naýryz­baıulynyń kór­nek­ti Alash zııalylarymen ty­ǵyz baılanysta bolǵanyn ańǵar­tady.

Osy rette respýblıkalyq bas­ty gazet – «Eńbekshil qazaqta» ja­rııalanǵan maqalalary qaıratker­diń ult taǵdyryna baılanysty oıynyń deńgeıin aıqyndaı túsedi.

Aıtalyq, Buhara qazaǵynyń tarıhı joly týraly bylaı deıdi: «Bul qazaqtar munan 143 jyl buryn kelip ornyqqan. Biraq Qy­zyl­jar, Esil darııa jaǵynan kóship kelgenin, túbiniń qazaq ekenin azdap biledi. Bulardyń kóbi naıman, qańly, tama, qypshaq bolady». Álgi mejeni eseptep jibersek, 1781 jyl shyǵady.

Joǵaryda jalpy Buhara halqy qura­mynyń búgingi resmı derekterde júrgen «qazaqsyz» keıpin keltirdik. Buǵan baılanysty Myr­za: «Buhara respýblıkasynyń qaramaǵynda 375 myń qazaq bar. Biraq aıtýǵa ǵana bolmasa, is júzin­de barlyq Buhar topyraǵynda jasaǵan 3 mıllıon halyqtyń 8-den biri bolyp sybaǵaly enshisin ala almaǵan halyq» dep jazady.

Máseleni sheshý úshin M.Naý­ryz­baıuly Buharada qazaq oblysyn ashyp, oǵan Qazaqstan men Túr­kistannan ult mamanda­ryn shaqy­ryp, bilim júıesi men bı­lik júıesin eldik múddege saı qu­ryp, damytýdy usynady. Osy ar­qyly Ortalyq Azııadaǵy mejeleý­diń qıyndyǵy men kúrde­liligin meń­zeıdi. Qaırat­kerdiń maqa­lala­rynda «ózbek bolyp ket­ken­der­di qazaq qylý» degen búgingi oqyr­man­dy selt etkizetin oı aıtylady...

Myrza bas gazet júzinde bólis­ken bir materıalynda Aýǵanstan shekarasyna taman otyrǵan qazaq­tardy bolshevıkterden qashqan Buhara ámiri «áskerge bir jegip» qınaǵanyn, al keıin «qyzyldar» sol úshin olardyń bar mal-múlkin tartyp alyp qańǵyrtqanyn jazady.

Baspasóz maqalalarynan shyǵa­tyn qorytyndy: a) qaıratker bol­shevıktik ókimettiń áleýmettik jáne ulttyq teńdik uranymen júrgizip otyrǵan saıasatynyń kere­ǵar jaıyn kórsetken; á) jańa saıası bıliktiń jergilikti jerlerdegi burmalaýshylyqtaryn sıpattaǵan; b) Reseı otarshyldyǵy men álem­dik ımperıalızmniń qurbany bolǵan Buharanyń qıly taǵdyryn baıandaǵan; v) qıyrdaǵy qazaq etnosynyń tirshilik úshin kúresi, úlken saıasattyń dıirmenine túsýi áýezelenedi; g) búgingi tilmen aıtqanda, dıasporany saıası jáne rýhanı basqarý, damytý máseleleri qarastyrylady.

Tutastaı alǵanda, M.Naýryz­baı­ulynyń 20-jyldary BAQ-ta jaryq kórgen materıaldary – qaı­ratker ómir súrgen kezeńniń aına­sy, kúrdeli ýaqyttaǵy ult taǵdy­rynyń jylnamasy deı alamyz.

Qaıratker – eldiń qamyn, ulttyń taǵdy­ryn oılaýymen ǵana emes, sonyń jolynda kúresýimen jáne naqty ister atqarýymen qaıratker. 1924 jyly 19 tamyzda Ulttyq mejeleý komıssııasy atynan Lýkıanov tóraǵalyq etken otyrys ótedi. Oǵan Buhara respýb­lıkasynan Sand­janov, sondaǵy qazaq bólimi atynan Naýryzbaıuly qatysady (hatshysy – Fokın). Kún tártibinde – «Qazaq res­pýb­­lı­kasynda turatyn qazaqtarǵa avto­nomııalyq oblys bólý týraly» (másele de óte qıturqy qurylǵan. Orysshasy «O vydelenıı avtonomnýıý oblast kırgız, jıvýshıh v Kırrespýblıke»). Suraq týady: osy arqyly «qazaq Buharaǵa kóship kelgen» dep tur ma? Álde ... odan da názik saıası másele me?

