О́ńdeý ónerkásibin damytý múmkindigi

Ásirese maqtaly aýdandardyń jurty joǵaryda aıtylǵan joba-josparlardyń júzege asyrylýyna múddeli jáne úmitti. Maq­ta klasterin damytý maqsatynda shıt­ti maqtany satýdan bólek, maqta tal­shy­ǵyn tereń qaıta óńdeýge basymdyq beriledi. О́ńirde jeńil ónerkásip jetekshi sa­laǵa aınalyp, aýyspaly egis júıesi qolǵa alynady. Al búginde Maqtaaral aýdanyndaǵy «Zhanassyl» maqta óńdeý zaýyty «aq altyn» jınaý naýqanyna qyzý kirisken. Indýstrııalyq aımaqta ornalasqan kásiporyn maqta qabyldaý kólemin 30 myń tonnaǵa jetkizýdi jos­parlap otyr. Maqtaaral, Jetisaı aýdan­da­rynda 12 maqta qabyldaý beketi ju­mys isteıdi. Sonymen qatar maqta qa­byl­daý pýnktterinde 200-ge jýyq sharýa qojalyǵy tartylǵan. Iаǵnı 2 400 sharýa­ qojalyǵy maqta terimine qatysýda. Kásiporyn maqtanyń bir kelisin 250 teńgeden qabyldaıdy. Maqta terimi aıaqtalǵan soń, zaýytta óńdeý jumystary jalǵasady. О́ńdeý prosesi barysynda maqta talshyqtary daıyndalyp, Qytaı Halyq Respýblıkasy men Eýropa elderine eksporttalmaq. Joǵaryda atalǵan maqta óńdeý zaýyty 2022 jyly iske qosylǵan. Búginde kásiporynda 200 adam turaqty jumyspen qamtylǵan. Zaýyt kúnine 600 tonna taza maqtany óńdep shyǵarady. Oǵan qosa 180 tonna maqta talshyǵy óńdeledi. Nátıjesinde, jylyna shamamen 65 myń tonna maqta talshyǵy shy­ǵa­rylady. Maqtaaral aýdanyndaǵy maqta óńdeý zaýyttarynyń taǵy biri «Cotton maqta» jylyna 60 myń tonna maqta óńdeıdi. Joba quny – 3 mlrd teńge. Bıyl iske qosylǵan kásiporyn 20 adamdy jumyspen qamtyp otyr. Al maqta talshyǵyn qaıta óńdeýmen aınalysatyn «Myrzakent»MО́Z» JShS jylyna 65 myń tonna maqta óńdep shyǵarady. Munda 450 adam jumys isteıdi.