Otyrystyń mazmunyna ke­leıik. Sand­janov aıtady: «Buha­rada bar-joǵy 30 myń qazaq tura­d­y» dep. Naýryzbaıuly buǵan: «Joq, 360 myń qazaq turady» dep daý aıtady. Lýkıanov ekeýin teksermek bolyp: «Qazaqtar Quryl­taıǵa neshe delegat jiberýshi edi?» dep suraıdy. Sandjanov: «5-10 adam ǵana» dep azaıtyp kórsetedi. Naýryzbaıuly: «Durys emes, 22 adamǵa deıin jiberildi» dep naqtylaıdy. Sandjanov: «О́zbek respýb­lıkasy ishinde qazaq ýalaıatyn qurýǵa qarsy emespiz» dese, Naýryzbaıuly: «Biz О́zbek respýblıkasy ishinde qazaq avtono­mııalyq oblysyn qurýdy talap etemiz!» dep tabandap turady.

Aqyr sońynda otyrys tóraǵa­sy Lýkıanov Sandjanov jaǵyna jyǵylyp, ýalaıatty (aýdan márte­besinde) qoldap shy­ǵady (Reseı memlekettik áleýmettik-saıası tarıh arhıvi, 62 qor, 2-tizim, 109-is, 73-paraq). Biraq tarıhta hattalyp qalǵan osy taıtalastyń ózi Myrza Naý­ryzbaıulynyń ustanymyn, bedelin, elshildigin ańǵartady.

«Ormandy qorǵaıtyn arystandy orman da qorǵaıdy» degen sóz bar. Buhara respýblıkasynyń OAK múshesi Ortalyq Azııadaǵy osy memlekettik qurylym joıyl­ǵannan soń, 1924-1926 jyldary Orynbordaǵy jumysshy fa­­kýl­tetin (rabfak) bitiredi. Si­rá, ol Alash zııalylary dáris oqy­­ǵan Qazaq halyqqa bilim be­rý ınstı­týtynyń (KINO) qu­ry­lymy bolsa kerek. Budan soń Qazaqstanǵa kelip, Arys aýdan­dyq jer bólimin basqarady. Res­mı ǵumyrnamasynda «1929-1932 jyly Ortalyq Azııa maq­ta-ır­rıgasııa ınstıtýtynda oqyp, 4-kýrsta túbirkúlez bo­lyp shy­ǵyp qaldym. 1932-1935 jyl­­da­ry Túrkistanda agro­nom, jer bó­limi basshysy qyzme­tin atqar­dym. 1935 jyly Jer hal­komy­nyń sheshimimen Qyrǵyzstan­nyń Jalalabadyna agronom-jos­parlaýshy bolyp aýystym. 1943-1949 jyldary Qyrǵyz KSR Mem­lekettik baqylaý salasynda jaýapty qyzmet atqardym. 1949-1953 jyldary KSRO Mem­lekettik baqylaý organy Qyr­ǵyzstan tobynda II dárejeli mem­­lekettik baqylaýshy boldym...» dep jazady. Bul qujattyń da bir «aqtańdaǵy» anyq. Ol – 1932 jy­ly ınstıtýttan amalsyz ketýi. Esterińizde bolsa, dál osy shaqta 40-tan asa Alash qaı­ratkeri NKVD-nyń saıası aıybymen birazy atylyp, kópshiligi túr­li merzimge ke­sil­gen bolatyn. Sol tergeý qu­jat­tarynda M.Naý­ryz­baıuly esimi ta­laı márte ataldy...