Túrkistan óńirinde byltyr 362 myń tonna maqta jınalǵan bolatyn, bıyl 300 myń tonnaǵa jýyq maqta jınalady dep kútilip otyr. Jasyratyny joq, bul sala keıingi jyldary jaǵymsyz syrtqy faktorlardyń qysymyna ushyrap otyr. Eksportqa maqta jetkizýdiń burynǵy logıstıkalyq tizbegi buzyldy, maqta sapasynyń tómendiginen sheteldik treıderler tarapynan otandyq shıkizatqa suranys azaıǵan. Bırjadaǵy shıkizattyń baǵasy tómen. Osy oraıda О́zbekstanmen ekijaqty yntymaqtastyqty damytý sheńberinde «Global textile» kom­pa­nııasymen toqyma klasterin qurý jó­nindegi birlesken joba iske asyrylyp jatyr. Kompanııa oblys­ta toqyma buıymdaryn óndirýdi jolǵa qoıýǵa nıetti. Maqta salasyn toqyma jáne tigin ónerkásibimen tolyqqandy damytý úshin jergilikti tuqym sharýashylyǵyn damytýǵa kúsh salynǵan. Tuqym sharýa­shy­lyqtary maqta ósirýshilerdiń qa­jet­ti­li­giniń tek 55 paıyzyn qamtamasyz etedi. Taýar óndirýshilerdi jergilikti óndiristiń tu­qy­mymen tolyq qamtamasyz etý úshin oblys aýmaǵynda ornalasqan agrar­lyq salanyń ǵylymı mekemelerin ákim­dik­tiń basqarýyna berý usynyldy. Jalpy, óńirde maqta sharýashylyǵy salasynyń ózekti máseleleri barlyq múd­deli taraptyń qatysýymen túrli dıa­log alańynda bir­neshe ret talqy­lan­ǵan bolatyn. Negizgi sýbsıdııalardan basqa salany qoldaý úshin sharalar qabyldanyp jatyr. Mysaly, Túrkııanyń maqta tuqymyn óndirýshi iri kompanııalarymen júrgizilgen kelissózder nátıjesinde myń tonna elıtalyq tuqym jetkizý týraly ýaǵdalastyqqa qol jet­kizildi. «Namangan-77» tuqymdyq shıti synama retinde egildi. Jýyrda óńirge sapary barysynda sharýalarmen kezdesýge kelgen «Global textile» kompanııasynyń ókilderi zerthana nátıjesimen bólisip, «Namangan» maqtasy eýropalyq synamalardan ótken jáne barlyq talapqa saı ekenin málim etti. Maqta-toqyma klasterimen aınalysatyn ózbekstandyq eń iri kompanııalardyń biri – «Global textile» kompanııasy Maqtaaral aýdanynda toqyma kombınatyn jáne logıstıkalyq ortalyq ashpaq. Sheteldik kompanııa 2 myńnan astam adamdy turaqty jumys ornymen qamtıtyn 5 iri kásiporyndy iske qosady. Kompanııa 2023-2030 jyldarǵa arnalǵan «Global textile. Turkistan» jobasyn daıyndaǵan. Quny 50 mıllıon dollar bolatyn joba aıasynda logıstıka haby, maqtany bastapqy óńdeý zaýyty, trıkotaj maqta, mata boıaý jáne tigin fabrıkalary iske qosylady. Oblys ákimdigi men ınves­tor arasynda birlesken jumystar atqarý boıynsha Jol kartasy ázirlengen. Soǵan sáıkes bıyl Maqtaaral aýdanyndaǵy sharýalarmen kelisimshart jasalyp, 10 myń gektarǵa maqta egildi. Ol úshin О́zbekstannan maqtanyń 300 tonna joǵary sapaly «Sultan» jáne «Namangan» tuqym suryptary jetkizildi. Jospar boıynsha kelesi jyly sapaly maqta egý kólemi 20 myń, odan keıin birtindep kóbeıip, 2026 jyly 50 myń gektarǵa deıin ulǵaıtylady. Ony maqtaaraldyq sharýalardan «Global textile group» kompanııasy joǵary baǵada satyp alady. Al Jol kartasynyń ekinshi jáne besinshi kezeńderi aralyǵynda tıisti ınfraqurylymy bar maqta-toqyma kesheni men logıstıkalyq hab jasaqtalady. Aıta ketelik, «Global textile» kompanııasy – maqtanyń shıtinen bastap jip ıirý, mata toqý, kıim tigýge deıingi aralyqtaǵy klasterdi tolyq qamtıtyn óndiris alyby. Qazirgi ýaqytta kompanııanyń Tashkent qalasy men Ferǵana oblysyndaǵy 15-ke jýyq kásipornynda jalpy sany 5 myńnan astam adam jumys isteıdi.