Shymkent muraǵatynan tabyl­ǵan materıaldarda «M.Naýryz­baıulynyń 1929-1930 jyldary Moıyn­qum jáne Túlkibas aýdan­dyq atqarý komıtetin basqa­­ryp, aıaǵynda partııadan shyǵary­lyp, qyz­metten alynǵany» kórse­tilgen. Partııadan shyǵarý isinde «Bu­harada 1,5 jyl túr­mede otyr­ǵa­ny, qazaq pen qyrǵyz jaıy­lymdaryn úılestiretin Jaılaý komı­teti tóraǵasynyń orynbasary bolyp júrip qaraýyndaǵy máselege taptyq turǵydan qa­raı almaǵany» qylań beredi. Osy­nyń ózinde ilgeride aıtqan «ómir­baıan qupııasynyń» (bolshevızm­ge qarsy Ortalyq Azııa bas kóterýi­men, Alash qozǵalysymen múddeles bolǵany) astary ańǵarylady.

Aıtalyq, 1929 jyly Qazaq­stan­nan О́zbekstanǵa ketý sebe­bin – sol ýaqytta elde Alash zııaly­­larynyń tutqyndala bastaýy­men túsindirýge bolady. Al, 1937 jyly Qyrǵyzstanǵa ketýin – 1934-1935 jyly aıdaýdan kelip, shamasyna qa­raı ár jerde jumys isteı bas­ta­ǵan ult tulǵalarynyń qaıta us­­ta­­lyp, qatań repressııalanýymen (atylýymen) sáıkestendire alamyz.

Keıde óte tosyn salystyrýlar ja­saýǵa týra keledi: qaıratker Myrza Naý­ryzbaıulynyń taǵ­dyry – kúshtep joıyl­ǵan Buha­ra halyq respýblıkasynyń taǵdy­ryna nemese suraýsyz qalyp, kisápir­liktiń sheńgeline ilingen sol óńirdegi qazaq ultynyń taǵdyryna uqsaıdy...

M.Naýryzbaıuly 1953 jyly Ońtústik Qazaqstanǵa kelip, eki jyl­daı sol kezdegi Kırov aýdany­nyń Frýnze keńsharynyń dırek­tory bolǵan. Bul – táýbaǵa kelgen keńestik «jylymyqtyń» bas­tapqy shaǵy edi. Odan soń Lenın aýdandyq tutyný koopera­sııasynyń basshy­lyǵynda qyzmet etken. 1963 jy­ly zeınet demaly­syna shyǵyp, Shar­dara qalasy­na kelip qonys tepken. Adam qartaı­ǵan saıyn týǵan jer topy­raǵyna jaqyndaıdy (1978 jyly sol jerde qaıtqan). Bir kezde Buha­rany meken etken Myrzanyń aǵaıyn­darynan aman qalǵandar nemese olardyń urpaǵy keıin ashylǵan aýdandar – Shardara men Jeti­saıǵa jınalǵanyn shamalaýǵa bolady.

Qubylyp soqqan zamannyń daýyl-burqasyny arasynda jú­rip kesh te bolsa taǵdyr ja­ras­tyr­ǵan qosaǵy Amankúl Ber­kim­baı­qyzy ekeýi Muratáli, Aı­jan, Botagóz, Jansaıa, Balsaıa, Ul­bol­ǵan, Gaýhar­bek esimdi ul-qyz tárbıelep, bárin oqytty. Kúıeý balalary ishinde Túrkistan óńirine belgili tulǵa, kezinde Máskeýge deıingi bıliktiń túrli satysynan ótken Abdolla Ahmetovti, tanymal general, muratanýshy Erjan Isaqulovty erekshe ataǵan lázim. Perzentterinen týǵan nemere-jıen, shóberesi – bir qaýym jurt. Bulardyń arasynda tarıhqa yntyzar polkovnıkter – «Aıbyn» ordeniniń ıegeri Qanat pen Baǵdat­tyń keleshegi alda dep oılaımyz.

Mundaı tálimdi babalarymyz «Durys qanattanǵan túzý ushar» dep, biraýyz sózge syıdyrǵan.

Árıne, Ortalyq Azııaǵa ortaq tulǵa týraly áli talaı zertteý jazylatynyna senimdimiz. Oıy­myzdyń túıini: qıyn kezeńde Myrza Naýryzbaıulynyń qaı­ratkerligi men aqyly shettegi qazaq dıasporasynyń meılinshe bútin saqta­lýyna áser etti. Shektes, aǵaıyn­das elderde qyzmet istep, mol tájirıbe jınaýy 20-jyldary Qazaq­stannyń shekarasyn shegendeýde paıdasyn tıgizdi.