О́zbekstandyq taǵy bir kompanııa, ıaǵnı «Orient pro» Túrkistan oblysynda táýligine 30 myń sharshy metrden astam keramıkalyq plıtka shyǵaratyn zaýyt salmaq. Investısııalyq jobanyń quny – 17 mlrd teńge. Jańa zaýytta 700-ge jýyq turaqty jumys orny ashylady. Atalǵan kompanııa Túrkistanǵa aýqymdy ınvestısııasyn salyp, birneshe jobany júzege asyrmaq. О́ńirde ınvestısııa tartý, kásiporyndar ashý, bıznes salasynda baılanystardy tereńdetý boıynsha kelissózder qarqyndy júr­gizilýde. Jýyrda oblysqa resmı saparmen kelgen Chehııa Respýblıkasynyń Aýyl sharýa­shylyǵy mınıstri Marek Vyborny jáne Chehııa Respýblıkasynyń Qazaq­standaǵy Tótenshe jáne ókiletti elshisi Pavol Shepelıak bastaǵan bıznes ókilderi oblys ákimi Darhan Satybaldymen kez­desip, ekijaqty baılanystardy ny­ǵaıtý máselesin talqylady. «Bizdiń oblys aýyl sharýashylyǵy ónimderin óndirý boıynsha elimizde kósh bastap tur. Maqta osy óńirde ǵana ósiriledi. Osy baǵytta áriptestik ornatýǵa bolady. О́ńdeý ónerkásibi salasynda birlesken kásiporyndar qurýǵa múmkindik mol», dedi Darhan Satybaldy kezdesýde. Sondaı-aq Túrkistanda Qazaqstan men Chehııanyń memlekettik organdary, ult­tyq kompanııalary men isker toptary ókilderiniń qatysýymen Cheh-Qazaqstan bıznes-forýmy ótti. Forým barysynda ınvestısııa salý, aýyl sharýashylyǵy, toqy­ma salasy, tamaq ónerkásibi jáne ózge de salalar boıynsha V2V formatynda kezdesýler ótti. Chehııalyq delega­sııa­ǵa Túrkistannyń kórikti oryndary kórsetilip, týrıstik áleýeti de tanystyryldy. Túrkistan oblysy men Chehııa memleketi arasyndaǵy taýar aınalymy 2022 jyly 2 mln AQSh dollaryn quraǵan. Aldaǵy ýaqytta bul kórsetkish ulǵaıady degen senim bar. Oblystyq kásipkerlik jáne ónerkásip basqarmasynyń basshysy Nurjigit Myrzahmetovtiń aıtýynsha, jyl basynan beri oblys basshylyǵy 10 eldiń 80-ge jýyq ókilimen kezdesti. Atap aıtqanda, Túrkııa, Qytaı, О́zbekstan, Reseı, Ger­manııa, Italııa, Japonııa, Koreıa, Che­hııa, Grýzııa ókilderimen kelissózder júr­gen. Onyń ishinde ınvestısııa tartý ba­ǵy­tyn­da syrtqy baılanystardy ornatý maqsatynda 30 sheteldik ınvestormen jáne 10 resmı delegasııamen kezdesýler ótken.

О́ńirdiń ónerkásiptik áleýetin damytý­ǵa múmkindik beretin birneshe mańyzdy iri jobany iske asyrýda otandyq ın­ves­torlardyń da úlesi artyp keledi. Mysaly, óńdeý salasynda «Saýts Oıl» kompanııasynyń «Sozaq Fosfat» fosforıt óndirý jáne «Sastóbe ınnovasııalyq kesheni» kaýstıkalyq soda, «Standart Petrolıým» munaı óńdeý zaýyty sııaqty ın­vestısııalyq jobalar iske asqan jaǵ­daıda, óńirdiń ónerkásip salasyndaǵy shyǵarylatyn ónim kóleminiń ósýine septigin tıgizedi. Otandyq ınves­torlar tarapynan Ordabasy aýdanynda munaı ónimderin óńdeý zaýyty salyndy. 650-den astam adamdy jumyspen qamtıtyn óndiris ornynda jylyna 2 mln tonna ónim óndiriledi. Túlkibas aýdanynda kaýstıkalyq soda, PVH, kalsıı karbıdi, ák sement óndirý zaýyty salynyp jatyr. Búginde zaýyttyń ınfraqurylymy jasaqtalýda. Sozaq aýdanynda fosforıt kenderin óńdeý zaýyty iske qosylǵanda myńnan astam adam turaqty jumyspen qamtylady. Qazyǵurt aýdanyndaǵy О́gem ózeninde Kaskad GES qurylysy qar­qyn­dy. Túlkibas aýdanynda kompanııa qýaty 320 MVt gaz elektr stansasynyń qurylysyn júrgizilýde.

Aıta ketelik, Túrkistan oblysynda jalpy ónerkásip óniminiń 44,6% úlesi óńdeý ónerkásibine tıesili. Bıyl bul sala­daǵy ónim kólemin 422,2 mlrd teń­gege jetkizý josparlanǵan. О́nerkásip sa­la­synda 14,3 myń adam jumyspen qam­tylǵan. О́ńdeý ónerkásibinde 2023 jyly jalpy somasy 26,1 mlrd teńgege 540 jańa jumys ornyn quraıtyn 20 jobany júzege asyrý josparlanýda. Búgingi tańda jalpy 5,4 mlrd teńgege 6 joba 215 jańa jumys orny­men iske qosyldy.

Túrkistan oblysy